Республикысе марий тӱвыра рӱдер
| Республикысе марий тӱвыра рӱдер | |
|---|---|
 | |
 | |
| Организацийын типше | кугыжаныш тӧнеж[d] |
| Негызлыше | Марий Эл Республикын тӱвыра, печать да калык-влакын пашашт шотышто министерствыже |
| Вуйлатыше | |
| Директор | Александр Васильевич Бирюков |
| Ыштымаш | |
| Ыштыме кече | 11 ӱярня 1999 |
| Сайт | mari-centr.ru |
 |
|
Республикысе марий тӱвыра рӱдер (руш. Республиканский центр марийской культуры) — Марий Эл Республикын кугыжаныш бюджет тӱвыра тӧнежше.
Эртымгорно
Марий Эл Республик Виктерын 1999 ий 11 мартыште лукмо «Марий Эл Республикын Марий тӱвыра рӱдерым ыштыме нерген» 113-шо номеран пунчалже дене келшышын, 1999 ий 10 ноябрь гыч Марий Эл Республикын «Республикысе марий тӱвыра рӱдер» кугыжаныш бюджет тӱвыра тӧнежше шке пашажым тӱҥалын[1].
Марий Эл Республикын тӱвыра, печать на калык-влак кокласе кыл шотышто министерствын 2004 ий 28 майыште лукмо 221 №-ан кӱштыкше почеш Кугыжаныш тӧнеж «Марий Эл Республикын марий тӱвыра рӱдерже» шке лӱмжым вашталтен: Марий Эл Республикысе кугыжаныш тӱвыра тӧнеж «Республикысе марий тӱвыра рӱдер» лийын.
Марий Эл Республикысе Виктерын 2012 ий 15 ноябрьысе «Марий Эл Республикын тӱвыра, печать на калык-влак кокласе кыл шотышто министерствысе положенийым пеҥгыдемдыме нерген» 418 №-ан пунчалже негызеш Марий Эл Республикын кугыжаныш тӱвыра тӧнеж «Республикысе марий тӱвыра рӱдер» Кугыжаныш бюджет тӱвыра тӧнеж «Республикысе марий тӱвыра рӱдер» лийын.
Рӱдерыште тӱрлӧ жапыште тӱвыра аланыште кугу пагалымашым сулышо еҥ-влак пашам ыштеныт да ыштат:
- Григорьев Валерий Помбеевич, Марий Эл Республикын сулло артистше,
- Пушкина Наталья Васильевна, Марий Эл Республик тӱвыран сулло пашаеҥже,
- Юрьева Римма Алексеевна, Марий Эл тӱвыран сулло пашаеҥже,
- Петрова Эльвира Васильевна, Марий Эл Республик тӱвыран сулло пашаеҥже,
- Карпов Сергей Владимирович, самыре-влаклан Олык Ипай лӱмеш премийын лауреатше,
- Сабанцев Геннадий Леонидович, Марий Эл Республикын сулло журналистше, Марий Элын калык поэтше,
- Степанова Татьяна Николаевна, Марий Эл тӱвыран сулло пашаеҥже,
- Николаева Раисия Петровна, Марий Эл Республик тӱвыран сулло пашаеҥже,
- Чемышев Андрей Валерьевич, пӱтынь российысе «Калыкын кугешнымашыже»/«Гордость нации» мер премийын лауреатше,
- Швецова Августа Алексеевна, Марий Эл Республик тӱвыран сулло пашаеҥже,
- Глушкова Зоя Михайловна, Марий Эл Республик тӱвыран сулло пашаеҥже, Марий Эл Республикын калык писательже да молат.
Ыштен шогымо паша
Рӱдерын пашаже марий калыкын тӱвыражым, чон поянлыкшым, йӱлажым аралымашке да вияҥдымашке, калык сымыктышын чыла тӱрлӧ жанр йӧнжым саклымашке, марий кундемыште илыше калык-влак кокласе келшымашым пеҥгыдемдымашке виктаралтын[2].
Рӱдер тыгай кечышот-йӱла пайрем-влак программым ямдыла да нуным эртарымашке чолган ушна: «Шорыкйол» («Святки»), «Ӱярня» («Масленица») и «Кугече» («Пасха»), «Семык» («Семик»), «Агавайрем» («Праздник пашни и сохи»), Пӱтынь российысе, регион кокласе да республикысе «Пеледыш пайрем» («Праздник цветов»), «Марий талешке кече» («День национального героя»), «Марий тиште кече» («День марийской письменности»)[3].
Ий еда Республикысе марий тӱвыра рӱдер марий-влакын тӱшкан илыме кундемлаште калык дене вашлиеш: Одо, Татарстан, Пошкырт Республикылаште, Угарман, Свердловск, Виче, Ленинград кундемлаште, Ханты-Мансийск автоном округышто, Моско дене Санкт-Петербургышто[4].
Республикысе марий тӱвыра рӱдер Россий Федерацийысе марий тӱвыра рӱдер да землячестве-влак дене, финн-угор мер ушем-влак дене пеҥгыде кылым куча.
Рӱдер мастарлык-классым, усталык лабораторийым, семинар-практикым, конкурс-влакым эртара, федерал да регионысо проектым чоҥен илышыш шыҥдара, метод каҥаш, сценарий-влакым посна книга да электрон савыктыш семын савыкта.
