Анциферов, Иван Иванович

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
РУВИКИ-ште тыгай тукымлӱм дене вес еҥ нерген статьям лудаш лиеш: Анциферов.
Иван Иванович Анциферов
Анциферов, Иван Иванович.jpg
Шочмо кече 1896 ий 12 сорла(1896-08-12)
Шочмо вер Кожино, Чарла уезд, Озаҥ губерний, Россий империй
Колымо кече 1978 ий 11 ӱярня(1978-03-11) (81 ий)
Колымо вер Йошкар-Ола, Марий АССР, РСФСР, СССР
Пурымаш  Россий империй
 СССР
Войскан родшо пехото, лӱйкалыше войска
Службо жап 1918—1956
Званий
Генерал-майор
Командоватлен 299-ше гвардий лӱйкалыше дивизий
97-ше гвардий лӱйкалыше дивизий
188-ше лӱйкалыше дивизий
Кредалмаш/сар Икымше тӱнямбал сар
Российыште граждан сар
Совет-польшо сар
Кугу Ачамланде сар: Моско верч кредалмаш, Сталинград кредалмаш, Курск кредалмаш, Белгород-Харьковь операций, Львов-Сандомир операций, Днепр верч кредалмаш
Награде да премий

Иван Иванович Анциферов (1896 ий 12 август, Кожино, Вараксинсола волость, Чарла уезд, Озаҥ губерний, Россий империй ― 1978 ий 11 март, Йошкар-Ола, Марий АССР, РСФСР, СССР) ― руш совет сарзе пашаеҥ. Икымше тӱнямбал, Граждан да Кугу Ачамланде сар-влакын салтакше. Кугу Ачамланде сар жапыште ― Нижнеднепровскысо 188-ше, 299-ше гвардийысе, 97-ше гвардийысе стрелок-влак дивизийын командирже, гвардийын генерал-майоржо (1943). Йошкар Знамя орденын кавалерже (1919), кок гана Ленин орденын кавалерже (1945, 1967). Йошкар-Олан Чапланыше гражданинже (1969)[1].

Илыш корныжо

1896 ий 12 августышто Озаҥ губерний Чарла уездын Вараксинсола волостьын Кожино ялыштыже (кызыт — Марий Элысе Йошкар-Олаш пура) кресаньык ешеш шочын[2][3][4].

1905—1909 ийлаште Кугу Чигаш ялысе земский школышто тунемын. 1914 ий июльышто училищым, а 1915 ий июньышто — туныктышым ямдылыше Чарласе курсым тунем пытарен. 1915 ий август гыч 1918 ий февраль марте Руш император армийыште служиен. Тӱҥалтыште Озаҥыште дислоцироватлалтше 94-ше шапаш пехото полкышто лийын. 1916 ий февральыште Ораниенбаумысо прапорщик школыш тунемаш колталтын, тудым сентябрьыште тунем пытарымеке, прапорщик званийым пуымо да куатле князь Борис Владимировичын Азовысо 45-ше пехото полкын 12-шо пехото дивизийыш колтымо. Тиде кышкарыште изирак офицер да пулемёт командын начальникше семын Икымше тӱнямбалсе сарын Йӱдвел фронтыштыжо кредалын. 1917 ий январь гыч Стрельна станцийыште 2-шо пулемёт полкышто изирак офицерлан служиен. Октябрь революций деч вара, 1918 ий февральыште, черлан кӧра подпоручик чин дене демобилизоватлалтын[4][5].

