Фёдор I Иоаннович кугыжалан чапкӱ

Фёдор I Иоанновичлан чапкӱ
	Чапкӱ
Фёдор I Иоанновичлан чапкӱ
	; Фёдор Иоаннович кугыжалан чапкӱ
	56°38′13″ с. ш. 47°54′13″ в. д.GЯO
Эл	Россий
Верланымаш	Йошкар-Ола, Воскресенский эҥерӱмбал
Скульптор	Ковальчук А. Н.
Чоҥымо дате	2009 ий
Кӱкшыт	5 м утла (тышеч: 3,5 м скульптур; 1,5 м постамент)
Материал	той (скульптур); гранит (постамент)
Состояний	сай

Фёдор I Иоанновичлан чапкӱ — Пӱтынь Русьын кугыжажлан да Москон чапланыше князьше Фёдор I Иоанновичлан чапкӱ. 2009 ий 4 ноябрьыште почылтын^[1], Йошкар-Оласе Воскресенский эҥерӱмбалне верланен.

Российыште да тӱнямбалне кугыжам тичмаш кап кӱкшыт дене ончыктымо икымше чапкӱ^[1]^[2].

Чоҥымо историй

Озаҥым налме да вара, Иван Грозныйын Озаҥ ханствым Руш кугыжаныш деке ушымеке, сеҥен налме Юл кундемыште илыше тӱп калык-влак могыр гыч кугу пудыранчык тарванен, нунын коклаште марий-влакат лийыныт, нуно кугыжан кучемже ваштареш шогеныт. Пудыранчык-влакым лыпландараш манын, Иван Грозный нунын ваштареш поход-влакым колтен, историйыште нуным черемис сар-влак семын палена. Нунын кокла гыч пытартышыже — кумшо черемис сар, тудо 1581 ий гыч 1585 ий марте каен шоген, кумда марий чодыраште пудыранчыкым пытараш манын, Иван Грозныйын кумшо эргыже, Фёдор Иоаннович кугыжа, тиде кундемыште кучемым пеҥгыдемдаш манын, сарзе-влакын илемыштым негызлаш кӱштен, нунын кокла гыч иктыже Какшан воктенысе Чарла ола лийын, варажым тудо Царевококшайскыш савырнен, а кызыт Йошкар-Ола семын палыме.

Фёдор Иоаннович кугыжалан чапкӱм «Чарла кремль» тӱвыра-историй комплексын кумдыкыштыжо^[2] 2009 ий 2 ноябрьыште шогалтеныт^[2]. Чапкӱм Калыкын икоян улмо да Марий Эл Республиклан 89 ий темме кечын, 2009 ий 4 ноябрьыште, пайремлын почыныт^[1].

2011 ий 21 октябрьыште чапкӱм Воскресенский эҥерӱмбаке кусареныт^[3].

Чапкӱн тӱжвал сынже

Чапкӱ ик фигур композицийым ончыкта: постаментыште — кугыжалык чиеман (кугыжа платно, вуйыштыжо — вуйшӱдыш, вачымбалне — диадиме, шола кидыштыже держава (монархын тамгаже) да пурла кидыштыже оҥ пелен кучыман кӱртньӧ ырес) Фёдор Иоанновичын тичмаш кӱкшытан капше. Постаментыште возымо:

Федор
Иоаннович
кугыжалан

Чапкӱн ойыртемже

Чапкӱм Моско кундемысе Жуковский олаште велыме. Тудын нелытше — 1,3 т; кӱкшытшӧ — 5 м утла, тышеч: 3,5 м — скульптурын кӱкшытшӧ, а 1,5 метр — постаментын; материал — той. Автор — Российын калык сӱретчыже, скульптор Андрей Ковальчук^[4].

Палемдымаш

↑ ¹ ² ³ Управление общественных связей и информации Президента Республики Марий Эл. В Йошкар-Оле открыт памятник последнему царю из династии Рюриковичей (неопр.). Официальный сервер Правительства Республики Марий Эл (5 кылме 2009). Тергыме кече: 17 пеледыш 2013. Архивировано из оригинала 4 ӱярня 2016 ий.
↑ ¹ ² ³ Культурно-исторический комплекс «Царевококшайский Кремль» (неопр.). Официальный интернет-портал Республики Марий Эл. Тергыме кече: 16 пеледыш 2013. Архивлыме 17 пеледыш 2013 ий.
↑ Памятник царю перенесли на набережную (неопр.). Новости Йошкар-Олы и республики Марий Эл — pg12.ru. Тергыме кече: 17 пеледыш 2013. Архивлыме 17 пеледыш 2013 ий.
↑ Царь всея Руси прописался в марийской столице (неопр.). ЗАО «Пульс-радио». Тергыме кече: 17 пеледыш 2013. Архивировано из оригинала 25 пеледыш 2013 ий.

[kreml1-1] ¹ ² ³ Управление общественных связей и информации Президента Республики Марий Эл. В Йошкар-Оле открыт памятник последнему царю из династии Рюриковичей (неопр.). Официальный сервер Правительства Республики Марий Эл (5 кылме 2009). Тергыме кече: 17 пеледыш 2013. Архивировано из оригинала 4 ӱярня 2016 ий.

[kreml-2] ¹ ² ³ Культурно-исторический комплекс «Царевококшайский Кремль» (неопр.). Официальный интернет-портал Республики Марий Эл. Тергыме кече: 16 пеледыш 2013. Архивлыме 17 пеледыш 2013 ий.

[pam2-3] Памятник царю перенесли на набережную (неопр.). Новости Йошкар-Олы и республики Марий Эл — pg12.ru. Тергыме кече: 17 пеледыш 2013. Архивлыме 17 пеледыш 2013 ий.

[pam1-4] Царь всея Руси прописался в марийской столице (неопр.). ЗАО «Пульс-радио». Тергыме кече: 17 пеледыш 2013. Архивировано из оригинала 25 пеледыш 2013 ий.

[1]

[2]

[3]

[4]