М. Е. Евсевьев лӱмеш Мордва кугыжаныш педагогике университет
| М. Е. Евсевьев лӱмеш Мордва кугыжаныш педагогике университет | |
|---|---|
 | |
| Негызлыме ий | 1962[1] |
| Ректор | Марина Антонова[d] |
| Сайт |
mordgpi.ru mordgpi.ru/sveden/ |
 |
|
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
М.Е. Евсевьев лӱмеш Мордва педагогике кугыжаныш университет (МГПУ) — Российысе Саранск олаште верланыше кӱшыл тунемме тӧнеж. 1962-шо ий 30-шо июньышто негызлалтын[2]. Университет Мордовий Республикысе мордва шанчыеҥ да педагог Макар Евсевьевич Евсевьев лӱмеш педагогике образованийын, шанчын да тÿвыран рӱдержылан шотлалтеш.
Тичмаш лӱмжӧ — кӱшыл шинчымашым пуышо федерал кугыжаныш бюджет туныктымо тӧнеж «М.Е. Евсевьев лӱмеш Мордва педагогике кугыжаныш университет» (МГПУ), М. Е. Евсевьев лӱмеш Мордва педагогике кугыжаныш университет[2].
Учредительлан Россий Федерацийын просвещений Министерствыже шотлалтеш.
Историй
Мордва республикыште педагогике образованийын вияҥ толмо историйже 1931 ий гыч тӱҥалеш, кунам Мордва агропедагогике институтым тӧнежлыме[3]. Тудын структурышкыжо 4 пӧлка пурен: агрохимикобиологический, физико-технический, историко-экономический, политехнический[3]. 1932 ийыште вуз Мордва кугыжаныш педагогике институтыш савырнен[4]. В 1932 году вуз переименован в Мордовский государственный педагогический институт[4]. 1938 ий гыч институтлан А.И. Полежаевын лӱмжым пуымо. 1957-ше ийыште тунемме тӧнежым петырыме, а материальный базыжым у вузлан — Мордва кугыжаныш университетлан[3][4] пуымо.
1950-1960-шо ийлаште СССР образований системыште лийше вашталтыш-влак, лачшымак школ-влакын чотыштым кугемдаш курс, регионышто туныктышо кадр-влакын дефицитыштым шочыктеныт. Мордва кугыжаныш университетын педагогике факультетшын специалист ситыдымыжым сеҥаш йӧнжӧ лийын огыл. Тидлан кӧра 1962-шо ий 30-шо июньышто РСФСР министр-влак Советын 899-ше № - ан Пунчалже негызеш Мордва кугыжаныш педагогике институтым почмо[4]. Туныктымо тӧнежын ректоржылан Николай Николаевич Молиным[5] шогалтыме. Структурыш кок факультет — историко-филологический (пӧлка-влак дене: руш йылме, литератур да историй; руш йылме, литератур, шочмо йылме да литератур; англичан да немыч, немыч да англичан йылме-влак) да физико-математический (пӧлка-влак дене: биологий да химий; географий да биологий; ялозанлык производствын биологийже ден негызше-влак), тыгак 8 кафедр-влак пуреныт: марксизм-ленинизм; педагогике да психологий; руш йылме да литератур, мордва йылме да литератур; физике да математике; йот йылме-влак; биологий; химий; физический воспитаний[4].
1972-шо ий гыч шанчызе да педагог Макар Евсевьевич Евсевьевын[6] лӱмжым нумалеш. 1979-ше ий 16-шо мартыште СССР Правительствын 192-шо № - ан Пунчалже дене вузлан Мордва агропедагогий институтын преемникше статусым пеҥгыдемдыме[3].
Саранскыште М.Е. Евсевьев лӱмеш МГПИ-лан университет статусым пуымо. Ынде вуз М.Е. Евсевьев лӱмеш Мордва кугыжаныш педагогике университет маналтеш. Келшен толшо пунчалым Россий просвещений Министерстве луктын.
2019 ий гыч институтын ректоржо ‑ педагогике шанче доктор Антонова Марина Владимировна (2018 ий гыч — ректорын алмаштышыже)[7][8].
Структур
2025-ше ийлан тунемме тӧнежын структурышкыжо 9 факультет, 18 факультет да 11 базовый кафедр[9], изи школ академий[10], рӱдер, 3 конференц-зал, фестиваль зал, киноконцертный зал, лекторий, тоштер комплекс пурат[11][12][3][13].