Граждан сарыште, 1918 ий августышто, угыч сарыш налалтын да Угарманыш колталтын. Йошкар Армийын ужашыже-влак Озаҥым налме деч вара Озаҥысе 1-ше совет полкым ышташ колталтын, тудын дене 1918 ий октябрьыште Эрвел фронтыш каен, тушто полкшо 28-ше стрелок-влак дивизийыш ушнен. 1919 ий сентябрьыште полкым Петроград воктеке кусареныт да 21-ше стрелок-влак дивизий кышкарыште 189-ше стрелок-влак лӱмым пуеныт. Полкын адьютантше лийын, вара командирын полышкалышыже да жаплан полк командирын пашажым шуктышо лийын. 1920 ий январьыште полкым дивизий дене пырля 9-ше армийыш, Кечывалвел фронтыш кусареныт. Апрельыште тудым Польшысо (Касвел) фронтыш 47-ше стрелок-влак дивизий кышкарыш кусареныт. И. И. Анциферов 416-шо стрелок-влак полкын командирже олмышто 1920 ийысе совет-польшо сарыште кредалын. 1920 ий сентябрь гыч 1921 ий январь марте сусыргымылан да черланымылан кӧра госпитальыште да канышыште лийын. 1921 ий май гыч оператив йодыш дене адьютантын полышкалышыже семын службым 57-ше стрелок-влак дивизийын 506-шо, вара 505-шо стрелок полкыштыжо эртен[4][5].

Граждан сар пытымеке, Йошкар Армийыште служиен, тӱҥалтыште Пермьысе 57-ше стрелок-влак дивизийын 112-шо, вара 169-ше стрелок полкышто лийын. 1924 ий январь гыч — Свердловскысо 170-ше стрелок-влак полкысо взводын командирже. 1924 ий майыште демобилизоватлалтын, но ик тылзе гыч угыч РККА-ш шке кумыл дене каен да Чарласе ЧОН-ын 331-ше батальоныштыжо пулемёт командын начальникшылан шогалын. Ноябрь гыч Марий кундем саркоматын войскадыме ямдылалмашын кугурак инструкторжын олмыштыжо лийын. 1932 ий майыште Арзамасысе 17-ше Угарман стрелок-влак дивизийын 51-ше стрелок полкыш шогалтыме. 1936 ий июль гыч Угарманысе дивизийын тунемме рӱдерысе тунемме группын вуйлатышыже лийын. 1937 ий майыште Угаманысе шапаш КУКС-ын тактикым туныктышын олмышкыжо кусаралтын. 1940 ий мартыште Кинешма шапаш КУКС батальонын командирже лийын, а декабрьыште — Владимирысе КУКС шапаш батальонын командирже да тактикым туныктышыжо[4][5].

Кугу Ачамланде сар тӱҥалмеке, полковник лӱмпалан улмыж годым, 25 августышто Костромаште чумырымо 328-ше стрелок дивизийын 1103-шо стрелок-влак полкын командирже лийын. 2 ноябрьыште дивизий 10-шо армий кышкарыш пурен, декабрьыште Касвел фронтыш толын да Тулысо ончык эртыме операцийыште кредалын. 13 декабрьыште нелын сусырген да госпитальыште логалын. Паремме деч вара, 1942 ий 15 сентябрьыште Вольскышто Кӱшыл главнокомандующий ставкын шапашыштыже улшо 212-шо стрелок-влак дивизий командирын алмаштышыже олмыш шогалын. 1942 ий 3 ноябрьыште 299-ше стрелок-влак дивизийысе командирын алмаштышыже лийын. 1943 ий январь гыч нине часть-влак Донысо фронт дене пырля Сталинградыште тушманын авыралтше тӱшкаж дене кучедалыныт. Март-апрельыште дивизийым Воронеж кундемыш кусареныт, 53-шо армий кышкарыш пуртеныт, да 1943 ий майыште тудым 299-ше стрелкок-влак дивизийын командиржылан шогалтеныт. Идалык мучаште 97-ше гвардийысе стрелок-влак дивизийын командиржылан кусареныт. 5-ше гвардий армийыш пурышо дивизий Воронежысе фронтышто, а вара Степысе да 2-шо Украин фронтлаште кредалын. Курскысе кредалмаште лийын, Белгород-Харьков ончык эртыме операцийыште, Днепр верч вашпижмаште кучедалыныт. Тушман дене кредалын, 1944 ий майыште Румыний мландышкыже пурен да июль мучаште 1-ше Украин фронтын 5-ше гвардий армий кышкарыш шогалын, Львов-Сандомир ончык эртыме операцийыште ушнен. 1944 ий ноябрь гыч 1945 ий январь марте черланыме дене санаторийыште эмлалтын, вара 37-ше посна армий кышкарыште Нижнеднепровскысе Йошкар Тистан 188-ше стрелок-влак дивизийын командиржылан шогалын, Болгарий да Румыний кумдыкышто дислоцироватлалтыныт[2][3][4][5].

