Чебатурина, Раиса Сергеевна

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Раиса Сергеевна Чебатурина
Чебатурина, Раиса Сергеевна.jpg
Шочмо кече 30 кылме 1940(1940-11-30) (85 ий)
Шочмо вер
Эл
Тунеммаш
Чаплӱм Калык Келшымаш орден  — 1981
Россий Федерацийын сулло сӱретчыже — 2006

Раи́са Сергéевна Чебатýрина (шоч. 30 кылме 1940, Моско, РСФСР[d], СССР) ― совет да российысе театр сӱретче. Марий музык-драме театрын (1975―1980) да Мурманскыште Йӱдвел флотын драме театржын (1981 ий гыч) тӱҥ сӱретчыже. Россий Федерацийын сулло сӱретчыже (2006). Марий АССР сымыктышын сулло пашаеҥже (1979). Марий АССР кугыжаныш премийын (1973) да О. Ипай лӱмеш марий комсомол премийын (1972) лауреатше. Мурманск область губернатор премийын лауреатше (2008). Россий сӱретче-влак ушемын, Россий театр пашаеҥ-влак ушемын да ЮНЕСКО-н сӱретсымыктыш (изобразительный искусство) тӱнямбал ассоциацийжын йыжъеҥже.

Илыш корно

1940 ий 30 ноябрьыште Москошто шочын[1].

1964 ийыште М. И. Калинин лӱмеш Москосо сымыктыш училищым  (руш.) (мар. тунем пытарен[1].

1964 ийыште Марий АССР-ысе Йошкар-Олаш толын: «Труженица» фабрикыште тӱрлымӧ дене сӱретче, 1-ше №-ан йоча сымыктыш школын директоржо[2]. 1967―1969 ийлаште — Руш драме театрын сӱретчыже[1][3][4].

1975 ийыште ГИТИС пеленысе Кӱшыл театр курс-влакым тунем пытарен[1].

1975―1980 ийлаште — Марий музык-драме театрын тӱҥ сӱретчыже[3][4][5].

1981 ий гыч — Мурманскыште Йӱдвел флотын драме театржын тӱҥ сӱретчыже[1][6][7].

Кызыт Мурманскыште ила[8].

Художественный паша

Декораций, костюм, сӱрет, сымыктыш сӱрет (роспись), тӱр-влакын авторжо[3].

«Марий Эл», «Марий памаш» ансамбль-влаклан, «Мари» ВИА-лан, «Эрвий» хорлан да шкевуя (самодеятельный) коллектив-влаклан костюм эскиз-влакын, тыгак Марий музык да драме театр-шамычын постановкыштлан декораций-влакын авторжо улеш[1][3][4].

Йӱдвел флотын драме театржын классике да кызытсе произведений-влак почеш шындыме 100 утла спектакльжын постановкыжлан декораций сӱретче улеш: Ю. О’Нилын «Зов моря», Г. Ибсенын «Пер Гюнт», Ж.-Б. Мольерын «Тартюф», А. Штейнын «Океан», А. М. Кравцовын «Новоселье в старом доме», А. Гринын «Алые паруса», А. Островскийын «На бойком месте», А. П. Чеховын «Осколки», Е. Гришковецын «Зима», Е. Л. Шварцын «Золушка», Х. М. Вуолийокин "Каменное гнездо, Б. Акунинын «Зеркало Сен-Жермена», Л. Разумовскаян «Медея», П. Бомаршен "Тщетная предосторожность, В. К. Аррон «Пять романсов в старом доме», Д. Фонвизинын «Недоросль», А. Шульгинан «Я близко! Я рядом!! Я здесь!!!», К. И. Чуковский почеш «Муха-Цокотуха», Э. Гофман почеш «Щелкунчик» да шуко молат. Пытартыш пашаже-влак коклаште — И. Штокын «Туман над заливом» (сценылан А. Шарапкон келыштарымыже почеш) да А. Толстойын йомакше негызеш шындыме "«Приключения Буратино»[6].

Марий республикыште калык вургем деке шочшо кумыл лу ияш пашаш савырнен. Тудын лектышыже семын «Кола саам-влакын вургемышт» («Одежда кольских саамов») (2014) графике альбом лектын[1][9][10].

1995 ий гыч Россий сӱретче-влак ушемын  (руш.) (мар. йыжъеҥже, а 1979 ий гыч — Россий театр пашаеҥ-влак ушемын йыжъеҥже улеш[3].

1964 ий гыч — тӱнямбал, пӱтынь ушемысе, пӱтынь российысе да регионысо ончер-влакын участницыже. 1981 ийыште Москошто тудын шке (персональный) ончерже эртен. Тыгак тудын шке ончерже-влак Мурманскыште, Североморскышто, Мончегорскышто да элнан моло олаштыжат эртеныт.

Р. С. Чебатуринан пашаже-влак Мурманск областьысе сымыктыш тоштерыште, Марий Элын тоштерлаштыже — Т. Евсеев лӱмеш калыкле тоштерыште да Республикысе сӱретсымыктыш тоштерыште[1][4], тыгак Российыште да йот эллаште (Финляндий, Швеций, Норвегий, Италий, Монголий) частный манме коллекцийлаште аралалтыт[3][11].