Кыдалаш профессионал образований, бакалавриат, специалитет, магистратур, аспирантур да ешартыш образований программе-влак почеш туныктат[11].
Диссертаций каҥаш-влак пашам ыштат[14].
Факультет-влак
- Физике да математике факультет
- Филологий факультет
- Естественно-технологический факультет
- Йот йылме факультет
- Историй да права факультет
- Педагогике да художественный образований факультет
- Психологий да дефектологий факультет
- Кыдалаш профессионал образований факультет
- Физический культур факультет
Кафедр-влак
- Математике, экономике да туныктымо методике кафедр
- Физике, информаций технологий да туныктымо методике кафедр
- Литературым да литературым туныктымо методике кафедр
- Шочмо йылме да литератур кафедр
- Руш йылмым да методикым туныктымо кафедр
- Биологий, географий да туныктымо методике кафедр
- Химий, технологий да туныктымо методике кафедр
- Йот йылме да туныктымо методике кафедр
- Лингвистике да кусарымаш кафедр
- Права да философий кафедр
- Шочмо элысе да йот элласе историй да туныктымо методике кафедр
- Педагогике кафедр
- Дошкольный да тӱҥалтыш образований кафедр
- Художественный да музыкальный образований кафедр
- Психологий кафедр
- Дефектологийын специальный педагогике да медицине негызше кафедр
- Капкультур да спорт дисциплине кафедр
- Капкультур да илыш лӱдыкшыдымылык кафедр
Базовый кафедр-влак
- Йот йылмым туныктымо инноваций методике кафедр
- Историй да обществознаний образований кафедр
- Филологий образований кафедр
- Шочмо йылме да калыкле тӱвыра кафедр
- Естественнонаучный образований кафедр
- Физический культурым да илыш лӱдыкшыдымылыкым туныктымо методике кафедр
- Педагогике технологий кафедр
- Информаций технологий да физический процесс кафедр
- Математике образований кафедр
- Дошкольный образованийын инновационный практикыже кафедр
- Специальный да инклюзивный образований
Изи школ академий
- Биологий-химий школ «Биосфера»
- Тунемше-влакын виш Евсевьевский олимпиадышт
- историко-обществоведческий школ «Гуманитарий»
- Изи школ академийын программыже-влак
- физике да математике школ «Квант»
- Физкультурно-спортивный школ «Лидер»
- йот йылме-влак школ «Йылме мозаике»
- филологын школжо «Логос»
Рӱдер-влак
- Карьер рӱдер[15]
- Россий образований академийын Мордва шанче рӱдерже[16].
- туныктымо рӱдер «Пеликан»
- Медиацентр[17]
- Компетенций рӱдер[18]
- Студент спортым вияҥдыме рӱдер
- Редакционно-издательский рӱдер[19]
- «Доверие» психологий полышым пуышо рӱдер
- Шанче бюро
- Юридический клинике
Тоштер комплекс
- Археологий да этнографий тоштер
- Мордва кундемыште образований да просвещений историй тоштер
- М. Е. Евсевьевын мемориал тоштерже
- Мордва кугыжаныш педагогике институтын историй тоштерже
Инфраструктур
2025 ийыште тунемме верын инфраструктурыжо тыгай объект-влак гыч шога[2]:
| Оралте | Адрес |
|---|---|
| Тӱҥ тунемме корпус | Саранск ола, Студенческий урем, 11а пӧрт |
| 1-ше № - ан тунемме корпус | Саранск ола, Студенческий урем, 13-шо пӧрт |
| 2-шо № - ан тунемме корпус | Саранск ола, Студенческий урем, 13а пӧрт |
| 3-шо № - ан тунемме корпус | Саранск ола, Студенческий урем, 17Б-ше пӧрт |
| 4-ше № - ан тунемме корпу | Саранск ола, Студенческий урем, 11Б пӧрт |
| Учебно-лабораторный корпус | Саранск ола, Студенческий урем, 13Б-шо пӧрт, корп. 1 |
| Учебно-лабораторный корпус | Саранск ола, Студенческий урем, 15а пӧрт |
| Стадион | Саранск ола, Студенческий урем, 3-шо пӧрт |
