Класс вуйлатыше
| Класс вуйлатыше | |
 | |
Паша алан |
педагогике, ончен куштымаш да туныктымаш |
|---|---|
Класс вуйлатыше (руш. Классный руководитель) — туныктышо, кудо школ але училищын посна классыштыже кажне тунемшын тунемме да класс деч ӧрдыжсӧ пашажым виктара. Российыште тӱҥалтыш класслаште класс вуйлатышын сомылжым, тунемме тӧнеж администрацийын пунчалже почеш, классым туныктышылан кучыктат, школысо кӱкшырак класслаште да училищылаште — тиде классыште/группышто пашам ыштыше, предметым вӱдышӧ ик туныктышо. Шуко эллаште шинчымашым пуымо кышкарыште тыгак туныктышо-влак кокла гыч класс вуйлатышым шогалтат.
Эртымгорно
Российыште класс вуйлатыме институт шке тӱҥалтышыжым XIX курым гыч налеш, тунам тунемме тӧнежлаште пӧлем эскерыме пашам шуктышо еҥ лийын. 1813 ийыште Калык просвещений министерстве пансион-влак пелен пӧлемым эскерыше-влакын институтшым почмо нерген пунчалым луктын, нунын тӱҥ сомылышт «йоча-влакын койышыштым да ойыртемыштым чыла семын виктарымаш да ачамландын чын да пайдале эргыже-влакым куштымаш» лийын. Пӧлемым эскерыше-влаклан йодмаш-влак пеҥгыде лийыныт — нуно чон арулыкым ончыктышаш, йотэлласе йылме-влакым палышаш улыт улмаш. Пӧлемым эскерыше-влак икшыве-влак дене икгай ӱстел коклаште шинченыт, черет дене пӧлемыштак маленыт, класс уроклашке коштыныт, урокым ышташ, арулыкым кучаш полшеныт. Йоча-влакым тыгай шонымаш дене эскереныт: «йылме, шот-радам да кумылышт» шотышто йоҥылыш-влакым жапыштыже тӧрлаш, молан манаш гын, тунемше-влакын койышышт руш дворянинын йодмыжлан келшышаш.
Классым вуйлатыме институтын умбакыже вашталтмыжым 1864 ийысе Устав палемден, тудо классым туныктен шогышо (наставник)-влакын институтшым, а ӱдырамаш гимназийлаште — класс ӱдырамаш-влакым пуртен. Классым вӱдышӧ-влакын пашаштышт ынде эскерыме сомыл лийын огыл (тиде паша класс вуйлатышын полышкалышыжлан куснен), а утларак ончен-куштымо йодыш шоген[1].
1930 ийыште СССР-ыште класс тӱшкам вӱдышӧ олмо лектын. Тидын деч ончыч тӱшкалаште ончен-куштымо пашам туныктышо-влак шуктеныт. Класс вуйлатышын олмыжым Совет Ушемыште Виктерын 1934 ийысе пунчалже дене пуртымо. Класс вуйлатышым пуртымо нерген вес пунчал Виктерын документлаштыже 1960 ий гыч палемдалтын. Умбакыже Шинчымашым пуышо министерствын класс вуйлатымаш нерген кагаз-влак 1975 ийысе методике серышыште, а вара 2001 ийыште возалт кодыныт. 1990-ше ийлаште, пионер да комсомол организаций-влакым кораҥдымеке, класс вуйлатышын пашаже шуко шотышто йомын. Кызытсе Российыште класс вуйлатыше йоча ден туныктышо-предметник-влак коклаште, школ ден ача-ава-влак коклаште, йоча ден йыр улшо чын иллыш коклаште кылым ыштыше семын улеш[2].
