Петров, Иван Петрович

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
В Рувики есть статьи о других людях с такой фамилией, см. Петров.
Иван Петрович Петров
Петров, Иван Петрович.png
Флаг
Марий автоном областьысе Ревкомын 1-ше председательже
Флаг
1920 — 1921
Ончычсо пашаеҥ должностьым ыштыме
Алмаштыше Александр Алексеевич Болодурин
ВКП(б)-н XVI да XVII погынжын делегатше
Шочын 14 теле 1893(1893-12-14)
Колен 10 ага 1938(1938-05-10) (44 ий)
Паша кугыжаныш пашаеҥ, туныктышо

Иван Петрович Петров (14 теле 1893, Чарла уезд, Озаҥ губерний — 10 ага 1938, Озаҥ) — марий кугыжаныш да мер пашаеҥ, туныктышо, 1917 ий гыч РКП(б) йыжъеҥ. Марий автоном областьысе Ревкомын — икымше марий виктерын — председательже. Марий ОБИК-ын икымше председательже. ВКП(б)-н XVI да XVII погынжын делегатше. Икымше тӱнямбал сарын салтакше.

Илыш корныжо

Нужна кресаньык ешеш шочын. Унчышто кок классан рӱдӧ черемис школышто тунемын. 1911 ийыште Озаҥысе инород калык-влаклан туныктышым ямдылыше семинарийыш экзаменым экстерн дене кучен, ялысе туныктышылан пашам ыштен[1].

I тӱнямбал сар жапыште Кронштадтысе Балтий флотышто  (руш.) (мар. служитлен[1]. Туныктымо-мине отрядысе матрос комитетын вуйлатышыже лийын[2].

1917 ий апрельыште Петров РКП(б) йыжъеҥ лийын. Чарла уездыште туныктышылан, калык образований пӧлкан, исполкомым виктарыше пӧлкан вуйлатышыжлан пашам ыштен[1].

1918 ий июньышто — Пӱтынь российысе марий-влакын погынын делегатше. 1920 ийыште Украиныш колталтын[1].

1921 ийыште Марий автоном областьын Революций комитетшым вуйлатен. 1921 ий 21—24 июньышто икымше кундемысе Каҥаш-влак погын исполкомым сайлен, тудын председательжылан И. П. Петров шогалын[2].

1923 ий январьыште паша гыч кораҥдалтын да Вологдыш губисполком председательын алмаштышыжлан колталтын. Тыште кужун тыршен огыл, тудо ийынак шыжым Калык озанлык институтыш тунемаш пурен, ты жапыштак ВЦИК  (руш.) (мар. Марий шкегудыштыжо (представительствоштыжо) пашам ыштен[2].

1927 ийыште Марий областьыш пӧртылтеныт, 1928 ийыште уэш Марий ОБИК-ым вуйлатен[1].

1929 ийыште МАО-н Угарман край кышкарыш пурымыж дене кундемысе исполком председательын алмаштышыже лийын. ВКП(б)-н XVI да XVII погыныш делегатлан да СССР ЦИК-ын йыжъеҥжылан сайлалтын[2].

1934 ийыште шочмо верышкыже пӧртылын да кумшо гана Марий ОБИК-ын председательже лийын. 1936 ийыште Марий АССР исполкомын председательже лийын[2].

1937 ий июньышто арестоватленыт да марий буржуазий-национал организацийын вуйлатышыже лийын ман увертареныт. 5 мартыште Сталинын «лӱен пушташ» лӱмерыш пуртымо[2]. 1938 ий 10 майыште Озаҥыште лӱен пуштмо, Озаҥысе Архангел шӱгарлаштыже тойымо[1]. Колымыж деч вара, 1957 ийыште, реабилитироватлыме[3].

Шарнымаш

  • Тудын лӱмжым Йошкар-Оласе Сомбатхей микрорайонысо уремлан пуымо (1979)[3]. 2018 ийыште Петров уремысе 2-шо номеран пӧртыштӧ мемориал оҥам вераҥденыт[4]. 2020 ий 1 октябрьыште XI марий калык погынын программыж кышкарыште Петров уремысе 2-шо номеран пӧртыштӧ уэмдыме мемориал оҥам почыныт[5].
Йошкар-Олаште Петров уремысе 2-шо номеран пӧрт пырдыжыште шарныктыш оҥа
  • И. П. Петровын 100 ияш лӱмгечыже лӱмеш Марий Элысе Морко вел Шеҥше ялын ик уремжым тудын лӱмжӧ дене лӱмденыт[6][7].
  • И. П. Петровын 120 ияш лӱмгечыж лӱмеш Шеҥше ялын рӱдыштыжӧ чапкӱм почыныт[6].
  • Тудын лӱмжым Шеҥше ялысе колхоз нумалеш[8].
  • И. П. Петровын лӱмжӧ Озаҥысе Архангел шӱгарласе мемориал пырдыжыштыже возалтын[3].
  • 2000 ийыште Марий книга издательствыште историй шанче доктор, Марий кугыжаныш университетын профессоржо К. Н. Сануков И. Петровын илышыже да пашаже нерген «Председатель исполкома» книгам луктын[9].
  • 2018 ий 20 декабрьыште Марий Эл Республикын Морко вел Шеҥше ялыштыже Моркысо рӱдӧ тӱвыра кышкарысе Шеҥше тӱвыра пӧрт да Шеҥше кыдалаш школ негызеш И. П. Петровын шочмыжлан 125 ий темме лӱмеш «Марий калык автономийын тӱҥалтышыштыже» Республикысе шанче-практик конференций эртен[10].
  • Марий калык автономийын шочмыжлан 100 ий темме лӱмеш 2020 ийыште И. П. Петровым шарныме лӱмеш медаль лукталтын[11].
  • 2019 ийыште Марий Эл Республикыште марий калыкын пагалыме тӱвыра да мер пашаеҥыштлан чапкӱм шогалтыме шотышто эн сай проектлан конкурс увертаралтын, нунын коклаште И. П. Петровын лӱмжат лийын.

