Финн-угор университет-влакын ассоциацийышт

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал

Финн-угор университет-влакын ассоциацийышт (ФУУА) (руш. Ассоциация финно-угорских университетов (АФУУ)) — тиде шанче, туныктымо да тӱвыра вашкылым вияҥдаш ыштыме финн-угор калык-влакын илыме регионласе вуз-влакын ушемышт. Организацийын тӱҥ шонымашыже-влак — академике вашкыл, пырля шымлымаш, тыгак финн-угор йылме ден культур-влаклан полшымаш да нунын дене кумдан палдарымаш[1].

Историй

Россий Федерацийын финн-угор регионласе да йот элласе (Венгрий, Финляндий, Эстоний) вуз-влакын вашкылышт 1990-2000-ше ийлаште тӱрлӧ виктыш дене чот вияҥын: шанче-шымлыме проект, тунемме-методике паша, академике вашкыл, пырля эртарыме экспедиций да тулеч моло денат.[2]

2000-ше ийла кыдалне Марий кугыжаныш университетын ректоржо Макаров Виталий Иванович вуз-влакын вашкылыштым у кӱкшытыш кусараш — финн-угор регионласе университет-влакым финн-угор университет-влакын Ассоциацийышкышт ушымо нерген шонымашым каласен. Шонымашым сайлан шотлымо да 2007-ше ийыште Ассоциацийым ыштыме.[3]

Ассоциацийын икымше членже-влак лийыныт:

Вараже Ассоциацийын членже-влак шукемыныт: 2008-ше ийыште Ассоциацийыш Петрозаводск кугыжаныш университет (ректор Воронин А. В.), 2010-шо ийыште — Н. П. Огарёв лӱмеш Мордва кугыжаныш университет (ректор Макаркин Н. П.), 2011-ше ийыште ‑ Эрвел Финляндийысе университет пуреныт[5].

2013-шо ийыште Ассоциацийыш Коми республикысе службо да виктем кугыжаныш академийым, 2015-ше ийыште В. Г. Короленко лӱмеш Глазовысо кугыжаныш педагогике институтым; 2019-ше ийыште — Уралысе чодыра да технике кугыжаныш университетым (Екатеринбург ола) да Ямалысе шуко профилян колледжым (Салехард ола, Ямал-Ненец автоном округышто ик вузат уке), 2022-шо ийыште — М. Е. Евсевьев лӱмеш Мордва педагогике кугыжаныш университетым пуртымо. Ассоциаций член-влакын составыштым кугемдымаш финн-угор калык-влакын тӱшкан илыме регионлаште ФУУА-н паша географийжым кумдаҥда, шара. Ассоциацийын проектлашкыже у участник-влакым ушаш йöным ышта[5].

Ондак Ассоциацийын Уставыштыже тыге пеҥгыдемдыме улмаш: Ассоциаций Йошкар-Олаште коммерческий огыл организаций семын ышталтеш. Туге гынат тыгай вашкыл формо 2010-шо ийыште Марий госуниверситетын вуйлатыме пашам Удмурт госуниверситетлан пуымо деч вара Ассоциацийын вержым пужен регистрироватлаш кӱлмӧ дене кылдалтше неле йодыш-влак лектыныт. Сандене 2011-ше ий 3-шо мартыште Ассоциацийын членже-влак пырля пашам ыштыме нерген Ойпидышеш кидпалыштым пыштеныт да тыге палемденыт: Ассоциаций юридический лица огыл, а шке кумылын ыштыме ушем[5].