| Бассейн | Саранск ола, Студенческий урем, 13-шо пӧрт, корп. 7 |
Студент илыш
Илыме вер
2025-ше ийлан туныктымо тӧнежыште 1450 еҥлан келыштарыме 3 тӱшкагудо уло[20]:
| Тӱшкагудын лӱмжӧ | Адрес |
|---|---|
| 1-ше № - ан тӱшкагудо | Саранск ола, Чкалов урем, 1а пӧрт |
| 2-шо № - ан тӱшкагудо | Саранск ола, Евсевьев урем, 1Б-шо пӧрт |
| 3-шо № - ан тӱшкагудо | Саранск ола, Евсевьев урем, 1а пӧрт |
Студент ушем-влак
Институтышто тыгай студент ушем-влак шке пашаштым виктарат[21][22][23]:
- Студент каҥаш[22]
- МГПУ-н ушымо первичный профсоюз организацийже
- Студент ден аспирант-влакын профкомышт[24]
- Студент шанче ушем[25]
- Студент ола каҥаш
- Самырык шанчызе-влакын каҥашышт[26]
- Вокал студий-влак
- Хореографий студий-влак
- Студент театр
- Студент хор
- МГПУ-Н КВН лигыже
- МГПУ-Н педагогике отрядше-влакын ассоциацийышт
- МГПУ-н волонтёр рӱдерже
- «Сеҥымашын Волонтёржо-влак» ВОД-н регионысо пӧлкаже
- Студент спорт клуб
- СОЦ «Фитнес-Вуз»
- «Кычалше-влак» турист клуб
- Студент отряд-влакын штабышт[27]
Спорт
2025-ше ийыште вузын спорт материально-технический базышкыже пурат: «Олимпийский» спорт комплекс, фитнес-рӱдер, бокс зал, гимнастике зал, кучедалме зал, 3 модмо спорт зал, 2 тренажёр зал, бассейн[11][28].
Спортын тыгай видше-влак дене секций-влак пашам ыштат: футбол, баскетбол, волейбол, пауэрлифтинг, бокс, дартс, ӱстембал теннис, туризм, ГТО, иймаш, спорт гимнастике, чирлидинг[29].
«Мордва кундемыште образованийын историйже» тоштер комплекс
Археологий да этнографий тоштер
Экспозицийыште мордва кундемысе калык-влакын керамике, кӱртньӧ кӱ, кремний ӱзгар, сӧрастарыме ӱзгар, костюм, быт йӧнештарымаш коллекций-влакым ончыктымо[3].
Мордва кундемыште образований да просвещений историй тоштер
Экспозицийыште кундемнан вияҥме историйже, регионышто тӱвыра да педагогике образований шотышто материал ден историй документ-влакым ончыктымо[3].
М.Е.Евсевьевын мемориал тоштерже
Макар Евсевьевич Евсевьевлан пӧлеклалтше мемориал тоштерым 1983-шо ийыште Е.Г. Осовский ыштен. Экспозицийыш шанчыеҥын профессионал пашаже да илышыж дене кылдалтше документ ден материал-влак, тидын шотыштак тунемшыже-влакын пашашт, тунемме литературын личный библиотекыже пурат. Тыгак экспозицийын ужашыже туныктышо М.Е. Евсевьев — Авксентий Филиппович Юртовын личностьшылан пӧлеклалтын[3].
М. Е. Евсевьева лÿмеш Мордва кугыжаныш педагогике институтын историй тоштерже
Вузын историй тоштерже тунемме верым ыштыме, да вияҥдыме историйлан пӧлеклалтын[3].
Периодике лектыш-влак
Институтышто тыгай периодике шанче паша-влак лукталтыт:
- Образований: профессийыш корно. Шанче-методике журналым 2024 ийыште тӧнежлыме, квартал еда лектеш. Материал-влак профессионал самоопределений шотышто шымлымашлан пӧлеклалтыныт[30].
- Туныктымаште тунемме эксперимент. Шанче-методике журнал 2010 ий гыч квартал еда савыкталтеш. Тӱҥ теме-влак: психологий да педагогике шанче-влак[31].
- Гуманитарные науки и образование. Журнал 2010-шо ий гыч квартал еда лектеш[32].
Тӱнямбал вашкыл
2025-ше ийыште туныктымо тӧнежыште йот элласе 5 тунемме вер да 3 эл гыч компаний-влак дене ойпидыш ден соглашенийым ыштыме[33].
Рейтинг
2024-ше ийыште RAEX аналитике агентствын эртарыме Юл кундем федеральный округысо вуз-влакын локальный рейтингыштын данныйже почеш, М.Е. Евсевьев лӱмеш Мордва кугыжаныш педагогике университет 24-ше позицийыште лийын[34], 2025-ше ийыште вуз 16-шо верыш кӱзен[35][36].
