Гребенщиков, Илья Васильевич

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
РУВИКИ-ште тыгай тукымлӱм дене вес еҥ нерген статьям лудаш лиеш: Гребенщиков.
Илья Васильевич Гребенщиков
Гребенщиков, Илья Васильевич.jpg
Шочмо кече 12 (24) пеледыш 1887
Шочмо вер
Колымо кече 8 пургыж 1953(1953-02-08)[1] (65 ий)
Колымо вер Ленинград, РСФСР, СССР
Эл
Шанче алан химий
Паша вер ЭТИ, ЛХС да ИХС, ГОИ, ИОНХ
Образований
Шанче вуйлатыше Н. А. Пушин
Палыме оптикан яндам шочмо элыште ыштен лукмо пашам вияҥдаш тӱҥалтышым пыштен
Награде ден премий-влак
Ленин орден — 1942 Ленин орден — 1952 Орден Отечественной войны I степени— 1945 Орден Трудового Красного Знамени — 1947
Орден Красной Звезды  — 1937 SU Medal For Valiant Labour in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg
Сталин премий — 1942 Сталин премий — 1952

Илья Васильевич Гребенщиков (12 [24] июнь 1887, Санкт-Петербург — 1953 ий 8 февраль, Ленинград) — руш да совет химик да технолог, профессор (1922), СССР АН-ын академикше (1932), СССР АН Президиумын членже (1938 гыч), силикатан да силикатдыме системысе химий да физике школым негызлыше, яндам полироватлыме да ягылтарыме химиян теорийым, оптике детальын ӱмбалжым обрабатыватлыме — оптикым волгалтарыме йӧным ыштыше. III созыв СССР Кӱшыл Каҥашын депутатше. Кок Сталин премийын лауреатше.

Илыш корныжо

Петербургышто дворян ешеш шочын (1887). Императорлык Санкт-Петербург университетым «физике химий» специальность дене I степенян диплом дене пытарен (1910).

1918 ийыште Кугыжаныш оптике институтым (ГОИ) вораҥдарыше кокла гыч иктыже. ГОИ директор академик Д. С. Рождественскийын кӱштымыж почеш химий лабораторийым ыштен, тудым вара шанче химий пӧлкаш савырыме, лабораторийым 1953 ий марте вуйлатен. 1932 ийыште «Математике да пӱртӱслӧ шанче» пӧлка дене СССР Науко академийын академикшылан сайлалтын. 1938 ий гыч СССР Науко академийын Химий науко пӧлкан бюро членже да Президиумжын членже лийын. Академик Н. С. Курнаковын колымыж деч вара СССР АН-ын Чумыр да органикдыме химий институтын директорын пашажым шуктен (1941), ГОИ-ште верланыше Силикат химий лабораторийым негызлен (1938—1941).

Кугу Ачамланде сар ийлаште институтым эвакуироватлымылан кӧра Йошкар-Олаште пашам ыштен[2].

1943 ий гыч тӱҥалын, СССР АН-ын Силикат химий институтым да «Янда физике ден химий» шанче журналым ыштыме шотышто тыршен[3]. 1948 ийыште Силикат химий лабораторийым СССР АН-ын Силикат химий институтыш савырыме, тудым 1953 ий марте вуйлатен. 1962 ийыште институтлан тудын лӱмжым пуымо.

1912 гыч 1932 ий марте Петербургысо Электротехнике институтышто физике химий ден теориян электрохимий кафедрлаште туныктен. 1921 гыч 1930 ий марте физике да теорий химий кафедрым вуйлатен.

Санкт-Петербургышто Литератор кӱварыште Гребенщиковын шӱгарже

Н. Н. Качалов дене пырля Императорлык Фарфор заводышто (1915—1918) оптикан яндам шочмо элыште ыштен лукмо пашам вияҥдаш тӱҥалтышым пыштен.

Шочмо элыште оптикым волгалтарыме технологийым ямдылен, рожан-рожан яндам лукмо технологийым, металлым ягылтарыме химиян теорийым ыштен. Вошткойшо полимерын физике-химий могырым могай улмыжым шымлен (1944 ий гыч).

«Оптикан материаловедений да оптикан технологий» университетын шанче-педагогике школым негызлыше кокла гыч иктыже.

1953 ий 8 февральыште колен. Волковысо шӱгарлан «Литератор кӱварыштыже» тойымо. Шӱгарвалым (скульптор М. Т. Литовченко, архитектор Н. Г. Эйсмонт) 1954 ийыште ыштыме.

Шанче пашасе корно-влак

  • силикатан да силикатдыме системын гетерогенан иктӧрлыкышт да физике-химий могырым лончылымаш;
  • яндан да вишкыдын структурыжо;
  • яндан электрохимий могырым могай улмыжо;
  • яндан да металлын ӱмбал могырым могай улмышт;
  • ягылтарыше пасте (ГОИ-н пастыже);
  • пеҥгыде улмо годым пеҥгыдемдалтме да реакций процесс;
  • адсорбций свойстван улшо рожан-рожан у яндам ыштен лукмо йӧн-влак;
  • тӱрлӧ яндам шияҥдыме да тояҥдыме йӧн, воштончышын шокшым чытымыже да шияҥдыме ӱмбалын механике свойствыжлан шокшо дене обрабатыватлымын шӱкалтышыже;
  • яндалык чиян спектрофотометриян характеристикыже да тудын яндан составше, шолтымо йӧн да шокшо дене обрабатыватлыме деч шогомыжо (ямдылымаш-влакым Тӱсан оптике яндан шочмо элысе каталогшым ыштымын негызышкыже пыштыме).