Ассоциаций «финн-угор калык-влакын илыме элласе да регионласе университет-влакын шке кумылышт дене ушнышо, тыгак финн-угор проблематике деке шӱман правительственный огыл ушемышт семын ышталтын». Ассоциацийын вуйлатыше органжылан Ассоциацийын Каҥашыжым палемденыт. Тудо Ассоциаций Советын Председательжым кум ийлан сайла, тудын уэш сайлалташ праваже лиеш. Йӱла почеш Совет Председательлан Ассоциацийын членже-влак, ректор-влак кокла гыч, иктыже сайлалтеш. Тиде ректорын вуйлатыме университет Совет председатель улмо полномочий жаплан финн-угор университет-влакын Ассоциацийыштым вуйлата. Ассоциаций улмо жапыште тыгай университет-влак тудын пашажым вуйлатеныт[5]:

Тӱҥалтыште Ассоциацийын учредительже-влак тыге палемденыт: Ассоциацийыш Российысе финн-угор регион-влакын классический университетышт (кажне регион деч икте), финн-угор калык-влакын йылмыштым, культурыштым шымлыме да арален кодымо пашам чолган шуктышо йот элласе университет-влак пураш тӱҥалыт. Финн-угор калык-влакын тӱвыра, историй поянлыкыштым арален кодымо да пойдарыме шотышто Ассоциацийын пашаже моткоч воранен толын, сандене Ассоциацийын Советышкыже классический университет статусдымо вуз-влак дечат йодмаш-влак пураш тӱҥалыныт[5].

Ассоциацийын ик кӱлешан пашаже семын самырык тукымым, студент-влакым, пашашке чолган ушымаш лийын. 2012-шо ий 18-ше октябрьыште Ассоциаций Советын Удмурт кугыжаныш университет негызеш эртыше заседанийыштыже Марий кугыжаныш университет 2013-шо ий апрельыште I финн-угор студент форумым эртарыме да финн-угор студент-влакын Ассоциацийыштым ыштыме нерген темлымаш дене лектын. 2013-шо ийын апрельыште финн-угор калык-влакын поянлыкыштым да тӱвыраштым самырык-влак коклаште арален кодымо да пойдарыме шонымаш дене ышталтше Ассоциацийын проектше-влакым илышыш шыҥдараш полшаш финн-угор университет-влакын Ассоциацийыштын Самырык-влак советышт ышталтын. Самырык-влакын советышт финн-угор калык-влак кокла гыч самырык лидер-влакым, тыгак финн-угор калык-влакын йылмыштым, историйыштым да тӱвыраштым шымлыше самырык шанчызе, аспирант, магистрант-влакым уша[5].

2016-шо ийыште сетевой университетым ыштыме да пырля тунемме программе-влакым сетевой формо дене ямдылыме нерген Меморандумым пеҥгыдемденыт, тидлан кӧра тӱҥ да ешартыш образований дене сетевой программылажым ямдылыме да илышыш шыҥдарыме шотышто оптимальный пунчалым кычалаш тӱҥалме[5].

2025-ше ийыште 2025-2027-ше ийлан технологий партнёрство нерген Меморандумеш кидпалым пыштыме. Ассоциаций, у вузлам шке декше пуртен да кугу тӱнямбал инициативым илышыш шыҥдарен, умбакыже кумдаҥеш[6].

Цель

Финн-угор университет-влакын ассоциацийышт (ФУУА) финн-угор калык-влакын илыме кундемласе университет-влакым шанчыште, шинчымаш да тӱвыра аланыште пырля пашам ышташ уша[7].

Цель — академике вашкылым вияҥдымаш, опыт дене икте-весым палдарымаш да пырля шымлымашым эртарымаш. Ассоциаций туныктымо программе да шанче проект-влак гоч финн-угор йылме ден культур-влакым арален кодаш да пойдараш полша[7].

ФУУА шанче конференций ден вуз-влак кокласе проект-влакым илышыш шыҥдара, этнокультурный поянлыкым арален кодаш да университет-влак коклаште кылым пеҥгыдемдаш полша. Ассоциаций финн-угор тӱня дене кылдалтше гуманитарный да социальный шымлымашым вияҥдымаште кугу рольым модеш[6].

