Пайремле линейке
| Пайремле линейке | |
|---|---|
 Санкт-Петербургысо 509 №-ан ГБОУ-што пайремле линейке (2016 ий) |
Пайремле линейке (руш. Торжественная линейка) — шот-радамым палемдыман, йӱлаш пурышо чумыргымаш, кунам еҥ-влак — тунемше, студент, курсант але тӧнежын пашаеҥышт — тыглай саламлымаш радамыш шогалыт. Йӱла почеш, пайремле линейке Шинчымаш кечын тӱҥ ужашыжлан шотлалтеш[1].
Эртымгорно
XXI курымышто, йӱлаш пурышо, тунемме идалыкын тӱҥалтышыже, Шинчымаш кече да пайремле линейке, эреак идым тӱҥалтыште эртен огыл. XIX курымышто школ-влак тӱшка устав почеш иленыт: гимназий-влак тунемше-влакым 1 август гыч ӱжыныт, уездысе училище-влак — август кыдал гыч, а приходысе школ-влак пасу пашам пытарымеке, тыге тунемме идалык тӱрлӧ жапыште тӱҥалын[2]. 1935 ийыште тунемме идалыкым тӱҥалмым ик кечын палемдаш кӱштымӧ — 1 идым; кече пайрем статусан лийын огыл[3].
Икымше линейке-влак XX курымын 20-шо ийлаштыже эрташ тӱҥалыныт: совет школьник-влакым кугу кугыжаныш пайрем-влаклан пӧлеклалтше пайремлашке погеныт (мутлан, Пионер кечылан). Тыгак погынымаш-влак эреак пионер лагерьлаште эрдене да кастене эртаралтыныт — тушто пионер-влак флагым нӧлтеныт да волтеныт. «Линейке» нерген умылымаш шкеже, шоналташ гын, армий илыш гыч толын: тыге сарысе лагерьлаште вичкыж корешым лӱмденыт, кудыж мучко часовой-влак коштыныт да салтак-влак шогеныт. Посна амал почеш шогалмаш пайремле маналтын[4].
.jpg)
Кугу Ачамланде сар жапыште линейке-влак эртаралтын огытыл: кугурак класслаште тунемше-влак тылыште пашам ыштеныт. 1945 ийыште тунемме идалыкым пайремлын почмаш тыныс илышыш пӧртылмым ончыктен; тунамак туныктышо-влаклан пеледышым пӧлеклыме йӱла шочын[2]. Сар деч вара 1 идымын йӱлаже-влак пеҥгыдемыныт: линейке, концерт, аршаш да икымше школ чием пайремын кораҥдаш лийдыме ойыртемже лийын. 1984 ий 15 июньышто СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын кӱштыкше дене 1 идым чыла калыкын пайремже — Шинчымаш кече — манын увертаралтын, тудым пайрем кече-влак лӱмерыш ешарыме[1].
Шинчымаш кече пайремым пеҥгыдемдыше кӱштык лекмеке, ты кече гыч тунемме паша кораҥдалтын, а пайремле линейке тӱҥ лийын. Совет жапыште линейке деч вара эртарыме икымше урок «Тыныс урок» ман лӱмдалтын; йӱштӧ сар жапыште тушто тӱнямбал илыш да тыныс кумылым аралыме нерген ойленыт[1]. 2022 ий гыч «Кӱлешан нерген мутланымаш» класс шагатым эртараш тӱҥалыныт[5].
2020 ийыште, COVID-19 пандемийлан кӧра, Роспотребнадзор линейке-влакым уремыште эртараш да класс тӱшкам посна чумыраш темлен; Москошто тӱшка школ линейке-влакым эртарен огытыл, икымше класслаште тунемше-влаклан пайремым эртареныт, а кундемлаште линейкым санитар правил-влакым шекланен эртареныт[3].
Тыгак 2020 ий гыч Российын южо кундемлаштыже 1 идым икымше класслаште тунемше-влакын ача-аваштлан каныш кечыш савырнен[2].
2025 ийыште лӱдыкшӧ деч аралалтмыла, линейке-влакым пайремле заллашке кусареныт але онлайн эртареныт. Йӱдвел Осетийыште, 1-3 идымыште Бесланысе эҥгекым шарныме лӱмеш ойганыме кече семын увертаралтын, йӱла почеш линейке 4 идымыште эртен[6].
