Тунемме идалык
| Тунемме идалык | |
|---|---|
 «Протон» школышто пайрем линейке, 2017 ий 1 сентябрь | |
| Кучылтмо алан | Туныктымаш |
Тунемме идалык (руш. Учебный год) — тиде шинчымашым пуышо тӧнежлаште тунемме пашан кужытшым ончыктышо жап[1].
Умылымаш
«Тунемме идалык» умылымаш тунемме пашан ик ийым шотлымо циклже семын рашемдалтеш.
Тунемме идалыкым, вашталт толшо кечышотын ийже почеш, тунемме ий могай идалыклан логалме шот дене палемдат. Мутлан, «2025/2026 тунемме идалык»[2].
Тунемме идалыкын кужытшо
Тунемме идалыкын тӱҥалтышыже да мучашыже тӱрлӧ эллаште тӱрлӧ улеш. Тиде пагыт элын тӧртыкше дене пеҥгыдемдалтын. Чӱчкыдынак тунемаш тӱҥалмын да пытартыш кечыжым тунемме тӧнеж шкеак палемдаш праван[3].
Европо кугыжанышлаште тунемме паша сорла-идым тылзылаште тӱҥалеш да ага — пеледыш тылзылаште мучашлалтеш. Мутлан, сорла кыдалне Данийыште, Финляндийыште, Швецийыште школ-влак пашам ышташ тӱҥалыт, идым тылзын икымше пелыштыже — Австрийыште, Францийыште, Испанийыште, Италийыште. Германийыште да Швейцарийыште кундем деч шога, тунемме идалык сорла кыдалнат, идым мучаштыжат тӱҥал кертеш[3][4].
США ден Канадыште икгай шот-радам уке. Кечым штат/провинцийын тӧртыкшӧ палемда, но тунемме тӧнежлаште урок-влак шыже тӱҥалтыште тӱҥалыт да кеҥеж тӱҥалтыште мучашлалтыт[3].
Икмыняр латиноамерикан эллаште икымше тунемме кече пургыж тӱҥалтышлан логалеш (Аргентина, Бразилий, Коста-Рика). Чилиште тунемме идалык 1 мартыште тӱҥалеш, а Куба ден Мексикыште — идым тӱҥалтыште.
Австралий ден У Зеландийыште йоча-влак шорыкйол мучаште — пургыж тылзын тунемаш тӱҥалыт[3].
Африкысе кугыжанышлаште тунемме кечышот-влак ойыртемалтыт. Мутлан, ЮАР-ыште ден Танзанийыште тунемме идалык шорыкйолышто тӱҥалеш, Суданыште — ӱярняште, Алжирыште, Тунисыште, Египетыште, Мароккошто, Эфиопийыште, Сомалийыште, Нигерийыште — идым тылзын.
Азийыштат икгайлык уке. Мутлан, тунемме паша 1 идымын Китайыште, Монголийыште, Казахстаныште, Киргизийыште, Таджикистаныште, Туркменийыште тӱҥалеш, 2 шорыкйолышто — Сингапурышто, март тылзын икымше числалаштыже — Кечывалвел Корейыште, 1 вӱдшор — КНДР-ыште, а агаште — Таиландыште, пеледын тылзын — Филиппиныште, сӱремыште — Индийыште, Непалыште да молат[3].
Российыште
Тунемме идалык жапыште школын ик классыштыже, кӱшыл але кокла лӱмын ыштыме тунемме тӧнежынын ик курсыштыжо тунеммаш шуйна.
Российыште очнын тунемме идалык 1 идым гыч тӱҥалеш, тудо «Шинчымаш кече» маналтеш. Но шинчымашым пуышо тӧнежын пунчалже почеш тунемме идалыкын тӱҥалтышыжым кусараш лиеш, но кок тылзе деч шукыраклан огыл[5].
Очнын-заочнын да заочнын тунемме йӧн дене тунемме идалыкын тӱҥалтышыжым шинчымашым пуышо тӧнеж шке палемда.
Тунемме идалык туныктымо план почеш мучашлалтеш, тудым шинчымашым пуышо тӧнеж пеҥгыдемда[1]. Школым тунем лекше класслаште тунемме идалык иктешлыше аттестаций дене мучашлалтеш[6].