Ассоциацийын участникше-влак

  1. Глазовысо В. Г. Короленко лӱмеш инженерно-педагогике кугыжаныш университет
  2. Коми республикысе службо да виктем кугыжаныш академий
  3. Марий кугыжаныш университет
  4. М. Е. Евсевьев лӱмеш Мордва кугыжаныш педагогике университет
  5. Н. П. Огарёв лӱмеш Мордва калыкле шымлыше кугыжаныш университет
  6. Петрозаводскысо кугыжаныш университет
  7. Сыктывкарысе Питирим Сорокин лӱмеш кугыжаныш университет
  8. Одо кугыжаныш университет
  9. Урал кугыжаныш чодыра озанлык университет
  10. Югорск кугыжаныш университет
  11. Ямал шуко профилян колледж[1]

Паша

Паша виктыш-влак

Ассоциацийын тӱҥ паша виктышыже-влак

  • сетевой университет,
  • тӱвыра поянлыкым арален кодымаш,
  • коммуникаций да увер дене икте-весым палдарымаш,
  • ик информаций кумдыкым ыштымаш.[1]

Финн-угор университет-влак Ассоциацийын проектше-влак

Финн-угор университет-влакын Ассоциацийышт шуко проектым, мероприятийым илышыш шыҥдарен, нунын кокла гыч шукышт йӱлаш савырненыт:

Пырля эртарыме проект-влак

Мероприятий-влак

  1. Финн-угор калык-влакын культур поянлыкышытым шымлыме да аралыме шот дене Тӱнямбал да Россий кӱкшытан шанче конференций ден симпозиум-влак:
  2. Национальный республикылаште да финн-угор калык-влакын тӱшкан öрдыжтö илыме верлашкышт шанче диалектологий, этнографий, фольклор экспедиций-влак.
  3. Финн-угор калык-влакын йылмышт да литературышт дене регион-влак кокласе Олимпиаде-влак: «Шочмо йылмын тайныже» (Н. П. Огарёв лӱмеш Мордва кугыжаныш университет), «Коми йылме дене тӱшкале диктант» («Ӧтувъя коми диктант») (Питирим Сорокин лӱмеш Сыктывкар кугыжаныш университет), финн-угор калык-влакын йылмышт да литературышт дене Всероссийский студент олимпиаде (Марий кугыжаныш университет, Петрозаводск кугыжаныш университет, Удмурт кугыжаныш университет) да тулеч молат.
  4. Этнокультур виктышан ӱчашымаш-влак:
  5. Спорт модмаш. 2021-ше ийыште Питирим Сорокин лӱмеш Сыктывкар кугыжаныш университет «Йӱдвел универсиада» проект дене физкультур да спорт пашам эн сайын виктарен колтымо да эртарыме конкурсышто сеҥышыш лектын. Таҥасымашым кӱшыл шинчымашым пуышо туныктышо организаций-влак коклаште РФ-н шанче да кӱшыл образований Министерствыже эртарен[34]. Универсиадым эртарыме лектыш дене келшышын «Финн-угор калык-влакын национальный спорт ден модышышт» тунемме пособий савыкталтын, тушко калыклк 38 спорт дисциплине нерген материал пурен.