Йӱла-влак
Пайремле линейке — Шинчымаш кечын рӱдӧ йӱлаже. Российысе школлаште, а тыгак колледж ден университетлаште 1 идымын тунемше, ача-ава, туныктышо да ӱжмӧ уна-влак погынат. Линейкыште Российын гимнже йоҥга да кугыжаныш флаг нӧлталтеш; директор але ректор погынышо-влакым у тунемме идалык дене саламла. Пайрем уремыште эрта; гимным мурымо деч вара кугурак класслаште тунемше-влак ден пагалыме уна-влак, южгунам кучем еҥ-влак шке салам мутыштым ойлат. Линейкыште рӱдӧ татлан икымше оҥгырын йоҥгымыжо шотлалтеш: латикымше классыште тунемше икымше классыш толшым ваче ӱмбакыже шынден, икымше оҥгырым йыҥгыртен, у тунемме идалыкын тӱҥалмыжым увертара. Линейке деч вара выпускник-влак икымше класслаште тунемше-влакым школ оралтыш пайремлын вӱден пуртат[1][5][6].
Йӱла радамыште туныктышо-влаклан пеледыш аршашым кучыктымаш уло. Ик ой почеш, пеледышым пӧлеклыме йӱла сар пытымеке шочын, кунам еҥ-влак тыныс илышым пеледыш дене сӧрастараш тыршеныт. XX курымышто пеледышым тӱҥ шотышто ӱдырамаш туныктышо-влаклан пӧлекленыт, но XXI курымышто аршашым чыла туныктышо налеш; южо школлаште класс вуйлатышылан тӱшка пӧлекым погат. Пайрем кечын школ чиеман фотосӱретым ыштат, чай йӱмӧ пайрем эрта; южо тунемме тӧнеж-влак ача-ава-влаклан икымше урокышто лияш йӧным ыштат[1][6].
Кумда умылымаште
«Пайремле линейке» умылымаш Российыште да ончычсо СССР эллаште кеч-могай пайремым ончыкта, кунам тунемше, студент, курсант, салтак але тӧнеж пашаеҥ-влак ик радамыш шогалыт. Линейкын тӱҥ сомылжо: чумыргышо-влакым тыглай саламлаш, кӱштымашым увертараш да гимным мураш радамыш шогалмаште улеш. Школлаште линейке-влакым тӱрлӧ амал дене эртарат: пытартыш оҥгыр, сай тунемше-влакым суапландараш, школ лӱмгечым палемдаш але патырлык акций годым. Вуз ден колледжлаште линейкым погынымаш але презентаций-влак алмаштат, тыгодым туныктышо-влак студент-влакым тунемме паша радам дене палымым ыштат. Армийыште да ведомствысе тунемме тӧнежлаште линейке — тиде эр-кас эртыше йӱла, тудо ыштыме пашам иктешлаш, ыштышашым увертарен пайлаш, флагым нӧлташ, гимным мураш полша. «Линейке» мут дене тыгак кугыжаныш пайрем-влаклан пӧлеклалтше вашлиймаш-влакым лӱмдат: Сеҥымаш кече, Ачамландым аралышын кечыже, Ӱдырамашын тӱнямбал кечыже; кунам погынышо-влак саламлаш да шарнен шыпланыме минутлан ик радамыш шогалыт[4][7].
Палемдымаш
- ↑ 1 2 3 4 5 День знаний в 2025 году: история и традиции праздника. Интерфакс. Тергыме кече: 14 идым 2025.
- ↑ 1 2 3 История праздника 1 сентября Дня знаний. SportZania. Тергыме кече: 14 идым 2025.
- ↑ 1 2 История праздника День знаний. ТАСС. Тергыме кече: 14 идым 2025.
- ↑ 1 2 Почему школьная торжественная линейка так называется и откуда пошла эта традиция. Maxim. Тергыме кече: 14 идым 2025.
- ↑ 1 2 1 сентября - День знаний 2024: истории и традиции праздника. Статьи на РЕН ТВ. Тергыме кече: 14 идым 2025.
- ↑ 1 2 3 1 сентября 2025 года: будут ли линейки? Список регионов. История и традиции Дня знаний. Life.ru. Тергыме кече: 14 идым 2025.
- ↑ Торжественная линейка, посвящённая Победе в Великой Отечественной войне. Государственное бюджетное общеобразовательное учреждение Свердловской области. Сухоложская школа, реализующая адаптированные основные общеобразовательные программы. Тергыме кече: 14 идым 2025.