Эрик Сапаев лӱмеш Марий опер да балет театр

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Тиде терминын вес ыҥжат уло, Опер да балет театр онч.
Эрик Сапаев лӱмеш Марий кугыжаныш академический опер да балет театр
2014 ий гыч театрын оралтыже
2014 ий гыч театрын оралтыже
Ончычсо вуйлӱм Музыкально-драматический театр (1968—1994)
Негызлыме 1968
Жанр опер, балет
Награде Россий Федерацийын Правительствыжын премийже — 2016
Театр оралте
Верланымаш Йошкар-Ола
Адрес Комсомольский ур., 130
56°37′59″ с. ш. 47°53′26″ в. д.GЯO
Чоҥымаш 2006 ий—2014 ий
Почмо 2014 ий 24 пеледыш
Шыҥдартыш 446
Вуйлатымаш
Ведомство Марий Эл Республикысе Тӱвыра, печать да калык-влакын пашашт шотышто министерстве
Художественный вуйлатыше Константин Иванов
Тӱҥ режиссёр Сергей Шепелев
Тӱҥ дирижёр Григорий Архипов
Тӱҥ балетмейстер Владимир Шабалин
Тӱҥ хормейстер Ольга Жилинская
Сайт operaballet.net

Эрик Сапаев лӱмеш Марий кугыжаныш академический опер да балет театр — Йошкар-Олаште верланыше стационар опер да балет театр, 1968 ийыште музыкально-драматический театр семын негызлалтын, кызытсе статусым 1994 ийыште налын[1].

Историй

Театр 1968 ий гыч 2014 ий марте тиде пӧртыштӧ верланен

1968 ий 15 февральыште Яков Майоров-Шкетан лӱмеш иктыш ушымо Марий драматический театрым музыкально-драматический театрыш савырыме нерген РСФСР Министр-влак каҥашын пунчалже савыкталтын.

И. Палантай лӱмеш Марий республикысе музык училище пелен хор студийым почыныт, театрыш опер да балет артист-влакым пашам ышташ ӱжыныт. Опер труппын негызшым Москосо, Ленинградысе, Горькийысе да Озаҥысе консерваторий-влакым тунем лекше-влак ыштеныт. Балет труппым Ленинградысе да Пермьысе хореографий училищылам тунем пытарыше-влак ыштеныт.

Театр официально 1969 ий февральыште композитор Эрик Сапаевын «Акпатыр» икымше марий героико-романтический оперыжын премьерыж дене почылтын, тудо марий литературым негызлыше-влак гыч иктыжын, Сергей Чавайнын, исторический драмыже почеш возалтын. Спектакльын режиссёржо Р. А. Розенберг лийын, а тӱҥ партий-влакым А. Венидиктов, М. Аверченко, Г. Усенкова, Е. Седов да Л. Ковалёва муреныт.

1972 ийыште Марий АССР-ын Музыкально-драматический театрже кок театрлан шелалтын — М. Шкетан лӱмеш Марий драматический театрлан да Марий музыкальный театрлан.

1973 ий 17 февральыште марий композитор Анатолий Лупповын «Чодыра легенде» икымше национальный балетшын премьерыже лийын. Спектакльым балетмейстер Энн Эрович Рая шынден, шындыше сӱретче — Раиса Чебатурина, дирижёр — В. Д. Куценко. Тӱҥ партий-влакым Яков Глейзер, Алла Александрова, Владимир Кузьминых, Галина Михалёва, Галина Климанова куштеныт.

1994 ийыште Марий Эл Республик Правительствын Пунчалже дене Марий музыкальный театрым Марий кугыжаныш опер да балет театрыш вашталтен лӱмденыт, тыгодымак тудлан тале марий композитор Эрик Сапаевын лӱмжым пуэныт.

Театрын дирижёржылан Станислав Михайлович Элембаев ыштен[2].

