Тарасова, Вера Матвеевна

РУВИКИ-ште тыгай тукымлӱм дене вес еҥ нерген статьям лудаш лиеш: Тарасов.

Вера Матвеевна Тарасова
Шочмо кече	1914 ий 25 сорла(1914-08-25)
Шочмо вер	Томаровка, Белгород уезд, Курск губерний, Россий империй
Колымо кече	1993 ий 18 ага(1993-05-18) (78 ий)
Колымо вер	Йошкар-Ола, Марий Эл, Россий
Эл	Россий империй  СССР  Россий
Шанче алан	декабрист толкынын эртыкше, Марий кундемын историйже
Паша вер	Н. К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтышто
Шанче степень	историй шанче доктор
Шанче званий	профессор
Награде ден премий-влак	Марий АССР шанчын сулло пашаеҥже (1967)

Вера Матвеевна Тарасова (1914 ий 25 август, Томаровка, Томаровкысо волость, Белгород уезд, Курск губерний, Россий империй — 1993 ий 18 май, Йошкар-Ола, Марий Эл, Россий) — совет шанчызе-историк, туныктышо, историй шанче доктор, профессор. СССР-ыште декабрист толкынын историйжым шымлыше вӱдышӧ шанчызе-влак кокла гыч иктыже. Н. К. Крупская лӱмеш Марий педагогике институтышто историй кафедрын вуйлатышыже (1941—1980). Марий АССР шанчын сулло пашаеҥже (1967).

Илыш корно

1914 ий 25 августышто кызытсе Белгород кундем Яковлево районысо Томаровка селаште почто пашаеҥ ден ялысе туныктышын ешыштышт шочын. Ачаже 1919 ийыште тиф чер дене колен.

Кокымшо ступенян педагогике шӧрынан школым тунем пытарымеке, 1931 ийыште кум ий Курск кундемысе иканаште кок ялысе школышто туныктышылан пашам ыштен.

1938 ийыште Н. К. Крупская лӱмеш Моско кундемысе педагогике институтын историй факультетшым, 1941 ийыште — Н. Г. Чернышевский лӱмеш Историй, философий да сылнымут институтын моско аспирантурыжым тунем пытарен.

Аспирантурым пытарыме деч вара 1941—1980 ийлаште — Н. К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын туныктышыжо да историй кафедрын вуйлатышыже, доцент (1943). 1966 ийыште тудлан историй шанче докторын шанче степеньым, 1968 ийыште профессор лӱмпалым пуэныт.

Ешан лийын, пелашыже — марий шанчызе-йылмызе, РСФСР-ын да Марий АССР шанчын сулло пашаеҥже Н. Т. Пенгитов. Ныл эргым ончен-куштеныт. Тудын уныкаже Вера Тарасова 2000-ше ийла тӱҥалтыште «Россия 1» телеканалыште «Поро эр!» телепрограммын вӱдышыжӧ лийын.

1993 ий 18 майыште Йошкар-Олаште илыш гыч каен.

Историй шанчым вияҥдымаште надырже

СССР-ыште декабрист толкынын историйжым, ты шотышто Н. Тургеневын, П. Пестельын илышйӧн-экономике да политике ончалтышыштым шымлыше вӱдышӧ шанчызе-влак кокла гыч иктыже семын пагалыме.

1941 ий майыште «П. И. Пестельын илышйӧн-политике ончалтышыже» темылан кандидатлык диссертацийым сайын арален да историй шанче кандидат лӱмпалым налын. 1966 ий декабрьыште А. А. Жданов лӱмеш Ленинградысе кугыжаныш университетын диссертаций каҥашын мутланымаштыже «Декабрист Н. И. Тургенев да тудын XIX курымын 20-60-шо ийласе Российысе мер толкынышто верже. Мер-политике ончалтышын кушмыжо» темылан докторлык диссертацийым арален.

XIX курымысо Чарла да Чыкма ола-влакын мер-политик илышышт, Шереметевмытын Юринысо вотчинын пӱрымашыже да моло нергенат 70 утла шымлымаш пашам серен. Тудо возымаштыже капитализмын генезисшым, олаласе мер-политик илышым, Марий мландысе экономикын вияҥмыжым да класс кучедалмаш йодыш-влакым шымлен.

В. М. Тарасован икымше шанче пашаже-влак 1946 ийыште институтын «Труды» савыктышыштыже (5-ше том) лектыныт. Иктыже МГПИ-н 15 ияш лӱмгечылан пӧлеклалтын, весыже — Козляниновын «Общее введение в курс политических наук» возен кодымыжлан.