Шинчымашым пуымо йыжыҥ-влак
Школлаште
«Россий Федерацийыште шинчымашым пуымо нерген» тӧртык почеш[7] школ-влак шкевуя туныктымо йыжыҥ-влакым — чырык, триместр але биместр йыжыҥым — палемден кертыт[8]. Тунемме идалыкым пайлыме тыгаяк йӧн-влак тӱнян моло эллаштыжат улыт[9].
Чырык-влак
Чырык тунемме идалык кышкарым ныл ужашлан пайла[10]:
- икымше чырык — идым гыч шыжа мучаш марте;
- кокымшо чырык — кылме гыч теле мучаш марте;
- кумшо чырык — шорыкйол гыч ӱярня мучаш марте;
- нылымше чырык — вӱдшор гыч ага мучаш марте.
Чырыкан тунемме кышкар дене школьник-влак идалыклан ныл гана канышыш каят[8].
Триместр-влак
Триместровой (модульан) кышкар почеш тунемме идалык «5 + 1» принцип дене модуль-влаклан пайлалтеш: вич тунемме арня деч вара ик арня каныш лиеш[10].
Биместр-влак
Тунемме идалык шым арнян вич тунемме ужашлан (биместр) пайлалтеш, нунын коклаште — кок арнян вич каныш лиеш. Кудымшо биместр — кеҥеж каныш, тудо кок тылзе шуйна[8].
Колледж ден вузлаште
Кыдалаш-пашалык да кӱшыл шинчымашан тӧнежлаште тунемме пашан кужытшо семестр шот дене висалтеш (фр. semestre гоч лат. sēmestris (*secsmestris) «куд тылзан»). Иктешлен аклаш гын, ик семестр — тиде пел идалык. Тунемме жапым мучашлымеке, экзаменан сессий лиеш[11].
Каникул
Тунемме идалыкыш канышат пура — тунемме пашан тунемдыме жапым ончыктышо ужашыже[2].
Канышын кужытшо шинчымашым пуымо стандарт дене палемдалтеш.
Палемдымаш
- ↑ 1 2 Вопрос: Что такое календарный год, что такое учебный год? Корректно ли говорить о "полугодиях" учебного года применительно к временным периодам с сентября по декабрь и с января по август и издавать приказы о выплате стипендий учащимся в соответствии с указанными временными рамками? (ответ службы Правового консалтинга ГАРАНТ, декабрь 2013 г.). base.garant.ru. Тергыме кече: 14 идым 2025.
- ↑ 1 2 Сфера образования — документация. docs.istina.msu.ru. Тергыме кече: 14 идым 2025.
- ↑ 1 2 3 4 5 По школьному календарю: когда начинается учебный год в разных странах (руш.). Forbes.ru (3 идым 2024). Тергыме кече: 14 идым 2025.
- ↑ Как устроен учебный год в разных странах мира: где-то начинается в январе, а где-то летние каникулы – всего месяц, 2022-08-31, <https://gol.ru/materials/19550-academic-year-in-the-world>. Тергыме: 14 идым 2025.
- ↑ Учебный год начинается 1 сентября \ 2025-2024-2023 год \ Акты, образцы, формы, договоры \ КонсультантПлюс. www.consultant.ru. Тергыме кече: 14 идым 2025.
- ↑ Статья 59. Итоговая аттестация \ КонсультантПлюс (руш.). www.consultant.ru. Тергыме кече: 14 идым 2025.
- ↑ Статья 28. Компетенция, права, обязанности и ответственность образовательной организации \ КонсультантПлюс (руш.). www.consultant.ru. Тергыме кече: 14 идым 2025.
- ↑ 1 2 3 Ирина Кочковая (2022-08-05), Триместры, четверти, модули, биместры в школе. В чем различие?, <https://roditeli.maximumtest.ru/cards/trimestri-chetverti-moduli-bimestri>. Тергыме: 14 идым 2025.
- ↑ Как устроены школы в разных странах мира, 2017-09-01, <https://iz.ru/627061/kak-ustroeny-shkoly-v-raznykh-stranakh-mira>. Тергыме: 14 идым 2025.
- ↑ 1 2 Школьные каникулы 2025/2026. Расписание по четвертям и триместрам, 2025-08-18, <https://www.rbc.ru/life/news/650956c49a7947086a7f6d64>. Тергыме: 14 идым 2025.
- ↑ Семестр: что это такое, сколько месяцев длится в учебном году в колледже, ВУЗе | Университет Синергия. synergy.ru. Тергыме кече: 14 идым 2025.
 |
|
|---|