Кызытсе историй

Театрын илышыштыже у йыжыҥ 1999 ийыште, балет труппым Константин Ивановын вуйлаташ шогалмекше, тӱҥалын. Йошкар-Олаште шочшо, Кугу театрын вӱдышӧ солистше шочмо олашкыже пӧртылын, да тыгай кугытан творческий айдемын регионышко толмыжо калыкын балетлан интересшым веле огыл тарватыше событий лийын, а Марий Эл Республикым вуйлатыше-влаклан пӱтынь национальный да классический музыкальный искусствылан кугу тӱткышым ойыраш амал лийын.

Тудо ийыштак Константин Ивановын инициативыж дене 18-ше номеран туныктыш рӱдер негызеш (кызыт «Бауман лицей» ГОУ) И. С. Палантай лӱмеш Марий республикысе тӱвыра да сымыктыш колледжын «Хореографический искусство» пӧлкажым — Марий кугыжаныш опер да балет театрлан кадрым ямдылыше икымше профессионал тунемме тӧнежым — ыштыме. Иванов тыште выпускной класслаште классике да дуэт-классике куштымашым туныкта[3] да пӧлкан художественный руководительже да вуйлатышыже улеш[4].

2000 ийыште Константин Ивановым Эрик Сапаев лӱмеш Марий кугыжаныш опер да балет театрын чыла творческий да административный пашажым палемден шогышо художественный вуйлатышыжлан шогалтеныт. Тудын инициативыж дене опер да балет спектакль-влакым Моско, Санкт-Петербург гыч да ӧрдыж элла гыч ӱжмӧ режиссёр ден балетмейстер-влак шындаш тӱҥалыныт. Художественный вуйлатыше шкежат, умбакыже куштышыжла, театрын сценыштыже классике наследий гыч улшо балет-влакын у редакцийыштым да оригинальный балет-влакым шынден, нуно республикысе приз да награде-влак дене палемдалтыныт. Тудын вуйлатымыж дене театрын труппыжо Россий, Европысо, Азий да Кечывалвел Америкысе элла мучко гоч гастроль дене ятыр гана лектын коштын.

Константин Ивановын кажне ийын вораҥдарен колтымо фестиваль-влак регионысо культур илышыште кӱлешан событийыш савырненыт — «Теле кас» опер да балет искусство фестиваль да «Галина Уланова лӱмеш» балет искусство фестиваль, тыште Марий опер да балет театрын солистше-влакат, тыгак Кугу театрын, Мариинский театрын, Кремльысе балетын, Российысе да ӧрдыж элласе балет труппыштын шӱдырышт участвоватлат.

2006 ий 10 октябрьыште театрын сценыштыже Монтсеррат Кабалье ден Николай Басковын пырля концертышт эртен[5].

2014 ий 24 июньышто Эрик Сапаев лӱмеш Марий кугыжаныш опер да балет театрын у пӧртым почыныт. Кӧргыштыжӧ мо улмо дене тиде Юл кундемысе эн сай театр-влак гыч иктыже: тыште Страсбургышто ыштыме орган уло[6].

2011 ийыште почылтшо кава йымалне спектакль-влакын «Кеҥеж жап» фестивальышт тӱҥалын[7].

2018 ий 12 ноябрьыште Марий Эл Республик Правительстве Председатель Александр Евстифеев «Академический» лӱмым пуэн[8][9].

Театрын репертуарыштыже опер, балет да оперетте классикын 50 утла произведенийже, йоча-влаклан спектакль-влак улыт. Театр тӱҥалтыш ийла гычак марий композитор-влак дене пайдалын ышта. Кызыт репертуарыште кок национальный опер уло — Эрик Сапаевын «Акпатырже» да Элина Архипован «Алдиарже», тыгак Анатолий Лупповын семжылан «Чодыра легенде» балет[10].

Театр чолган тыгай режиссёр да балетмейстер-влак дене пырля пашам ышта: Акихико Озаки (Японий), Тамаз Вашакидзе (Грузий), Мурдмаа (Эстоний), Ольга Маликова (Санкт-Петербург), Екатерина Парчинская (Москва), Владимир Соболев (Виче), Сергей Миндрин (Угарман) да моло денат[10].