Сар пытыме деч варат тиде дивизий дене командоватлен. 1946 ий октябрьыште Николаевысе педагогике институтысо (кызыт Николаевысе калыкле университет) сарзе кафедрын начальникшылан шогалын. 1947 ий майыште тиде паша олмо денак Йошкар-Оласе Юлсер чодыратехник институтыш (кызыт Поволжский кугыжаныш технологий университет) кусаралтын. 1956 ий 6 октябрьыште черланымылан кӧра отставкыш колталтын[2][3]. «Знание» Пӱтынь ушемысе обществын сарысе йодыш дене пашам ыштен, Марий республикысе ДОСААФ комитет председательын алмаштышыже лийын[4][5].

10 орден, 12 медаль да Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын 5 Чап грамотшо дене суапландаралтын. 1969 ийыште тудлан «Йошкар-Олан Чапланыше гражданинже» лӱмпалым пуымо[2][3][4][5].

1978 ий 1 мартыште Йошкар-Олаште колен, Йошкар-Олан Туруново шӱгарлаштыже тойымо[2][3][4][5].

Чаплӱм ден суаптар-влак

  • Ленин орден (21.02.1945, 1967 ― Совет кучемлан 50 ий темме лӱмеш)[4]
  • Йошкар Тисте орден (1919, 03.11.1944, 20.06.1949)[4]
  • I степенян Ачамланде сар орден (14.02.1943)[4]
  • II степенян Кутузовын орденже (10.01.1944)[4]
  • II степенян Суворовын орденже (22.02.1944)[4]
  • II степенян Богдан Хмельницкийын орденже (23.09.1941)[4]
  • Йошкар Шӱдыр орден (22.02.1942)[4]
  • «Москвам аралымылан» медаль (01.05.1944)[4]
  • «Сталинградым аралымылан» медаль (22.12.1942)[4]
  • «1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Германийым сеҥымылан» медаль (09.05.1945)[4]
  • «Пашазе-кресаньык Йошкар Армийлан XX ий» медаль[4]
  • «Совет Армийлан да Флотлан 30 ий» медаль[4]
  • «Сарысе суаплан. В. И. Ленинын шочмыжлан 100 ий теммым палемдыме лӱмеш» медаль[4]
  • «Болгарийысе калык армийлан 30 ий» медаль (14.09.1974)[4]
  • Йошкар-Олан Почётный гражданинже (1969)[2][3][6]
  • Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чап грамотыжо (1952, 1956, 1957, 1966, 1975)[2][3]

Шарнымаш

  • 1979 ийыште тудын лӱмжым Йошкар-Оласе ик уремлан пуымо[7][8][9][10][11][12].
  • Йошкар-Оласе 20 №-ан кыдалаш школын пӧртыштыжӧ тудын лӱмеш мемориал оҥам сакыме[5][9][13].
  • Йошкар-Оласе 10 №-ан кыдалаш школышто Полтавысе 97-ше гвардий стрелок-влак дивизийын тоштерже ышталтын, Кугу Ачамланде сар жапыште тудын командирже генерал-майор И. И. Анциферов лийын[5][9][14].