Шарнымаш

И. В. Гребенщиковын медальже
  • РАН-ын И. В. Гребенщиков лӱмеш Силикат химий институтын (Макаров эҥерсер 2) пӧртыштыжӧ 1963 ийыште «Тыште 1948 гыч 1953 ий марте академик Илья Васильевич Гребенщиков — кугу совет шанчыеҥ, СССР-ын Силикат химий институтшым вораҥдарыше — пашам ыштен» текст дене шарнымаш оҥам пижыктеныт[4].
  • С. И. Вавилов лӱмеш Кугыжаныш оптике институтын (Бирже линий 14) пӧртыштыжӧ 1988 ийыште «Тыште 1918 гыч 1953 ий марте академик Илья Васильевич Гребенщиков, кугу совет химик, пашам ыштен» текст дене шарнымаш оҥам пижыктыме (архитектор О. В. Василенко)[5].
  • Российысе науко академий 1994 ий гыч «яндан химийже, физикохимийже да технологийже аланыште чапланыше пашалан» И. В. Гребенщиков лӱмеш премийым пуа[6].
  • И. В. Гребенщиков медальым ий еда Д. С. Рождественский лӱмеш Оптике обществын членже-влаклан, тыгак оптике задаче дене тыршыше коллектив ден предприятий-влаклан прикладной физике оптике, оптикан материаловедений да у оптике технологий аланыште чапланыше сеҥымашлан пуат[7].

Награде

Тӱҥ паша-влак

  • Гребенщиков И. В. Теоретическая электрохимия. Курс лекций по специализации электролиз. — Л.: Издательская Комиссия электротехнического института им. В. И. Ленина, 1930. — 167 с.
  • Гребенщиков И. В., Власов А. Г., Непорент Б. С, Суйковская Н. В. Просветление оптики. Уменьшение отражения света поверхностью стекла / Под ред. акад. И. В. Гребенщикова. — М.-Л.: ОГИЗ, 1946. — 212 с.

Петроградыште — Ленинградыште адрес-влак

  • 1918—1941, 1944—1953 — В.О., Бирже линий, 14;
  • 1948—1953 — Тучков эҥерсер (1952 ий гыч Макаров эҥ.), 2;
  • 1925—1941 — В.О., 2-шо линий, 37[8];
  • 1941, 1944—1953 — В.О., Бирже линий, 4.

Еш

  • ӱдыржӧ — Гребенщикова Татьяна Ильинична (шоч. 23.02.1932 ий)
  • эргыже — Гребенщиков Илья Ильич
  • ӱдыржӧ — Гребенщикова Вера Ильинична

Важ-влак

Материалым ямдылыме годым ВНЦ-н «С. И. Вавилов лӱмеш ГОИ» сайтыште ончыктымо информацийым кучылтмо.

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 Гребенщиков Илья Васильевич // Большая советская энциклопедия (руш.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. ↑ Марийская биографическая энциклопедия-2, 2017, с. 109.
  3. ↑ Журнал был основан в 1975 году. В издании, посвящённом 80-летию академика М. М. Шульца (директора Института химии силикатов имени И. В. Гребенщикова с 1972 по 1998 год), включающем выдержки из его воспоминаний, кратко изложена история учреждения журнала: «В 1975 году я стал ещё и главным редактором журнала „Физика и химия стекла“. Пробивали его тяжело. Многие протестовали, зачем, дескать, чисто химический журнал, лучше издавать что-нибудь попроще, общего характера. Приходилось доказывать, казалось бы, очевидное. Своей поддержкой очень помог профессор Евгений Александрович Порай-Кошиц. В итоге появился журнал» // Михаил Михайлович Шульц. К 80-летию со дня рождения. — СПб.: Гиляк. 1999, — С. 18, 19
  4. ↑ Гребенщикову И. В., мемориальная доска (Макарова наб.). Энциклопедия Санкт-Петербурга. Тергыме кече: 21 кылме 2016. Архивлыме 21 кылме 2016 ий.
  5. ↑ Гребенщикову И. В., мемориальная доска (Биржевая линия). Энциклопедия Санкт-Петербурга. Тергыме кече: 21 кылме 2016. Архивлыме 21 кылме 2016 ий.
  6. ↑ Премия имени И. В. Гребенщикова. Тергыме кече: 26 пеледыш 2011. Архивлыме 24 идым 2015 ий.
  7. ↑ Оптическое общество имени Д. С. Рождественского. Медаль И.В. Гребенщикова. Тергыме кече: 19 пургыж 2018. Архивлыме 11 пургыж 2018 ий.
  8. ↑ Весь Ленинград (1922 - 1935), интерактивное оглавление. Тергыме кече: 14 кылме 2016. Архивлыме 16 идым 2016 ий.

Литератур

  • Акшиков А. Г. Гребенщиков Илья Васильевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 109. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Гребенщиков,_Илья_Васильевич&oldid=1196754" гыч налме