Театр «Кеҥежымсе балет тургымын» — классический балетын Российысе кеҥежымсе ий еда эртаралтше марафонын — участникше улеш, тудо Москошто Российысе академический самырык театрын (РАМТ) сценыштыже эртаралтеш.

Театрын пӧртшӧ

РФ-ын премьер-министрже Дмитрий Медведев театрын у пӧртшым почмаште

Марий национальный театрын пӧртшӧ 1962 ийыште чоҥалтын, тушто иканаште кок театр ыштен — М. Шкетан лӱмеш Марий национальный драме театр да Эрик Сапаев лӱмеш Марий кугыжаныш опер да балет театр.

Марий Эл Республикын Президентше Л. И. Маркеловын пунчалже почеш 2006 ийыште опер да балет театрлан у пӧртым чоҥаш тӱҥалыныт[11], тудо 2012 ийын шыжым почмо лиеш манын шоненыт[12][13].

2014 ий 24 июньышто Эрик Сапаев лӱмеш Марий кугыжаныш опер да балет театрын у пӧртшым пайремлын почмо[14].

Кызытсе репертуар (премьер кече дене)

Балет-влак

  • 1997 — Людвиг Минкусын «Дон Кихотшо», Мариус Петипын да Александр Горскийын хореографийышт, Константин Иванов ден Ольга Комлева шынденыт
  • 2001 ий 7 ноябрь — Петер Гертельын «Арам ончылгоч шекланымаш», Александр Горскийын хореографийже, Константин Ивановын редакцийже
  • 2002 — Людвиг Минкусын семжылан «Пахита» балет гыч кугу классический па, Мариус Петипын хореографийже, Ольга Комлева шынден
  • 2003 ий 10 февраль — Пётр Чайковскийын «Йӱксӧ ерже», Мариус Петип ден Лев Ивановын хореографийышт, Константин Сергеевын версийже, Константин Ивановын редакцийже
  • 2005 ий 12 февраль — Феликс Мендельсонын «Кеҥеж йӱдым омо», шындыше балетмейстер-влак Одзаки Акихико ден Одзаки Митико
  • 2005 ий 15 март — Анатолий Лупповын «Чодыра легенде», шындыше балетмейстер Константин Иванов
  • 2005 ий 14 ноябрь — Сергей Прокофьевын «Ромео ден Джульетта», шындыше балетмейстер Константин Иванов
  • 2006 ий 8 ноябрь — Гоги Дзодзуашвилин «Шуко йӱк-йӱан», шындыше балетмейстер Тамаз Вашакидзе
  • 2007 ий 6 ноябрь — Арам Хачатурянын «Спартак — Римын триумфшо», шындыше балетмейстер Константин Иванов
  • 2008 ий 9 апрель — Сергей Прокофьевын «Золушкаже», шындыше балетмейстер Константин Иванов
  • 2008 ий 13 ноябрь — Морис Равельын «Болерожо», шындыше балетмейстер Игорь Марков
  • 2008 ий 13 ноябрь — Карл Орфын «Кармина Буранаже», шындыше балетмейстер Май-Эстер Мурдмаа
  • 2009 ий 6 июль — Людвиг Минкусын «Баядеркыже», Мариус Петипын хореографийже, Константин Ивановын редакцийже
  • 2009 ий 14 ноябрь — Евгений Крылатовын «Цветик-семицветикше», шындыше балетмейстер Екатерина Парчинская
  • 2009 ий 2 декабрь — Пётр Чайковскийын «Щелкунчикше», шындыше балетмейстер Константин Иванов
  • 2010 ий 10 июль — Пётр Чайковскийын «Малыше мотор ӱдыржӧ», Мариус Петипын хореографийже, Константин Ивановын редакцийже
  • 2011 ий 4 февраль — Ж. Бизен — Р. Щедринын «Кармен-сюитышт», шындыше балетмейстер Алла Александрова
  • 2011 ий 8 апрель — Цезарь Пунин «Эсмеральдыжеа», Жюль Перрон да Мариус Петипын хореографийышт, Константин Ивановын редакцийже
  • 2011 ий 9 апрель — Владислав Агафонниковын «Тимур да тудын командыже, але Мемнан жапын геройжо-влак», шындыше балетмейстер Екатерина Парчинская
  • 2011 ий 6 июль — Адольф Аданын «Жизельже», Жан Кораллин, Жюль Перрон да Мариус Петипын хореографийышт, Константин Ивановын редакцийже

