Холокостышто орланен колышо-влакым шарныме тӱнямбал кече

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Холокостышто орланен колышо-влакым шарныме тӱнямбал кече
International Holocaust Remembrance Day in Poland, January 2020 (49449915157).jpg
Тӱрлылык ООН-ын тӱнямбал кечыже
Официал ООН-ын моло официал йылмыла дене: англ. International Holocaust Remembrance Day, араб. اليوم الدولي لإحياء ذكرى محرقة اليهود, ‎исп. Día Internacional de Conmemoración en memoria de las víctimas del Holocausto, кит. 国际大屠杀纪念日, фр. la Journée internationale de commémoration en mémoire des victimes de l'Holocauste
Ышталтын 2005 ий 1 кылме
Ыштыше ООН-ын Тӱҥ Ассамблейже (60/7 №-ан резолюций )
Палемдат Ушнышо Наций-влакын организацийышт ООН-ыш пурышо кугыжаныш-влак
Кече 27 шорыкйол
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Холокостышто орланен колышо-влакым шарныме тӱнямбал кече ( ООН-ын моло официал йылмыла дене: англ. International Holocaust Remembrance Day, араб. اليوم الدولي لإحياء ذكرى محرقة اليهود, ‎исп. Día Internacional de Conmemoración en memoria de las víctimas del Holocausto, кит. 国际大屠杀纪念日, фр. la Journée internationale de commémoration en mémoire des victimes de l'Holocauste ) — 27 январьыште палемдалтеш.

2005 ий 1 ноябрьыште ООН-ын Тӱҥ Ассамблейже увертарен (60/7 № резолюций)[1]). Документым лукташ Израиль, США, Россий, Канаде, Австралий, Украине темленыт, нунын пелен автор семын эше — 90 утла кугыжаныш лийын[2]. 27 январь кечым ойырен налме амал: тиде кечын, 1945 ийыште, совет войска Освенцим (Аушиц-Биркенау) концентрацийысе лагерьым утарен (ту жапыште нацист Германийын руалтен налме кумдыкшо, кызыт Польшын мландыже).

Аушвиц

Терминологий

Файл:German atrocities. Germany, Poland & Czechoslovakia - NARA - 292594.jpg
Бухвальдыште Холокостысо орланен колышо-влакын капышт

ООН-ын, Россий Федераций правительствын официал документлаштышт тиде шарныме кечын Холокост мут кугу буква дене сералтеш[3][4]. Тыгай ойыртемым тыгак США-н правительствыже[5], ЮНЕСКО[6], ятыр сеть[7] да савыктыше источник-влак кучылтыт.

«Холокост» термин кугу буква дене педагогике, шанче да тӱшка калыклан савыктыш-влаклаште кучылтеш (тидын шотыштак Россий Федерацийын образований министерствыжын школьник ден студент-влаклан темлыме тунемме книгалаште[8]). Тыгаяк темлымаш Холокостлан пӧлеклалтше лӱмын шымлыме да шанче пашалаште кучылталтеш[9].

Историй

[«ООН-ысо увер рӱдер» сайтын (2004 ий 13 декабрь) увертарымыж почеш: «ООН пелен Американ миссий ООН-ын тӱҥ секретарьже деке 2005 ий 24 январьыште Тӱҥ Ассамблейын лӱмын сессийжым эртараш темлымаш дене лектын». Спецсессий фашист концлагерь-влакын узникыштым утарымылан 60 ий теммылан келыштаралтын:

1945 ий 27 январьыште Совет Армийын войскаже гитлеровец-влакын икымше да эн кугу, Краков ола деч 70 меҥге ӧрдыжтӧ верланыше, Аушвиц (Освенцим) концлагерьым утарен. Фашист лагерьлаште 6 миллион еврей ден ятыр моло калык-влакын миллион дене айдемыштым пытареныт.

— news.un.org/ru сайт, «США фашист концлагерь-влакын узникыштым утарымылан 60 ий темме лӱмеш посна лӱмын Тӱҥ Ассамблейлан сессийым эртараш темла» статья

Холокостышто колышо-влакым шарнымаш кече тӱнямбалне икымше гана 2006 ийыште палемдалтын. Но южо эл тиде кечым ондакат палемден.