1965—1967 ийлаште «Очерки истории Марийской АССР», 1986—1987 ийлаште — «Истории Марийской АССР», тыгак Н. К. Крупская лӱмеш МГПИ-н «Учёные записки» савыктыш-влакын ик авторжо да редакторжо лийын.

Тудын икмыняр лучко дене студентше-влак историйым шымлыше лийыныт, нунын коклаште: А. Хлебников, К. Сануков, Г. Айплатов, В. Морозов.

Ятыр ий СССР шанче академийын СССР Историй институт пелен пашам ыштыше Российыште революцийысе илыш сӱретым шымлыше тӱшкан йыжыҥъеҥже лийын. 1970 ийыште Москошто эртыше Историй шанче-влакын Тӱнямбал конгрессыштыже Ачамландысе историй шанчым ончыктен, СССР да ГДР историк-влакын комиссийыштышт устан тыршен.

Кӱшыл шинчымашым да историй шанчым вияҥдымашке пуымо надыржылан 1967 ийыште тудлан «Марий АССР-ын сулло шанче да техник пашаеҥже» чаплӱмым пуэныт. Калык просвещенийын да СССР просвещенийын отличникше. Шуко ий пайдалын шуктымо шымлыме-туныктымо пашажлан Паша Йошкар Тисте орден, медаль-влак дене суапландарыме.

Тӱҥ шанче пашаже-влак

Тыште В. М. Тарасован тӱҥ шанче пашаже-влакын радамышт ончыкталтеш:

• Очерки истории Марийской АССР: (С древнейших времен до Великой Октябрьской соц. революции) / Марийский науч.-исслед. ин-т языка, литературы и истории; [Ред. коллегия: А. В. Хлебников (отв. ред.) и др.]. — Йошкар-Ола: [Маркнигоиздат], 1965. — 363 с., 2 отд. л. карт.: ил.: 21 см.
• Тарасова В. М. Декабрист Н. И. Тургенев и его место в истории общественного движения в России 20-60 гг. XIX в.: (Эволюция обществ.-полит. взглядов): Автореферат дис. на соискание ученой степени доктора исторических наук / Ленингр. гос. ун-т им. А. А. Жданова. — Ленинград: [б. и.], 1966. — 46 с.
• История Марийской АССР. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1986 — Т. 1: С древнейших времен до Великой Октябрьской социалистической революции / ред. А. В. Хлебников. — 1986. — 301 с.
• История Марийской АССР / Марийский НИИ яз., лит. и истории им. В. М. Васильева; [Редкол.: А. В. Хлебников (отв. ред.) и др.]. — Йошкар-Ола: Марийское кн. изд-во, 1986. —.

Т.2: Эпоха социализма (1917—1987). Т.2 / [А. В. Хлебников, В. Ф. Пашуков, А. Р. Смиренский и др.]. — Йошкар-Ола: Марийское кн. изд-во, 1987. — 326 с.

Пагалымаш

• СССР просвещенийын отличникше (1980)
• РСФСР калык просвещенийын отличникше (1956)
• Марий АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже (1967)
• Паша Йошкар Тисте орден (1966)
• «Пашаште чолгалыклан» медаль (1946, 1954)
• «1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште чапле пашалан» медаль
• «Чапле пашалан. Владимир Ильич Ленинын шочмыжлан 100 ий темме лӱмеш» медаль (1970)
• «Паша ветеранже» медаль
• Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чапкагазше (1946, 1951, 1957, 1964, 1981)
• КПСС марий обкомын да Марий АССР министр-влак каҥашын Чапкагазышт (1974)

Шарнымаш

• Шанчызе-историк В. М Тарасован лӱмжӧ (йылмызе Н. Т. Пенгитов да историк В. Ф. Пашуков дене пырля) Йошкар-Оласе Кремлёвский уремысе 42-шо номеран пӧртысӧ мемориал оҥаште возалтын, тушто тудо илен.
• 2003 ийыште Н. К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтышто В. М. Тарасова лӱмеш аудиторийым почыныт.
• 1994 ий гыч Н. К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтышто Тарасова лӱмеш лудмаш-влак эртаралтыныт.
• 2014 ий октябрьыште Марий кугыжаныш университетын историй-филологий факультетшын академий залыштыже профессор В. М. Тарасован шочмыжлан 100 ий темме лӱмеш «Российын да тудын кундемже-влакын XVI—XX курымласе историйын йодышыжо-влак» пӱтынь российысе шанче-практик конференций эртен.