Опер-влак

  • 1995 ий 29 март — Джакомо Пуччинин «Мадам Баттерфляйже», шындыше режиссёр Александр Николаев
  • 1995 ий 31 декабрь — Джоаккино Россинин «Севильский цирюльникше», шындыше режиссёр Александр Николаев
  • 1997 ий 19 декабрь — Модест Мусоргскийын «Борис Годуновшо», шындыше режиссёр Михаил Бурцев
  • 2001 ий 4 февраль — Эллины Архипован «Алдиарже», шындыше режиссёр Олег Иркабаев-Этайн
  • 2002 ий 5 апрель — Джузеппе Вердин «Риголеттожо», шындыше режиссёр Светлана Акчурина
  • 2006 ий 12 февраль — Пётр Чайковскийын «Евгений Онегинже», шындыше режиссёр Константин Иванов
  • 2006 ий 12 ноябрь — Джузеппе Вердин «Травиатыже», шындыше режиссёр Константин Иванов
  • 2007 ий 23 декабрь — Николай Римский-Корсаковын «Кугыжан оръеҥже», шындыше режиссёр Сергей Шепелёв
  • 2008 ий 4 декабрь — Николай Римский-Корсаковын «Май йӱдшӧ», шындыше режиссёр Ольга Маликова
  • 2009 ий 5 май — Пётр Чайковскийын «Иолантаже», шындыше режиссёр Георгий Барышев, уэш тӧрлатымашын режиссёржо Светлана Акчурина
  • 2010 ий 6 ноябрь — Пётр Чайковскийын «Пиковый дамыже», шындыше режиссёр Сергей Миндрин
  • 2011 ий 4 июль — Эрик Сапаевын «Акпатырже», шындыше режиссёр Сергей Шепелёв
  • 2020 ий 29 декабрь — «Чумбылат кӱдыратле», шындыше-влак Константин Иванов, Денис Фейзов

Оперетте ден мюзикл-влак

  • 1976 — Франц Легарын «Весела тулыкватыже», шындыше режиссёр Борис Бруштейн
  • 1991 ий 27 февраль — Оскар Фельцманын «Чарлей кокай, але Салам, мый тендан кокада улам!», шындыше режиссёр Михаил Бурцев
  • 1991 ий 15 июнь — Франц Легарын «Граф Люксембургшо», шындыше режиссёр Михаил Бурцев
  • 1997 ий 8 январь — Фредерик Лоун «Мыйын мотор ледиэм», шындыше режиссёр Михаил Бурцев
  • 2001 ий 3 декабрь — Имре Кальманын «Сильваже», шындыше режиссёр Светлана Акчурина
  • 2003 ий 14 ноябрь — Имре Кальманын «Мистер Иксше», шындыше режиссёр-влак Константин Иванов да Светлана Акчурина
  • 2005 — Имре Кальманын «Марицаже», шындыше режиссёр Герард Васильев
  • 2008 ий 4 июль — Иоганн Штраусын «Водывычыраҥгыже», шындыше режиссёр Светлана Акчурина
  • 2009 ий 12 декабрь — Евгений Птичкинын «Ӱдырамаш пуламырже», шындыше режиссёр Светлана Акчурина
  • 2010 ий 4 май — Пал Абрахамын «Савойышто балже», шындыше режиссёр Ольга Маликова
  • 2022 ий 26 ноябрь — «Кум мушкетёр», шындыше режиссёр Сергей Шепелёв

Награде-влак

  • Россий Федерацийысе театр искусствым вияҥдымашке надырым пыштымылан Фёдор Волков лӱмеш Россий Федерацийысе Правительствын премийже (2016 ий 19 июль)[15].