ООН-ын Тӱҥ секретарьже Кофи Аннан тиде кечым Холокост урокым шарныктыше ыҥан улмыжым палемден, — тиде осалын нигунам лийдыме сынже, кудым эртышыште кодаш да мондаш ок лий.

Холокостеш колышо-влакым шарныме кечым икымше гана палемдыме годым В. В. Путин Израильысе президент М. Кацавалан каласен:

Тиде ик шӱлыш дене лукмо пунчалыште тӱнямбал мер калыкын ончыкылык тукымлан нацизмын варвар преступленийже нерген чыным каласкалаш кумылжым шижам, айдеме тукымым ксенофобий, расизм, экстремизм деч аралыман.

Ий еда шыҥдарыме теме (ӱжыкмут)

  • 2021 ий — «Эҥгек дене шинчаваш: Холокост деч вара тӧрланымаш да вияҥмаш»
  • 2020 ий — «75 ий, Освенцим деч вара — шинчымашым шарымаш да чумыр чынын сеҥымашке шушаш верч шарнымашым аралымаш»
  • 2019 ий — «Холокост нерген шарнаш: айдеме правадам йодса да аралыза»
  • 2018 ий — «Холокост нерген шинчымашым шараш: мемнан тӱшка порысна»
  • 2017 ий — «Холокостым шарнышыла: сай ончыкылык лӱмеш тунеммаш»
  • 2016 ий — «Холокост да айдеме чап»
  • 2015 ий — «Эрык, илыш да Холокостым илен лекше -влакын чон-погышт»
  • 2014 ий — «Холокост гоч корно-влак»
  • 2013 ий — «Холокост годсо утарыше-влак: азапланаш — патырлык»
  • 2012 ий — «Йоча-влак да Холокост»
  • 2011 ий — «Ӱдырамаш да Холокост: патырлык да чаманымаш»
  • 2010 ий — «Холокост нерген шарнымаш: илен лекме поянлык»
  • 2009 ий — «Ӱшанлан чын негыз: Холокост да нерген шарнымаш да туныктымаш»

Российыште Холокостышто колышо-влакым шарныме кече

2024 ийыште Российыште ий еда пӱтынь элыште, Калинград гыч Сахалин марте, Мурманск гыч Симферополь марте — «Холокостышто колышо-влакым шарныме арня» кышкарыште тӱвыра, туныктымо да мемориал мероприятий-влак кугу калык тӱшка дене эртат.

2024 ийыште Холостеш колышо-влакым шарныме кече вашеш еҥ-влакым саламлыме ойыштыжо Россий президент Путин нацист-влакын Кугу Ачамланде сар годсо преступленийышт нерген шарныктен: «Тунам пӱтынь тӱня Холокостысо шучкым ужын, копыж лийын, миллион дене еврей, чыган, руш, моло калык-влакын шочшышт шке тӱвырашт, йылмышт, тукым-вожышт верч орландарен пуштмо лийыныт... Сарын эҥгекше нерген шарнымаш — мемнан элын да мер калыкын, шуко калык-влак илыман Российын тӱҥ ойырымо корныжо»[10].

Тӱрлӧ элыште Холокост нерген шарнымаш

Австрийыште нацизмын эҥгекшым шарнымаш Расизм да виешлыме жертве-влакым шарныме кечын 5 майыште палемдалтеш. Тиде кечын, 1945 ийыште, Маутхаузен-Гузен лагерь кумдыкыш американ разведчик-влак пуреныт.

Венгрийыште Шарнымаш кече 16 апрельыште палемдалтеш. Тиде кечын 1944 ийыште элысе еврей-влакым тӱшкан геттошко кусараш тӱҥалыныт.

Болгарийыште болгар еврей-влакым, Холокостын жертвыштым да айдеме тукым ваштареш преступленийым 10 мартыште шарнат. Тиде кечын, 1943 ийыште еврей-влакын департироватлаш чарыме, тыге болгарийысе тыныслык верч шогышо, верысе-влакын вийышт дене 50 тӱжем еврейым утареныт.

Израильыште Катастрофо да Талылык кече (Йом Ха-Шоа) еврей календарь почеш 27 нисанын палемдалтеш, Варшавысе геттошто восстаний тӱҥалме кечын. Григориан кечышот почеш тиде кече 7 апрель ден 7 май коклаште толеш. 27 нисан кечым Израильын икымше премьер-министрже Бен Гурион темлен.