Европо эллаште класс вуйлатымаш институт тыгеракак вияҥын. Германийыште (нем. Klassenlehrer), Францийыште (фр. professeur principal), Скандинавий эллаште (швед. Klasslärare) класс вуйлатыше-влак шуко шотышто российысе гаяк пашам шуктат. США-ште класс вуйлатыше-влак (англ. homeroom teacher) тӱҥалтыш школышто гына улыт, умбакыже класс вуйлатышын сомылжым кажне тунемшылан пеҥгыдемдыме куратор-влак шке ӱмбакышт налыт. Нуно тунемше-влаклан предмет, расписаний, ончыкылык пашалан тунемме шотышто ойым пуат да вузлашке пураш ямдылат[3]. Великобританийыште кажне тунемше деке туныктышым (англ. tutor) пеҥгыдемдыме, тудо йочан тунеммыжым, кап-кыл вияҥмыжым (спорт), да школ илышын моло пашаште сеҥымашыжым эскера[4].
Сомыл-влак
Коджаспирова Г. М. ден Коджаспиров А. Ю. савыктыме туныктымо мутерыште, класс вуйлатыше (воспитатель) — тиде туныктышо пашаеҥ, кудо шке паша радамыштыже йочан посна вияҥмыжлан да айдеме семын кушмыжлан мутым куча, тудым ончен-кушташ йӧным ышташ полша, куштымо кышкарышке кӱлеш тӧрлатымашым пурта, йоча-влакын шке коклаштышт, туныктышо, ача-ава-влак дене кыл кучымо годым лекше йӧндымылыкым тӧрла, класс илышым виктара[5].
М. И. Рожковын «Класс вуйлатышылан» пособийыштыже тыгай умылымаш пуалтеш: класс вуйлатыше — школ туныктышо, кудо йоча илышым виктара, йоча кокласе кылым шеклана да классысе ӱдыр-рвезе-влакын школ илышын неле йодышыжым да шӱм-чон тургыжланымашым тӧрлаш полша[6].
Класс вуйлатышын шуктышаш пашаже:
- Класс ешым чумыраш да вияҥдаш;
- Айдемылан вияҥаш, кажне тунемшым пеҥгыдемдаш, шкелыкшым арален кодаш да тудын улшо моштымашыжым почаш йӧнан психолого-педагогике полышым пуаш;
- Таза илыш-йӱлам кучымаш;
- Классым ик ешыш чумырымо пашан тӱрлӧ йӧнжӧ гоч кыл кышкарым чоҥымаш;
- Тунемше-влакын праваштым да чон шӱлышыштым аралымаш;
- Тунемше-влак дене паша кышкарым чумырымаш;
- Тунемше-влак коклаште, тунемше ден моло туныктышо-влак коклаште поро да йӧратымаш негызеш кылым чоҥымаш;
- Тунемше-влакын кӧргӧ чонпогыштым да ару шӱлышыштым аралымаш;
- Тунемше-влакын илышкыллан кӱлешан усталык пашаштым виктарымаш[7].
Ыштышаш пашаже
Класс вуйлатышын паша радамышкыже пурат:
- Тунемше-влакын сеҥымашыштым, койышыштым, урокыш коштмыштым эскерымаш да иктешлымаш;
- Ача-ава-влак дене кыл кучымаш — ача-ава погынымашым эртарымаш;
- Умылдымаш-влакым тӧрлаш полшымаш, тиде умылдымашым ончылгоч кораҥдымаш, тунамак, психолог, илышкыл пашаеҥ да правам аралыше орган-влакым ты пашаш ушымаш;
- Класс шагатым эртарымаш, тудын годым кӱлешан йодыш-влак каҥашаш, официал увер дене палымым ышташ, класс деч ӧрдыжсӧ пашаште чолгалыкым ончылгоч палемдымаш;
- Класс деч ӧрдыжсӧ пашалан полыш — экскурсий, тоштер, театрлашке кошмаш да т. м.
- Кагаз пашам вӱдымаш, тудын лӱмерже туныктышын пашам ыщтыме школ йӱла деч шога[8].