Вуйлатыше-влак
Тӱрлӧ ийлаште вузын вуйлатышыже-влак лийыныт[37][6]:
- • Николай Николаевич Молин (1962-1972)[5]
- • Михаил Тихонович Бибин (1972-1992)[38]
- • Виктор Миронович Макушин (1992-2007)[39]
- • Василий Васильевич Кадакин (2007-2018 ‑ ректор, 2019-2024 ‑ вузын президентше)[40].
- • Марина Владимировна Антонова (2018 ‑ кызыт)
Вуйлатымаш
2025 ийыште вузым вуйлатат[41]:
- Ректор ‑ Антонова Марина Владимировна
- Тунемме паша шотышто проректор ‑ Мумряева Светлана Михайловна
- Шанче паша шотышто проректор ‑ Шукшина Татьяна Ивановна
Лӱмлӧ туныктышо-влак
- Васильев, Николай Леонидович, филолог, лингвист, литературовед, филологий науко доктор, Национальный шымлыше Н.П. Огарев лÿмеш Мордва кугыжаныш университетын профессоржо. Россий журналист-влак Ушемын йыжыҥеҥже (1989), Россий серызе-влак Ушемын йыжъеҥже (1994).
- Голышенкова, Елена Всеволодовна, искусствовед, РАХ-н член-корреспондентше (2022).
- Жиндеева, Елена Александровна, литературоведений шотышто шанчызе, филологий шанче доктор, профессор, литературым туныктымо литератур да методике кафедрым вуйлатыше, Мордва кугыжаныш педагогике институтын филологий факультетшын деканжын алмаштышыже.
- Иванов, Анатолий Николаевич, геолог, палеонтолог, науко историк, Ярославльысе кугыжаныш педагогический институтын физический географий кафедрыжын профессоржо.
- Надькин, Дмитрий Тимофеевич, лингвист да педагог, профессор, филологий шанче доктор, поэт.
- Осовский, Ефим Григорьевич, педагог, педагогике науко доктор (1982), профессор (1983), Мордовский АССР наукын заслуженный деятельже (1986), РАО-н член — корреспондентше (1993), М.Е.Евсевьев лÿмеш МГПУ-н педагогике да психологий кафедрыжым (вара ‑ образованийын научный негызше кафедрым) вуйлатыше (1967-2004).
Лӱмлӧ выпускник-влак
Вузын лӱмлӧ выпускникше-влак коклаште:
- Абрамов, Кузьма Григорьевич, писатель, драматург, редактор. Мордовийын сулло (1964) да калык (1985) серызыже. Мордовийын почётан гражданинже (2000).
- Бибиков, Владимир Александрович, футболист, футбол тренер да футбол функционер. Защитник позицийыште выступатлен.
- Бикейкина, Татьяна Никитовна, футболистка. Футбол (1994) да мини-футбол (1997) дене Российын спорт мастерже.
- Гапонов, Сергей Евгеньевич, тележурналист, публицист, бард. Моско писатель Ушемын йыжъеҥже.
- Ишуткин, Олег Валентинович, спортсмен, куштылго атлет, спорт коштмаш дене специалист. Куштылго атлетике дене Российын сборныйжо (1994-2000), команде зачётышто тӱнямбал Кубокын сеҥышыже, всероссийский значениян первенствын сеҥышыже да призёржо, Афиныште тӱнямбал чемпионатын участникше лийын.
- Митяев, Артём Сергеевич, спортсмен, биатлонист, Россий чемпионатын чемпионжо да призёржо. Российын спорт мастерже (2013).
- Рассказов, Роман Владимирович, спортсмен, куштылго атлет, 20 километрыш коштмаште тӱнямбал чемпион. Тӱнямбал классан спорт мастер
- Филипчук, Валерий Эрнестович, спортсмен, куштылго атлет, спорт коштмаш дене специалист. Куштылго атлетике дене Российын сборныйжо (2009-2013), юниор-влак коклаште тӱнямбал чемпион, команде зачётышто юниор-влак коклаште тӱнямбал да Европысо Кубок-влакын сеҥышышт, всероссийский значениян первенствын шуко гана призёржо, Озаҥыште Универсиадын участникше лийын. Россий спорт мастер.
- Чепарев, Дементий Иванович, спортсмен, куштылго атлет, спорт коштмаш дене специалист. Куштылго атлетике дене Российын сборныйжо (2009-2011), рвезе-влак коклаште тӱнямбал чемпионатын ший медальжым налше, юниор-влакын командный зачетыштышт тӱнямбал Кубокын сеҥышыже, всероссийский значениян первенствын сеҥышыже да призёржо лийын. Россий спорт мастер.