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 Ассоциация финно-угорских университетов. Петрозаводский государственный университет.
  2. ↑ Крепнут зарубежные связи. Марийский государственный университет.
  3. ↑ Финно-угорские университеты готовятся к объединению в международную ассоциацию (Марий Эл). ИА Regnum (30 ӱярня 2007).
  4. ↑ Ассоциации финно-угорских университетов — быть. Газета «Марийский университет».
  5. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 История создания Ассоциации | Ассоциация финно-угорских университетов. iafuu.syktsu.ru. Дата обращения: 15 августа 2025.
  6. ↑ 1 2 https://marsu.ru/university/structural_units/project_office/detail.php?ELEMENT_ID=107345
  7. ↑ 1 2 Главная. afuu.tilda.ws. Тергыме кече: 15 сорла 2025.
  8. ↑ В Марий Эл прошёл X Международный финно-угорский студенческий форум «Богатство финно-угорских народов». Марийский государственный университет (19 ага 2023).
  9. ↑ Сыктывкарский проект «Гордость народа – родной язык» вошел в тройку самых значимых проектов в России. Сыктывкарский государственный университет им. Питирима Сорокина.
  10. ↑ Пресс-служба Югорского государственного университета. Международный проектный семинар «Финно-угорский вектор в креативной экономике». Югорский государственный университет.
  11. ↑ Международные летние школы. Удмуртский государственный университет (20 теле 2023).
  12. ↑ Международные летние школы. Удмуртский государственный университет (20 теле 2023).
  13. ↑ «Мисс студенчества Финно-Угрии - 2013». ВКонтакте (2013).
  14. ↑ «Мисс студенчества Финно-Угрии - 2014». ВКонтакте (2014).
  15. ↑ Объявлена победительница конкурса «Мисс студенчества Финно-Угрии – 2017». Сыктывкарский государственный университет (30 идым 2017).
  16. ↑ Определена победительница конкурса «Мисс студенчества Финно-Угрии-2018». Марийский государственный университет (26 ага 2018).
  17. ↑ «Мисс студенчества Финно-Угрии 2019». ВКонтакте (25 ага 2019).
  18. ↑ Проблемы марийской и сравнительной филологии. Марийский государственный университет (2022).
  19. ↑ Научно-практическая конференция «Проблемы ревитализации традиционной культуры народов Волго-Камья». Марийский государственный университет (2022).
  20. ↑ V Региональная научно-практическая конференция «МУЗЫКАЛЬНОЕ ИСКУССТВО И ОБРАЗОВАНИЕ В РЕСПУБЛИКЕ МОРДОВИЯ: ТЕОРИЯ, МЕТОДОЛОГИЯ, ПРАКТИКА» 24 марта 2021 г. Мордовский государственный университет им. Н.П. Огарёва (2021).
  21. ↑ Всероссийский конкурс научно-исследовательских работ студентов и учащихся «РОДНОЙ ЯЗЫК И ЛИТЕРАТУРА В КОНТЕКСТЕ КУЛЬТУРЫ XXI ВЕКА». Министерство просвещения Российской Федерации (11 вӱдшор 2023).
  22. ↑ Всероссийская научно-практическая конференция студентов и школьников «РОДНОЙ ЯЗЫК И КУЛЬТУРА В ЦИФРОВОЙ ВСЕЛЕННОЙ». Министерство просвещения Российской Федерации (31 шыжа 2022).
  23. ↑ Студенческое научное общество Института культуры и искусства активно готовится к проведению конференции «Культура и искусство Севера: взгляд молодых». Сыктывкарский государственный университет (5 вӱдшор 2022).
  24. ↑ II Международный симпозиум «Проблемы лингвистической типологии и культурологии». Удмуртский государственный университет (31 ага 2021).
  25. ↑ Актуальные проблемы удмуртоведения в свете компаративистики, контактологии и типологии языков и литератур. Удмуртский государственный университет (3 пургыж 2022).
  26. ↑ ВПНК с международным участием «История, экономика, культура в трансграничных исследованиях Севера». Югорский государственный университет (22 кылме 2019).
  27. ↑ Конференция "Бубриховские чтения: языки и культуры в эпоху цифровизации". Петрозаводский государственный университет (2022).
  28. ↑ Пресс-служба Югорского государственного университета. Все мы из ЮГУ. Югорский государственный университет (12 теле 2014).
  29. ↑ «Медся, медся…!» Сыктывкарский государственный университет (28 пургыж 2023).
  30. ↑ Итоги конкурса «Культурное наследие» 2023 г. Марийский государственный университет (3 ага 2023).
  31. ↑ Межрегиональный фольклорный фестиваль-конкурс "Кодамо моро минь моратано...". Мордовский государственный университет им. Н.П. Огарёва (2021).
  32. ↑ Республиканский конкурс «Родной язык моей семьи». Министерство просвещения Российской Федерации (6 пургыж 2023).
  33. ↑ Читаем руны эпоса "Калевала". Петрозаводский государственный университет (14 вӱдшор 2023).
  34. ↑ Северная универсиада. Сыктывкарский государственный университет.
"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Финн-угор_университет-влакын_ассоциацийышт&oldid=1210964" гыч налме