Петрозаводскысо кугыжаныш университет

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал

Рецензироватлыме статья

Финн-угор университет-влакын ассоциацийышт
Перейти
Aprove.svg

Рецензироватлыме статья

Arrow-Right.png
Финн-угор университет-влакын ассоциацийышт
Перейти
Петрозаводскысо кугыжаныш университет
Petrozavodsk 06-2017 img34 University.jpg
Негызлыме ий 1940[1]
Ректор Анатолий Викторович Воронин[d]
Сайт petrsu.ru
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

ВО ФГБОУ «Петрозаводск кугыжаныш университет» (ПетрГУ, 1956 ий марте — Карело-Финский кугыжаныш университет) — Карелий Республикысе Петрозаводск олаште классический университет.

1940-ше ийыште негызлалтын[2]. Университетын составышкыже 11 образовательный институт, 67 кафедр, 8 научно шымлыше институт да моло структурный подразделений пурат. 2017 ийыште университет опорный вуз статусым налын[3][4][5].

Историй

1940-ше ий 24-ше апрельыште КФССР Компартийын съездыштыже Карел-Финн ССР-ым вуйлатыше Г. Куприянов шке докладыштыже палемден: кундемысе озанлык да культур илышым да наукым нӧлталшашлан регионышто кӱшыл образованийым вияҥдымылан поснак кугу тӱткышым ойырыман. 1940-ше ий 2-шо июньышто Карел-Финн ССР Компартий ЦК ден Калык Комиссар-влак Советын «Карел-Финн кугыжаныш университетым почмо нерген» пунчалышт лектын. Мемнан Элын кӱшыл вуйлатышыже тиде пунчалым сайлан шотлен да ССР Ушемын Калык Комиссар-влак Советше 1940 ий 10 июньышто Карел-Финн кугыжаныш университетым (Карел кугыжаныш педагогике институт негызеш), кӱчыкынжӧ ‑ КФГУ-м почмо нерген 1209 № -ан пунчалым луктын, 4 факультет составыштыже лийын: историй-филологий, физике-математике, биологий, географо-гидрогеологий[2]. Университетыш калык озанлыклан шуко специалистым ямдылыме да шанче шымлымашым вияҥдыме задачым шынденыт.

Университетын икымше ректоржылан Тууре Иванович Лехеным шогалтеныт.

Тунемме да шанче паша шотышто икымше проректорлан Константин Дмитриевич Митропольскийым шогалтеныт.

Факультет декан-влак лийыныт:

  • М. Г. Никулин ‑ историй да филологий факультет,
  • А. А. Райкерус ‑ физике да математике факультет,
  • Э. Т. Маневич — биологий факультет,
  • М.А. Тойкка — геолого-гидрологический факультет.

1941-ше ий 21-ше майыште 25 член гыч шогышо Шанче каҥашым пеҥгыдемденыт. Совет университет илыш дене кылдалтше тӱрлӧ йодышым решатлен, тыгак тыгай специальность дене шанче степень ден лӱмым пуэн кертын: теорий физике, айдемын да янлыкын физиологийышт, кушкылын физиологийже, генетике, СССР-ын историйже, фольклор[2].

1941-ше ий кеҥеж мучаште фронт Петрозаводск ола деке лишемын (1941-ше ий 1 октябрьыште Петрозаводскым пӱтынек финн армий оккупироватлен). Правительстве университетым эвакуироватлыме нерген пунчалым луктын. Университетын поянлыкшын ятыр ужашыжым Коми республикысе Сыктывкар олашке наҥгаен кертыныт. Тушто университет шке пашажым шуэн. 1944-ше ий июньышто Карело-Финн ССР правительстве университетын реэвакуацийже нерген пунчалым луктын. 1944-ше ий 30-шо июльышто туныктышо-влак ешышт дене да студент-влак Петрозаводскыш Сыктывкар гыч пӧртылыныт.

1950-1960-шо ийлаште у факультет-влак почылтыныт[2].

70-ше ийлаште вузын технический пойдарымашыжлан утларак тӱткышым ойыраш тӱҥалыныт, кинофильмым лӱмын ончыкташ кандаш аудиторийым, кок лингафон кабинетым келыштарыме. Компьютер класс -влакым уэмдыме, эсогыл кумшо тукым ЭВМ-влакын ЕС-1022 И ЕС-1035 компьютерыштым шындаш йӧн лийын[2].  

1990-ше ийлаште университетын структуржо филиалым ыштыме да дистанционный туныктымашым вияҥдыме дене кумдаҥын. Кольский (Апатит ола), Приладожский (Сортавал ола), Беломорский (Беломорск ола), Костомукшский (Костомукша ола) филиал, Сегеже ден Кондопога олалаште тунемме рӱдер-влак почылтыныт. Автокорно, кӱртньыгорно, лесотехнический, строительный да машиностроительный техникумым, речной училищым да профлицейым тунем пытарыше-влакын туныктымо пашам кӱчыкемдыме жап дене шуяш йӧнышт лектын[2]. Кӱшыл шинчымашан пашаеҥ-влаклан квалификацийым нӧлтымӧ факультет-влак да РК Правительстве пеленсе Регионысо виктем, экономике да права институт пашам ышташ тӱҥалыныт. Университетын составышкыже кол озанлыкым шымлыше Йӱдвел шанче институт (СевНИИРХ)  пурен[2].