Российыште
Российысе туныктышо-влак классым вуйлатыме пашалан кажне тылзын ешартыш оксам налыт. РФ виктерын пунчалже почеш, 2024 ий 1 март гыч 100 тӱж. еҥ деч шагалрак илыше илемлаште ешартыш окса 10 тӱж. теҥге, 100 тӱж. еҥ деч утларак илыше олалаште 5 тӱж. теҥге. 2020 ий гыч ий еда Класс вуйлатыше-влакын пӱтынь российысе форумышт эрта[9].
Вашлиймашым РФ Просвещений министерстве президент Владимир Путинын кӱштымыж почеш эртара. Форумын паша радымышкыже шинчымашым пуымо, мутланыме да тӱвыра ужаш-влак пурат. Спикер ден эксперт семын пагалыме пашаеҥ-влак тыршат. Туныктышо-влаклан тиде кумдык паша опыт дене алмашталташ йӧным пуа[10].
Форумын меморандумышкыжо тыгай йодыш-влакым пуртымо:
- Цифр шинчымаш, кызытсе туныктышын лийшаш моштымашыже семын;
- Йоча-влакын шинчымашым налме интернет-кумдыкышто лӱдыкшыдымылыкышт;
- Урок деч ӧрдыжсӧ паша, ончен-куштымаште куатле шапаш йӧн семын;
- Класс шагат — класс вуйлатышын да тунемше-влакын кӱлешан кыл кучымо йӧнышт;
- Класс вуйлатышын ача-ава-влак дене йолташла (партнёр) вашкылже — йочам ончен-куштымо пашаште тичмашлыкын ӱшанже[11].
Палемдымаш
- ↑ Е. В. Корябкина. Становление и развитие института классного руководства в России. cyberleninka.ru (2011). Тергыме кече: 14 идым 2025.
- ↑ Матвиевская Т.Н. История института классного руководства (русский) // Восьмое измерение : газета. — 2021. — 1 октябрь (№ 35). — С. 1.
- ↑ Система школьного образования в США. www.iqconsultancy.ru. Тергыме кече: 14 идым 2025.
- ↑ Роль тьютора в организации воспитательного процесса в школах Великобритании. 2konferentsia.ucoz.net. Тергыме кече: 14 идым 2025.
- ↑ Коджаспирова Г. М., Коджаспиров А.Ю. [https://irina-bateneva.ucoz.ru/books/kodzhaspirovy-pedagogicheskij_slovar.doc А.Ю. Педагогический словарь: Для студ. высш. и сред. пед. учеб. заведений.]. — М.: Издательский центр «Академия», 2000. — С. 38 с.. — 176 с. с.
- ↑ Классный руководитель (руш.). sh-vadinskaya-r66.gosweb.gosuslugi.ru. Тергыме кече: 14 идым 2025.
- ↑ Об утверждении методических рекомендаций об осуществлении функций классного руководителя педагогическими работниками государственных общеобразовательных учреждений субъектов Российской Федерации и муниципальных ... (не нуждается в госрегистрации) от 03 февраля 2006 - docs.cntd.ru. docs.cntd.ru. Тергыме кече: 14 идым 2025.
- ↑ Классный руководитель в школе: кто это, зачем нужен, обязанности и права, роль в образовательном процессе, <https://lenta.ru/articles/2024/09/17/klassnyy-rukovoditel-kto-eto-chem-zanimaetsya/>. Тергыме: 14 идым 2025.
- ↑ Правительство утвердило постановления об увеличении размера выплат за классное руководство и кураторство (руш.). government.ru. Тергыме кече: 14 идым 2025.
- ↑ Стартует прием заявок на V Форум классных руководителей (руш.). Минпросвещения России. Тергыме кече: 14 идым 2025.
- ↑ Форум классных руководителей (руш.). Форум классных руководителей. Тергыме кече: 14 идым 2025.
Литератур
- Классному руководителю: учеб.-метод. пособие / ред. М. И. Рожков. — Москва: Владос, 1999. — 280 с. — ISBN 5-691-00370-4.