Библиографий

  • Махновец М. Спектакль яркий и самобытный // Марийская правда : газета. — Йошкар-Ола, 1973. — № 18 февраля.
  • Рая Э. Богатство национальной пластики // Марийская правда : газета. — Йошкар-Ола, 1973. — № 20 февраля.
  • Артищева Р. В. Анатолий Луппов и марийская музыка. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1986. — 61 с.
  • Федоренко Е. Будешь плохо учиться — поедешь в Йошкар-Олу // Культура : газета. — М., 2004. — № 5.
  • Пузанова Н. Начало положено. Гастроли Марийского театра оперы и балета // Удмуртская правда : газета. — Ижевск, 2009. — № 2 октября. (недоступная ссылка)
  • Макарова Н. А. Первый марийский национальный балет А. Луппова «Лесная легенда» // Молодой учёный : журнал. — Чита, 2011. — № 8.

Палемдымаш

  1. ↑ История театра Архивысе копий 13 сорла 2014 гыч на сайте Марийского театра оперы и балета
  2. ↑ В. Г. Кузнецова, Л. И. Кульшетова, В. И. Чеснокова. Композиторы и музыковеды Республики Марий Эл. — Йошкар-Ола: Типография Правительства Республики Марий Эл, 2006. — С. 248—250. — 266 с. — 1000 экз. — ISBN 5-87898-318-4.
  3. ↑ Отделение «Хореографическое искусство» Архивысе копий 18 вӱдшор 2012 гыч на сайте Марийского Республиканского колледжа культуры и искусств имени И. С. Палантая
  4. ↑ Отделение «Хореографическое искусство» (недоступная ссылка) на сайте Марийского театра оперы и балета
  5. ↑ Галина Кныш-Ковешникова. В Йошкар-Оле пела Монтсеррат Кабалье! (руш.). «Марийская правда» (11 шыжа 2006). Тергыме кече: 6 кылме 2014. Архивлыме 6 кылме 2014 ий.
  6. ↑ Марийский государственный театр оперы и балета им. Эрика Сапаева. Тергыме кече: 22 теле 2014. Архивировано из оригинала 22 теле 2014 ий.
  7. ↑ Ещё один фестивальный проект Марийского театра оперы и балета. Тергыме кече: 22 теле 2014. Архивировано из оригинала 22 теле 2014 ий.
  8. ↑ Марийский государственный театр оперы и балета удостоен звания «Академический» (руш.). Кидшер (Пульс). kidsher.ru. Тергыме кече: 15 кылме 2018. Архивлыме 16 кылме 2018 ий.
  9. ↑ О присвоении государственному автономному учреждению культуры Республики Марий Эл «Марийский государственный театр оперы и балета имени Эрика Сапаева» звания «Академический» (руш.). Республика Марий Эл. Официальный интернет-портал (12 кылме 2018). Тергыме кече: 16 кылме 2018. Архивлыме 22 теле 2018 ий.
  10. ↑ 1 2 Марийский государственный театр оперы и балета им. Эрика Сапаева. Тергыме кече: 22 теле 2014. Архивлыме 22 теле 2014 ий.
  11. ↑ Театр как произведение искусства Архивысе копий 14 сорла 2014 гыч на официальном интернет-портале Республики Марий Эл
  12. ↑ Балет на сцене и на площади Архивысе копий 22 шыжа 2013 гыч // Газета «Йошкар-Ола», 11 октября 2011 года
  13. ↑ Марийский государственный театр оперы и балета им Э. Сапаева (Йошкар-Ола). Тергыме кече: 5 кылме 2011. Архивлыме 14 шорыкйол 2022 ий.
  14. ↑ Дмитрий Медведев: «Театр, как принято говорить, классный». Тергыме кече: 13 сорла 2014. Архивлыме 13 сорла 2014 ий.
  15. ↑ Распоряжение Правительства Российской Федерации от 19 июля 2016 года № 1543-р

Литератур

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Эрик_Сапаев_лӱмеш_Марий_опер_да_балет_театр&oldid=1231579" гыч налме