Хлыбов, Пётр Михайлович

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Пётр Михайлович Хлыбов
Хлыбов Пётр Михайлович.webp
Шочмо кече 23 теле 1914(1914-12-23)
Шочмо вер
Колымо кече 3 теле 1989(1989-12-03) (74 ий)
Колымо вер
Эл
Паша сомыл педагог
Награде да премий

Орден Отечественной войны II степени  — 1985 Орден Красной Звезды  — 1945 SU Medal For the Capture of Koenigsberg ribbon.svg Медаль «За боевые заслуги» — 1944 «Кавказым аралымылан» медаль Медаль «За победу над Германией в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» Медаль «За трудовую доблесть» — 1960 «Чапле пашалан (Сарзе патырлыклан) лӱмгече медаль. Владимир Ильич Ленинын шочмыжлан 100 ий лӱмеш палемдалтын»
Honored School Teacher of the RSFSR.png

Пётр Михáйлович Хлы́бов (23 теле 1914, Ядыково — 3 теле 1989, Йошкар-Ола) — совет туныктыш пашаеҥ, туныктышо. Марий АССР-ын просвещений министрже (1954―1963), Н. К. Крупская лӱмеш Марий педагогике институтын проректоржо (1963—1974), РСФСР педагогике ушемысе марий пӧлкан председательже (1966—1975). РСФСР школын сулло туныктышыжо (1960). Кугу Ачамланде сарын салтакше. 1941 ий гыч ВКП(б)-ын йыжыҥъеҥже.

Илыш корныжо

1914 ий 23 декабрьыште Марий Элын кызытсе Кужэҥер район Ядыксола ялеш шочын[1][2][3].

Марий автоном областьын Кужэҥер вел Ӱшнӱр тӱҥалтыш да Коҥганур шымияш школым тунем пытарымеке, 1929 ий гыч Яраҥысе педагогике училищыште тунемын, но 1932 ийыште, нужналыклан кӧра, тунеммым кодаш логалын да Маробластьын У Торъял район Кадам тӱҥалтыш школышкыжо пашаш пурен. 1937 ийыште Марий педагогике институтым визытан дене тунем пытарымеке, Марий АССР-ысе Курыкмарий педагогике училищыште руш йылме ден сылнымутым туныкташ тӱҥалын[4][5].

1939 ий декабрьыште РККА-ш налыныт, 1941 ийыште ВКП(б)-ш пурен. Икымше кечыла гычак Кугу Ачамланде сарыште (фронтыш Курыкмарий район военкомат гыч каен): политрукын алмаштышыже (полк штаб начальникын полышкалышыже), 437 пушко артиллерий полкын взвод командирже, гвардийын младший лейтенантше. Контузийым налын, сусырген, 1944 ийыште нелын сусыргымо деч вара эмлалтмеке, — 3-шо Украин фронтын 155 стрелок-влак дивизийын 306 артиллерий Дрогобич полкын штаб батарейжын топым шотлышо взводын командирже, гвардий лейтенант. Кредалмаш дене Польшым, Чехословакийым, Венгрийым, Австрийым эртен, Румынийыште лийын. 1946 ий августышто армий гыч демобилизоватлалтын. II степенян Ачамланде сар да Йошкар Шӱдыр орден, тыгак медаль-влак дене, ты радамыштак «Сарзе надырлан» медаль дене суапландаралтын[6].

Армий гыч Йошкар-Олаш пӧртылын да Марий АССР-ын Просвещений министерствыштыже пашам ышташ тӱҥалын: школ-влакын инспекторжо, 1949 ий гыч — министрын алмаштышыже, 1954—1963 ийлаште — министр. 1963—1974 ийлаште Н. К. Крупская лӱмеш Марий педагогике институтын проректоржо лийын. 1966—1975 ийлаште — РСФСР Педагогике ушемысе Марий пӧлкан председательже[1][2]. 1940-ше ийла мучаште — 1960-шо ийлаште марий школ-влаклан руш йылме дене программе-влакым ямдылымаште да учебник ден лудмо, сылнымут лудмаш дене книга-влакым ямдылымаште чолган тыршен[4][5][7][8].

Мер пашамат кумылын шуктен: 1955—1963 ийлаште Марий АССР Кӱшыл Каҥашын  (руш.) (мар. V да VI созыв-влакын депутатшылан сайлалтын[5][9].

Шуко ияш чапле пашалан да калык образованийым вияҥдымаште надырлан 1960 ийыште тудлан «РСФСР школын сулло туныктышыжо» чаплӱмым пуымо. Тыгак медаль-влак дене, ты радамыштак «Пашаште ойыртемалтмылан» медаль дене, тыгак Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын кок Чаптаныкше дене палемдалтын[1][2][4][5].

1989 ий 3 декабрьыште Йошкар-Олаште колен, Туруново шӱгарлаште тойымо[1][2][4][5].

Чаплӱм да суаптар-влак

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Мочаев, 2017, с. 472.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Энциклопедия Республики Марий Эл, 2009, с. 794.
  3. ↑ Ядыково (Коряки) | Родная Вятка. rodnaya-vyatka.ru. Тергыме кече: 17 кылме 2025.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 Хлыбов Петр Михайлович (руш.). Марийская история в лицах. Тергыме кече: 17 кылме 2025.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 6 Хлыбов Пётр Михайлович | Музей. museum.marsu.ru. Тергыме кече: 17 кылме 2025.
  6. ↑ 1 2 3 4 5 Хлыбов Петр Михайлович. pamyat-naroda.ru. Тергыме кече: 17 кылме 2025.
  7. ↑ Петр Михайлович Хлыбов. Учебник русского языка: Для четвертого класса марийских школ. — 8-е изд., перераб. — Йошкар-Ола: Маркнигоиздат, 1964. — 271 с.
  8. ↑ Хлыбов, Петр Михайлович - список книг, библиография (руш.). rusist.info. Тергыме кече: 17 кылме 2025.
  9. ↑ Официальный сайт Госсобрания Республики Марий Эл. old.gsmari.ru. Тергыме кече: 17 кылме 2025.

Литератур

  • Муравьёв А. В. Учителями жива Россия: Учителя Республики Марий Эл — заслуженные учителя Российской Федерации. — Йошкар-Ола, 2004. — С. 102—103.
  • Хлыбов Пётр Михайлович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 384. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Хлыбов Пётр Михайлович // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 794. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
  • Муравьёв Ан. В., Мочаев В. А. Хлыбов Пётр Михайлович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 472. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
  • Муравьёв А. В. Учителями жива Россия. — 2-е изд., доп. — Йошкар-Ола: Издательский дом «Марийское книжное издательство», 2022. — 255 с.
"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Хлыбов,_Пётр_Михайлович&oldid=1231978" гыч налме