1979 ийыште тудлан «Марий АССР сымыктышын сулло пашаеҥже» чаплӱмым, 2006 ийыште — «Россий Федерацийын сулло сӱретчыже» лӱмым пуымо. Калык-влак Келшымаш орден дене суапландаралтын. Марий АССР-ын кугыжаныш премийжын да О. Ипай лӱмеш Марий комсомол премийын (1972)[1][3][4], тыгак Мурманск область губернатор да Мурманск ола администраций вуйлатыше премий-влакын лауреатше улеш. 2018 ийыште Россий сӱретче-влак ушемын «Шӱм-чон поянлык. Йӱла-влак. Мастарлык» шӧртньӧ медальже дене суапландаралтын.

Эн сай постановко-влак

Р. А. Чебатуринан декорацийже-влак дене эн сай постановко-влакын спискышт[1][6]:

  • В. Аррон «Тошто пӧртыштӧ вич романс» («Пять романсов в старом доме»)
  • А. Кравцовын «Тошто пӧртыштӧ у пӧрт пайрем» («Новоселье в старом доме»)
  • Е. Шварцын «Золушка»
  • А. Чеховын «Омыртка-влак» («Осколки»)
  • Х. Вуолийокин «Кӱ пыжаш» («Каменное гнездо»)
  • Г. Ибсенын «Пер Гюнт»
  • А. Гринын «Алые паруса»
  • Э. Гофманын «Щелкунчик»
  • К. Чуковскийын «Муха‑Цокотуха»

Чаплӱм ден суаптар-влак

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Мочаев, 2007, с. 389.
  2. ↑ МБУ ДО "Детская художественная школа №1 г.Йошкар-Олы" (руш.). Тергыме кече: 23 вӱдшор 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Чебатурина Раиса Сергеевна | Республиканский музей изобразительных искусств. www.rmii.ru. Тергыме кече: 23 вӱдшор 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Чебатурина Раиса Сергеевна (руш.). Марийская история в лицах. Тергыме кече: 23 вӱдшор 2026.
  5. ↑ Нина Альбертовна Макарова. История развития марийского танцевального искусства в XX в. // Молодой ученый. — 2011. — Вып. 30. — С. Т.2. 37–41. — ISSN 2072-0297.
  6. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Драматический Театр Северного Флота. teatrsf.ru. Тергыме кече: 23 вӱдшор 2026.
  7. ↑ 1 2 3 4 Драматический театр Северного флота: 1935 – 2020 : дайджест / МБУК Североморская централизованная библиотечная система, Центральная городская библиотека имени Л. А. Крейна, Информационно-библиографический отдел ; составитель и компьютерный набор: В. Самойлик ; редактор: Ю. Солнцева. – Североморск : [б. и.], 2020. – 196 с. – (К 85-летию театра). kolanord.ru. Тергыме кече: 23 вӱдшор 2026.
  8. ↑ Творчество как образ жизни (руш.). vmnews.ru. Тергыме кече: 23 вӱдшор 2026.
  9. ↑ В Мурманске представили графический альбом «Одежда кольских саамов» (руш.). raipon.info (12 пургыж 2016). Тергыме кече: 23 вӱдшор 2026.
  10. ↑ На что вдохновляют саамские легенды? Выставка работ Раисы Чебатуриной (руш.). Телекомпания ТВ21. Тергыме кече: 23 вӱдшор 2026.
  11. ↑ Выставка Раисы Чебатуриной 2016, Мурманск — дата и место проведения, программа мероприятия. (руш.). Культура.РФ. Тергыме кече: 23 вӱдшор 2026.
  12. ↑ 1 2 3 4 5 6 Мочаев, 2017, с. 296.
  13. ↑ Марийский государственный академический театр оперы и балета им. Эрика Сапаева. operaballet.net. Тергыме кече: 23 вӱдшор 2026.

Литератур

  • Художники Мурмана, 1965―2005. ― Мурманск, 2005.
  • Мочаев В. А. Чебатурина Раиса Сергеевна // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 389. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Йолтуховский В. М. Знаменитые люди Северного флота. ― СПб., 2008.
  • Макарова Н. А. История развития марийского танцевального искусства в XX в. // Молодой учёный. — 2011. — № 7 (30). — Т. 2. — С. 37-41.
  • Кутюков В. Г., Мочаев В. А., Колесников А. Ю. Чебатурина Раиса Сергеевна // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 478―479. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
  • Драматический театр Северного флота: 1935―2020: дайджест / Сост. В. Самойлик, ред. Ю. Солнцева. ― Североморск, 2020. ― С. 156―157. ― (к 85-летию театра).
  • Андреева Е. «Это моя Родина». Раиса Чебатурина ― о Териберке, работе и Кеше // Мурманский вестник. ― 2020. ― 2 декабря.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Чебатурина,_Раиса_Сергеевна&oldid=1229044" гыч налме