Награде-влак
Институт тыгай наградым налын[42]:
- 2002 ‑ Американ шӧртньӧ качество сертификат (англ. The American Golden Certificate of Quality) финанс пашалан (США, Калифорний ола)
- 2004 ‑ «Шӧртньӧ падыраш» Тӱнямбал награде (Швейцарий, Цюрих ола).
- 2005 ‑ «Инноваций да экологий» категорийыште Монакон «динамизм ден прогресслан» медаль (Монако, Монте-Карло ола)
- 2005 - «Ушнышо Европо» Тӱнямбал награде Европысо интеграцийым вияҥдымашке надырлан (Великобританий, Оксфорд ола).
- 2005 – «SPI Шӧртньӧ медаль» (Франций, Париж ола).
- 2006 ‑ «Европысо качестве» Тӱнямбал награде (англ. European quality).
- 2006 ‑ Сократ лӱмеш Тӱнямбал награде (англ. Sokrates international award).
- 2006 ‑ предприятий ден организацийым виктарымаште кугу сеҥымашлан Тӱнямбал приз. • 2008 ‑ педагогический образований науко Тӱнямбал академийын дипломжо.
Палемдымаш
- ↑ GRID Release 2017-05-22 — 2017-05-22 — 2017. — doi:10.6084/M9.FIGSHARE.5032286
- ↑ 1 2 3 Основные сведения. МГПУ, Мордовский государственный педагогический университет имени М. Е. Евсевьева. mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Музейный комплекс. mordgpi.ru.
- ↑ 1 2 3 4 5 Мордовский государственный педагогический университет имени М. Е. Евсевьева // Мордовия: Энциклопедия: в 2 тт. / Гл. ред. А. И. Сухарев. — Саранск: Мордовское книжное издательство, 2003—2004. — 10 000 экз. — Т. 2: М — Я. — 2004.
- ↑ 1 2 Николай Николаевич Молин. mordgpi.ru. Дата обращения: 7 июня 2025.
- ↑ 1 2 МордГПИ им. М. Е. Евсевьева: история и современность. cyberleninka.ru. Дата обращения: 7 июня 2025.
- ↑ Марина Антонова назначена врио ректора МГПИ им. М.Е. Евсевьева, <https://mordov.er.ru/activity/news/marina-antonova-naznachena-vrio-rektora-mgpi-im-me-evseveva>. Тергыме: 7 пеледыш 2025.
- ↑ 25 апреля 2019 г. ректором Мордовского государственного педагогического института имени М. Е. Евсевьева избрана Марина Владимировна Антонова (руш.). mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Базовые кафедры МГПУ (руш.). www.mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Малая школьная академия (руш.). www.mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ 1 2 3 Учебная деятельность (руш.). mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Структура (руш.). mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Карта сайта (руш.). www.mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Диссертационные советы (руш.). www.mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Центр карьеры (руш.). mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Мордовский научный центр Российской академии образования (руш.). www.mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Медиацентр (руш.). www.mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Центр компетенций (руш.). www.mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Редакционно-издательский центр (руш.). www.mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Общежития университета (руш.). www.mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Внеучебная деятельность (руш.). mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ 1 2 Студенческий совет (руш.). mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Спортивный клуб (руш.). mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Профком студентов и аспирантов (руш.). mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Студенческое научное общество (руш.). www.mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Совет молодых учёных (руш.). www.mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Штаб студенческих отрядов (руш.). www.mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Условия питания и охрана здоровья (руш.). www.mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Секции спортивного клуба (руш.). mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Журнал Образование: Путь в профессию (руш.). www.mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Общая информация (руш.). www.mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Общая информация (руш.). www.mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Международное сотрудничество. mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Рейтинг вузов Приволжского федерального округа (2024 г.) (руш.). raex-rr.com. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Рейтинг вузов Приволжского федерального округа (2025 г.) (руш.). raex-rr.com. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Мордовский государственный педагогический университет (руш.). raex-rr.com. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Галерея ректоров (руш.). mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Михаил Тихонович Бибин (руш.). mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Виктор Миронович Макушин (руш.). mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Василий Васильевич Кадакин (руш.). mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Сотрудники (руш.). mordgpi.ru. Тергыме кече: 7 пеледыш 2025.
- ↑ Награды на официальном сайте университета. Тергыме кече: 6 сорла 2012. Архивировано из оригинала 8 сӱрем 2012 ий.