XXI курымышто ПетрГУ шуко профилян классический образований системан вуз улеш[6]. Университетыште 2014-ше ийысе данный почеш 11231 студент тунемеш, шанче-педагогике пашаеҥ 1000 утла, нунын кокла гыч 55 процентше шанче кандидат да 13,84 процентше шанче доктор улыт[7].

2017-ше ийыште университет опорный вуз статусым налын[3][4][5].

Ректор-влак

  • Тууре Вальдемар Лехен (1940-1941)  ‑  университетын икымше ректоржо.
  • Константин Дмитриевич Митропольский (1941-1945).
  • Виктор Сергеевич Чепурнов (1945-1948).
  • Иван Семёнович Яковлев (1948-1957).
  • Владимир Васильевич Стефанихин (1957-1973).
  • Михаил Ильич Шумилов (1973-1991).
  • Виктор Николаевич Васильев (1991-2006).
  • Анатолий Викторович Воронин (2006 ий гыч).

Структур

  • Биологий, экологий да агротехнологий
  • Институт Йот йылме
  • Институт Историй, политик да социал шанче
  • Институт Чодыра, курык да чоҥымо шанче
  • Институт Математике да информаций технологий
  • Институт Педагогике да психологий
  • Институт Физический культур, спорт да туризм
  • Институт Филологий
  • Институт Экономике да права
  • Институт Профессор А. П. Зильбер лӱмеш медицине институт Физике да технике институт

Факультет-влакын тунемме-шанче подразделенийышт

  • Ботанике сад
  • Шочынак иммунитетын молекуляр генетике лабораторийже
  • Скандинав эл ден Финляндийын проблемышт шотышто лабораторий
  • Карелийысе верысе да микроисторийын шымлыше лабораторийже (ИЛЛМИК)
  • Европысо Йӱдвелын историйже да тӱвыраже шотышто тӱнямбал шанче-туныктыш рӱдер
  • Европын Йӱдвел кундемыштыже
  • Кокымшо тӱнямбал сар проблеме шотышто шанче да туныктымо рӱдер (ВМВСЕ НИОЦ) Историйыште визуал шымлымаш лабораторий
  • Йӱдвелысе экологий проблеме лабораторий
  • Функций зоологий лабораторий
  • Теорий да прикладной экономике лабораторий
  • Психолого-педагогический проблеме да тазалыкым аралыме лабораторий
  • Профессионал бухгалтер-влакым ямдылыме да аттестоватлыме шотышто 042 тунемме да методике рӱдер (ПетрГУ пеленысе УМЦ 042)
  • Строительный факультетын САПР Учебно-методический комплексше
  • Юридический факультетын юридический клиникыже
  • Юридический факультетын
  • Эколого-правовой рӱдерже
  • Чоҥышо курык лончын тергыше лабораторийже
  • Ялысе школ-влакым вияҥдыме теорий да практике лабораторий

Рÿдер-влак

  • У увер технологий шотышто кундемысе Рӱдер (НИТ РЦ)
  • ПетрГУ-Метсо Автоматизаций Системе Рӱдер
  • ПетрГУ-Н энергийым аныклыме да энергийым пайдалыныме рӱдерже (ЦЭиЭ)
  • Бюджет мониторинг рӱдер (ЦБМ)
  • ПетрГУ-Н энергийым аныклыме да энергийым пайдалыныме рӱдерже (ЦЭиЭ)
  • Пашам аралыме шотышто регионысо тунемме Рӱдер

Студент илыш

Музык да куштымаш занятий-влакым эртарыме сообществе-влак поснак келшат. Вузышто 15 утла нунын радамыш пурат:

  • Академический хор;
  • «Тойве» ансамбль;
  • эстраде вокал студий;
  • «Джинс-кантеле» этнический музык да импровизаций ансамбль;
  • «Карел сувенир» калык куштышо ансамбль;
  • коллектив «Timez»;
  • «Армагеддон» коллектив;
  • «Golden Voices» коллектив да молат.

Вузышто кумдан палыме улыт декоративно-прикладной искусство дене кылдалтше кружок-влак:

  • ургымо мастарлык школ;
  • «Кумыж» студий;
  • «Меж почкымаш. Кид дене ыштыме портыш»;
  • «Коваштым сылнын обрабатыватлымаш» да молат.

Студент театр студий-влак чот вияҥыт да пашам ыштат. Тыге, мутлан: 2012-шо ий 14-ше декабрьыште «ТИС» театр (Ю.А. Сунгуров лӱмеш театр) 60 ияш лӱмгечыжым палемден, тушто Карелийысе тӱвыра министерстве театрлан калык лӱмым[8] пуэн. А студент-влакын «Миракль» театр-студийышт 2014-ше ийыште «Открытый мир» театр усталыкын кокымшо Республиканский фестиваль-конкурсыштыжо Валентин Красногоровын пьесыж почеш «Пий» спектакль дене сеҥышыш лектын[9].