Палемдымаш

  1. ↑ Марийская биографическая энциклопедия-2, 2017, с. 125.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Мочаев, 2007, с. 29.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Энциклопедия Республики Марий Эл, 2009, с. 228.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Анциферов Иван Иванович :: Память народа. pamyat-naroda.ru. Тергыме кече: 12 сорла 2023.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 АНЦИФЕРОВ Иван Иванович (неопр.). Марийская история в лицах. Тергыме кече: 12 сорла 2023.
  6. ↑ Свидетель эпохи – генерал-майор Иван Иванович Анциферов (неопр.). Тергыме кече: 12 сорла 2023.
  7. ↑ В память о Почетном гражданине Йошкар-Олы - прогулка по улице Анциферова (неопр.). Новости Марий Эл - Новости Йошкар-Олы - ГТРК «Марий Эл» (28 кылме 2016). Тергыме кече: 12 сорла 2023.
  8. ↑ В Марий Эл вспоминают Почётного жителя Ивана Ивановича Анциферова (неопр.). Новости Марий Эл - Новости Йошкар-Олы - ГТРК «Марий Эл» (12 сорла 2021). Тергыме кече: 12 сорла 2023.
  9. ↑ 1 2 3 Три войны генерала Анциферова. www.marpravda.ru. Тергыме кече: 12 сорла 2023.
  10. ↑ Памятная доска И.И. Анциферову, Йошкар-Ола — 2ГИС (руш.). 2gis.ru. Тергыме кече: 12 сорла 2023.
  11. ↑ В Марий Эл улицу Анциферова, названную в честь участника Гражданской и Великой Отечественной войн, отремонтировали по дорожному нацпроекту. mari-el.gov.ru. Тергыме кече: 12 сорла 2023.
  12. ↑ Улицы Йошкар-Олы: улица Анциферова (неопр.). Информационное агентство "МедиаПоток" (29 сӱрем 2021). Тергыме кече: 12 сорла 2023.
  13. ↑ МОУ "Средняя общеобразовательная школа №20 г.Йошкар-Олы — Йошкар-Ола, школа, школа№20 (неопр.). Тергыме кече: 12 сорла 2023.
  14. ↑ Школа № 10 Йошкар-Олы скоро отметит свое 50-летие. www.marpravda.ru. Тергыме кече: 12 сорла 2023.

Литератур

  • Гребнев А. П. Родиной награждённые. ― Йошкар-Ола, 1976. ― С. 9―15.
  • За власть Советов. Сборник воспоминаний участников Великой Октябрьской социалистической революции и гражданской войны 1918―1920 гг. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1978. ― 247 с.
  • Письма с войны. ― Йошкар-Ола, 1995. ― С. 41―51.
  • Айплатов Г. Н., Анучина Л. А., Двинянинов А. В. Анциферов Иван Иванович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 29. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Анциферов Иван Иванович // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 228. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
  • Анциферов В. А. Наш генерал. ― Йошкар-Ола, 2009. ― 35 с.
  • История Марийского края в лицах. XIV — начало XX веков: историко-биографические очерки. — Йошкар-Ола: Марийский научно-исследовательский институт; 2012. — 392 с.: ил.
  • Головин Ю. Три войны генерала Анциферова // Марийская правда. — 2013. — 3 апреля.
  • Великая Отечественная: Комдивы. Военный биографический словарь. Том III. Командиры стрелковых, горнострелковых дивизий, крымских, полярных, петрозаводских дивизий, дивизий ребольского направления, истребительных дивизий / Д. А. Цапаев, Б. А. Введенский, В. А. Колунтаев [и др.]; под общей редакцией генерал-полковника В. П. Горемыкина. ― М.: Кучково поле, 2014. ― 1104 с., ил.
  • Ларин В. Фельдмаршал Паулюс был очень огорчён… // Йошкар-Ола. ― 2015. — 27 января.
  • Айплатов Г. Н., Анучина Л. А., Двинянинов А. В. Анциферов Иван Иванович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 125. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Анциферов,_Иван_Иванович&oldid=1192774" гыч налме