Латвийыште еврей калыкын геноцид кечыжым 4 июльышто палемдат. Тиде кечын 1941 ийыште Ригысе чыла синагогым йӱлалтеныт, тӱжем еврей коленыт[11].

Литваште литва еврей-влакын геноцид кечышт 23 сентябрьыште палемдалтеш. Тиде кечын, 1943 ийыште, петыралтше вильнюссысо гетто гыч еврей-влакын департироватлаш тӱҥалыныт.

Нидерландыште Холокост жертвым шарныме кече 4 майыште палемдалтеш.

Польшышто Холокост жертвым шарныме кече Илыше-влакын таҥтошкал (марш) эртымышт дене палемдат.

Румынийыште Холокостышто орланыше-влакым шарныме кече 9 октябрьыште палемдалтеш (англ. National Day of Commemorating the Holocaust). Тиде кечын 1941 ийыште Буковин, Молдавий да Румынийын гыч Транснистрийын концлагерь ден геттошкыже колтылаш тӱҥалыныт[12].

Германий [[27 шорыкйол|27 январьыштеъъ Холокостын жертвыжым-шарныме кечым тӱнямбалсе семын палемда. 2011 ийыште тиде кече икымше гана геноцидын чыган жертвыже-влакым шарныме лӱмеш эртен, тушто федерал президент Кристиан Вульф лийын[13].

Словакийыште Холостын жертвыже да расе ужмышудымаш кече 9 сентябрьыште палемдалтеш. Тиде кечын, 1941 ийыште, Нюрнберг тӧртык почеш ямдылыме, антисемит закон-влакым лукмо.

Сербийыште Холокостын жертвыжым, геноцидым да фашизмын моло эҥгекшым шарныме кечым 22 апрельыште палемдат. Тиде кечын 1945 ийыште НОАЮ партизан-влак Ясеновац концентраций лагерьым утареныт.

Францийыште Расист ден антисемит поктылмаш-влакын жертвыштым шарныме кече 16 июльышто палемдалтеш. Тиде кечын, 1942 ийыште, Парижыште 13152 еврей-влакым арестоватленыт да Освенцимыш ужатеныт.

Тыгак ончо

Палемдымаш

  1. ↑ Резолюция, принятая Генеральной Ассамблеей 60/7. Память о Холокосте (руш.). ГЕНЕРАЛЬНАЯ АССАМБЛЕЯ ООН (кылме 2005). Архивлыме 14 теле 2013 ий.
  2. ↑ Международный день памяти жертв Холокоста | РИА Новости<. Тергыме кече: 9 идым 2015. Архивлыме 10 сорла 2015 ий.
  3. ↑ Международный день памяти жертв Холокоста
  4. ↑ Международный день памяти жертв Холокоста
  5. ↑ Международный день памяти жертв Холокоста
  6. ↑ Международный день памяти жертв Холокоста
  7. ↑ Результаты поиска «День памяти жертв Холокоста» гуглом
  8. ↑ Российская библиотека Холокоста. Тергыме кече: 19 теле 2008. Архивировано из оригинала 2 пургыж 2009 ий.
  9. ↑ Басин Я. З. К вопросу о дефинициях Холокоста // Сост. Басин Я. З. Уроки Холокоста: история и современность : Сборник научных работ. — Мн.: Ковчег, 2010. — Вып. 3. — С. 7. — ISBN 9789856950059.
  10. ↑ Официальный сайт МИД РФ. 5 февраля 2024. О провокационных и неприемлемых высказываниях посла Израиля С.Гальперин в адрес России
  11. ↑ Гольд. М. Латвия скорбит о жертвах Холокоста. Jewish News (3 сӱрем 2009). Тергыме кече: 2011-5-2. Архивировано из оригинала 28 идым 2011 ий.
  12. ↑ Главная — Центр и Фонд «Холокост». Тергыме кече: 27 шорыкйол 2007. Архивировано из оригинала 17 пургыж 2007 ий.
  13. ↑ День памяти Холокоста в Германии впервые посвятят цыганам. Тергыме кече: 27 шорыкйол 2011. Архивлыме 30 шорыкйол 2011 ий.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Холокостышто_орланен_колышо-влакым_шарныме_тӱнямбал_кече&oldid=1166429" гыч налме