Спорт

Университетын илышыштыже спорт поснак кугу верым налеш. Петрозаводский вузышто 17 тӱрлӧ спорт секций ден клуб уло, нунын коклаште: ече секций, волейбол дене секций,  интеллектуал модмаш клуб да молат[6]. Тренировко занятий-влак университетын спорт заллаштыже, стадионышто, ече корнылаште да бассейныште эртаралтыт[6]. 15 ий жапыште ПетрГУ 65 спорт мастерым ямдылен. Тӱнямбал да Европысо чемпионатлаште студент-влак 50 утла тӱрлӧ лӱмнеран медальым сеҥен налыныт[6]. Историй, политик да социал шанче институтын студентше Владислав Ларин, тхэквондо дене спорт мастер, 2014-ше ийыште Российын чемпионжо, самырык-влакын кумшо кеҥеж Спартакиадыштышт сеҥыше, 2014-ше ийысе тхэквондо  команде дене тӱнямбал Кубокын сеҥышыже лийын да тхэквондо дене  турнирын эн шергакан спортсменжылан шотлалтын[10][11]. Тӱнямбал ареныште пытартыш сеҥымаш физкультур институтын студенткыже, тайский бокс дене Российысе тӱнямбал классан спорт мастер Наталья Дьячкован, Гонконг-што WMC I-1 версий почеш тайский бокс дене профессионал-влак коклаште тӱнямбал чемпион лӱмым сеҥен налын. Флорбол дене ПетрГУ-н пӧръеҥ да ӱдырамаш командыже-влак общероссийский да региональный таҥасымашлаште эреак участвоватлат[12][13].

Палемдымаш

  1. ↑ Страницы истории Петрозаводского государственного университета 1940-2000 (руш.) / под ред. М. И. Шумилов — Петрозаводск: Петрозаводский государственный университет, 2005. — С. 10. — 540 с. — ISBN 978-5-8021-0333-3
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Страницы истории Петрозаводского государственного университета, 1940-2000 / Сост-ред. М. И. Шумилов, И. П. Покровская. — Петрозаводск: Изд-во ПетрГУ, 2005. — 540 с
  3. ↑ 1 2 Страницы истории Петрозаводского государственного университета, 1940-2000 / Сост-ред. М. И. Шумилов, И. П. Покровская. — Петрозаводск: Изд-во ПетрГУ, 2005. — 540 с
  4. ↑ 1 2 А. Макеева. Вызов для вузов, Коммерсантъ (17 апреля 2017). Архивировано 26 апреля 2017 года. Дата обращения: 23 июля 2017.
  5. ↑ 1 2 По итогам второго конкурсного отбора программы создания опорных университетов 22 вуза станут опорными. Министерство образования и науки Российской Федерации (18 апреля 2017). Дата обращения: 23 июля 2017. Архивировано из оригинала 27 апреля 2017 года.
  6. ↑ 1 2 3 4 Министерство образования и науки Российской Федерации. Петрозаводский государственный университет. Дата обращения: 16 января 2015. Архивировано 7 февраля 2015 года.
  7. ↑ Главный информационно-вычислительный центр федерального агентства по образованию РФ. Информационно-аналитические материалы к заседанию рабочей группы Межведомственной комиссии по мониторингу деятельности образовательных организаций высшего образования. Петрозаводский государственный университет. IV. Дополнительные характеристики образовательной организации (21 мая 2014). Дата обращения: 18 ноября 2014. Архивировано 19 апреля 2017 года.
  8. ↑ «ТИС» стал дважды народным. Издательский дом «РК-Пресс» (18 декабря 2014). Дата обращения: 17 декабря 2012. Архивировано из оригинала 21 января 2013 года
  9. ↑ В Карелии состоялся II Республиканский фестиваль-конкурс театрального творчества «Открытый мир». Официальный портал республики Карелии (18 декабря 2014). Дата обращения: 18 января 2015. Архивировано 18 января 2015 года.
  10. ↑ Пресс-служба правительства РК. Студенты ПетрГУ стали лучшими спортсменами Карелии // Петрозаводский университет : газета. — 2015. — № 1(2354). — С. 8
  11. ↑ Мужская сборная России выиграла командный Кубок мира по тхэквондо. [./Https://ru.ruwiki.ru/wiki/РИА_Новости РИА Новости]. Дата обращения: 20 января 2015. Архивировано 20 января 2015 года.
  12. ↑ Почему флорбол становится все более популярным в Карелии? (руш.). ГТРК «Карелия» (4 ага 2018). Тергыме кече: 26 шорыкйол 2021. Архивлыме 13 шорыкйол 2021 ий.
  13. ↑ Команда ПетрГУ на сайте Национальной федерации флорбола России
"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Петрозаводскысо_кугыжаныш_университет&oldid=1208019" гыч налме