Конкурсын лектышыжым 2020 ийыште иктешленыт[12].

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 День рождения видного общественного и государственного деятеля Ивана Петрова (1897-1938) | mincult12.ru (руш.). web.archive.org. Тергыме кече: 23 кылме 2025.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 Петров Иван Петрович (руш.). MariMedia. Тергыме кече: 17 кылме 2025. Архивлыме 27 шорыкйол 2019 ий.
  3. ↑ 1 2 3 Улицы нашего города. Улицы имени Петрова И. П. и Эшкинина А.К. (руш.). Информационный портал города Йошкар-Олы (22 ӱярня 2019). Тергыме кече: 17 кылме 2025. Архивлыме 26 ӱярня 2019 ий.
  4. ↑ Об установке мемориальной доски Петрову Ивану Петровичу, бывшему государственному и общественному деятелю, первому Председателю Марийского областного исполнительного комитета (руш.). Официальный сайт Собрания депутатов городского округа "Город Йошкар-Ола". Тергыме кече: 17 кылме 2025.
  5. ↑ Дьякова Е. В Йошкар-Оле прошло торжественное открытие памятной доски первому председателю Мароблисполкома (руш.). Официальный сайт газеты «Марийская правда» (1 шыжа 2020). Тергыме кече: 17 кылме 2025. Архивлыме 31 шыжа 2020 ий.
  6. ↑ 1 2 Петров Иван Петрович (1893-1938) (руш.). Официальный сайт МБУК "Моркинская ЦБС". Тергыме кече: 17 кылме 2025. Архивлыме 20 пургыж 2020 ий.
  7. ↑ Улица Петрова на карте села Шиньша (руш.). mapdata.ru. Тергыме кече: 17 кылме 2025.
  8. ↑ ПК СХА (колхоз) "Имени Петрова" (руш.). checko.ru. Тергыме кече: 17 кылме 2025.
  9. ↑ Сануков, Ксенофонт Никанорович - Председатель исполкома : Очерк жизни и деятельности И. П. Петрова (1893-1938 гг.) (руш.). Официальный сайт РГБ. Тергыме кече: 17 кылме 2025.
  10. ↑ Республиканская научно-практическая конференция «У истоков автономии марийского народа». МарНИИЯЛИ (21 теле 2018). Тергыме кече: 17 кылме 2025. Архивлыме 3 пургыж 2020 ий.
  11. ↑ К столетию республики будет выпущена медаль, посвященная памяти Ивана Петровича Петрова (руш.). Официальный сайт газеты «Ваш Новый День» (5 идым 2019). Тергыме кече: 17 кылме 2025. Архивлыме 4 сорла 2020 ий.
  12. ↑ В Марий Эл объявлен конкурс проектов памятников Петрову, Эшпаю и Колумбу, <https://www.marpravda.ru/news/religiya/v-mariy-el-obyavlen-konkurs-proektov-pamyatnikov-petrovu-eshpayu-i-kolumbu/>. Тергыме: 23 кылме 2025. 

Литератур

  • Петров Иван Петрович [Краткая биографическая справка] / Установление Советской власти в Марийском крае: Сборник документов. — Йошкар-Ола, 1970. — С. 165.
  • Васин К. Талешке пашаенг [И. П. Петрова] / Нуным калык шарна: очерк-влак сборник. — Йошкар-Ола, 1972. — С. 55—65.
  • Васин К. Славная жизнь // Народ их помнит: Документальные очерки / Сост. М. И. Исиметов, М. Т. Сергеев. — Йошкар-Ола, 1982. — С. 67—76.
  • Иван Петрович Петров (1893—1938 гг.). Краткая биографическая справка // Их имена в революции. — Йошкар-Ола, 1987. — С. 28—79.
  • Исиметов М. И. Туткар пагыт: очерк-влак. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1993. — 200 с.
  • Сануков К. Н. Председатель исполкома: Очерк жизни и деятельности И. П. Петрова (1893—1938 гг.). — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2000. — 152 с.
  • Иван Петров — первый из политических лидеров Марийского края // Морко. Замечательные люди удивительного края. — Йошкар-Ола, 2002. — С. 29—31.
  • Сануков К. Н. Петров Иван Петрович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 278. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Петров Иван Петрович // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 620. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
  • Сануков К. Н. Председатель исполкома / Сануков К. Н. // Наши земляки: пути и судьбы. Очерки. — Йошкар-Ола: ООО «Издательство Мари Книга», 2011. — С. 205—211. — ISBN 978-5-91895-006-7.
  • Книга: История Марийского края в лицах. 1917—1940 гг.|282—292|Петров Иван Петрович
  • Сануков К. Н. Петров Иван Петрович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 335—336. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Петров,_Иван_Петрович&oldid=1232341" гыч налме