Марий йылмым, тӱвырам арален, тудым йоча да самырык-влаклан тунемаш йӧн лийже манын, Рӱдер йылмым тунемме «Марла ойлаш тунемына» («Учимся говорить по-марийски» 27 мультипликаций урок-влакым, «Марий йылме» 17 видеоурокым, марла кутыраш тунемме электрон курсым (30), «Марий пайрем да йӱла-влак» методике видеофильм-влакым (42) ямдылен.
Республикысе марий тӱвыра рӱдер пелен йоча да кугыеҥ-влаклан усталык шӱлышан еҥтӱшка-влак чумыргат: «Чон оҥгыр» ойпого ансамбль, «Йӱк-йӱан» йоча вокал да хореографий ансамбль, «Падыраш» йоча ойпого ансамбль, «Марий хор», калык театр пашам ыштат[5]. Рӱдер калыкыште чапланыше «Марий кас» каныш да куштымаш вашлиймашым эртара.
Ий еда рӱдер калыклан кӱлешан пайрем вашлиймаш-влакым эртара.
- Официал пайрем-влак: «Пеледыш пайрем», «Марий тиште кече», «Марий талешке кече»;
- Калык йӱла пайрем-влак: «Шорыкйол», «Ӱярня», «Кугече», «Агавайрем», «Угинде»;
- Акций ден фестиваль-влак: «LINGVA-алан», «Мый марла ойлем», «Тау, тылат, салтак!», «Ме шарнена!»;
- Туныктен-сотемдарыше этноурок, ушым вияҥдыше марафон, модыш-влак: «Пеледше тукым», «Самырык тукым», «Мунло», «У ий пайрем», «Изи гармоньчо», «Ший талешке», «Йоча тӱням кеҥеж куандара», «Колумб лудмаш», «Сеҥымаш корно дене».
Республикысе марий тӱвыра рӱдерым вуйлатыше-влак
- Григорьев Валерий Помбеевич, Марий Эл Республикын сулло артистше, 1999 ий март гыч 2015 ий апрель марте;
- Пушкина Наталья Васильевна, самырык-влаклан Олык Ипай лӱмеш премийын лауреатше, Марий Эл Республик тӱвыран сулло пашаеҥже, Марий Элын Кугыжаныш Погынын депутатше (VII—VIII созыв), 2015 ий апрель гыч 2023 ий сентябрь марте;
- Петров Василий Григорьевич, 2023 ий сентябрь гыч 2024 ий сентябрь марте;
- Якаева Ирина Геннадьевна (2024—2025)[6];
- Бирюков Александр Васильевич (2025 ий гыч тачысе кече марте)[7].
Республикысе марий тӱвыра рӱдерын сеҥымашыже-влак
- 2018 ий — Регионласе марий тӱвыран «Пеледыш пайрем» программыже Российын эн сай 100 пайрем радамыш пурен;
- 2018 ий — регионласе folk-pairem «Ӱярня» Российысе Масленницын 5 эн сай пайрем радамыштыже лийын;
- 2018 ий — Регион кокласе «Угинде» марла пайрем Российын киндылан пӧлеклалтше фестивальыштыже икымше вер дене палемдалтын;
- 2020 ий — Марий тӱвыра рӱдерын марла сайтше «Марнетын шӱдыржӧ» конкурсын «Тӱвыра да шинчымашым пуышо тӧнежын эн сай сайтше» номинацийыште сеҥыше лийын;
- 2022 ий — «Падыраш» йоча ойпого ансамбль «Какшан ӱмбалне шонанпыл» калык-влак кокласе фестиваль-конкурсышто I степенян лауреат лӱмым сулен;
- 2024 ий — «Падыраш» йоча ойпого ансамбль «Зимний триумф» калык-влак кокласе сымыктыш конкурсышто I степенян лауреат лӱмым сулен,
- 2024 ий — «Падыраш» йоча ойпого ансамбль регионласе «Изи гармоньчо» гармоньым шоктышо да ансамбль-влак конкурсышто гран-прим налын.
Палемдымаш
- ↑ Государственное бюджетное учреждение культуры Республики Марий Эл "Республиканский центр марийской культуры" (руш.). dobro.ru. Тергыме кече: 18 идым 2025.
- ↑ Республиканский центр марийской культуры (руш.). Культура.РФ. Тергыме кече: 18 идым 2025.
- ↑ Республиканский центр марийской культуры — Mari-Centr (руш.). mari-centr.dakalipa.beget.tech. Тергыме кече: 18 идым 2025.
- ↑ service5.ru. Республиканский центр марийской культуры (руш.). afisha7.ru. Тергыме кече: 18 идым 2025.
- ↑ Кидшер Республиканский центр марийской культуры. Кидшер (31 ӱярня 2025). Тергыме кече: 18 идым 2025.
- ↑ В Марий Эл назначен новый руководитель центра марийской культуры. Тергыме кече: 18 идым 2025.
- ↑ Кидшер Назначен врио директора Центра марийской культуры. Кидшер (31 ӱярня 2025). Тергыме кече: 18 идым 2025.
Кылвер-влак
- Республиканский центр марийской культуры — Республикысе марий тӱвыра рӱдер (руш.). Республиканский центр марийской культуры. Тергыме кече: 18 идым 2025.
 |
|---|
