Пирогов, Николай Ипатьевич

РУВИКИ-ште тыгай тукымлӱм дене вес еҥ нерген статьям лудаш лиеш: Пирогов.

Николай Ипатьевич Пирогов
Шочмо кече	17 теле 1905(1905-12-17)
Шочмо вер	Кугу Нурмо, Тошто Торъял ял шотан илем[d], У Торъял кундем, Марий автоном область
Колымо кече	25 пеледыш 1944(1944-06-25) (38 ий)
Колымо вер	Витебск район[d], Витебск вел, Белорус ССР[d], СССР
Гражданлык	Россий империй →  СССР
Награде да премий

Николáй Ипáтьевич Пирогóв (17 теле 1905, Кугу Нурмо, У Торъял кундем — 25 пеледыш 1944, Витебск район^[d], Витебск вел, действоватлыше фронт) — марий совет партий да комсомол пашаеҥ. ВЛКСМ Марий обкомын икымше секретарьже (1929—1931), Марий ОБИК-ын Президиумжын йыжыҥъеҥже (1931—1934), Йошкар-Оласе депутат погынын председательже (1935—1937). 1932 ий гыч ВКП(б)-ын йыжыҥъеҥже, 1924 ий гыч ВЛКСМ-ын йыжыҥъеҥже. Кугу Ачамланде сарын участникше.

Илыш корныжо

1905 ий 17 декабрьыште кызытсе Марий Элын У Торъял районысо Кугу Нурмо ялыште йорло кресаньык ешеш шочын. 13 ий гыч ача-ава деч посна кодшо ешыште кугураклан шотлалтын, 1920-шо ийла тӱҥалтыште тарзе семын пашам ыштен, кӱчен коштын.

1924 ийыште ВЛКСМ радамыш пурен. 1927 ийыште Марий кундемысе совет партий школым тунем пытарен. 1929―1931 ийлаште ВЛКСМ Марий обкомын ответственный (икымше) секретарьже лийын. 1932 ийыште тудым партий пашаш кусареныт: ВКП(б)-ын У Торъял райкомжын ответственный секретарьже. 1931―1934 ийлаште Марий облисполком Президиумын йыжыҥъеҥже лийын. 1935 ийыште Москосо Я. Свердлов лӱмеш Пӱтынь ушемысе коммунистический ялозанлык университетым тунем пытарен. 1935―1937 ийлаште Йошкар-Оласе пашазе депутат-влак погынын председательжылан тыршен.

1937 ий 16 декабрьыште репрессироватленыт, «тушман-влаклан полшымыжлан» арестоватленыт, ВКП(б) гыч луктыныт. 10 ий петырымаште лийын, 1937―1939 ийлаште Архангельск областьысе Каргопольский лагерьыште наказанийым эртен, 1939 ийыште СССР Кӱшыл Суд полшымо дене приговорым кораҥденыт.

Пӧртылмекыже, Йошкар-Олаште административный пашам шукташ тӱҥалын: 1939―1940 ийлаште ― «Маритранлес» контор вуйлатышын алмаштышыже, 1940―1941-ше ийлаште ― Марий фельдшер-акушер школ вуйлатыше, 1941 ий гыч фронтыш кайымешкыже ― Марий кооператив ушемын председательже.

1942 ий апрельыште Йошкар Армийыш налыныт. Кугу Ачамланде сарын участникше: взвод, рото командир, 3-шо Белорусь фронтышто 11-ше гвардий армийын 1-ше гвардий лӱйкалыше дивизийын 171-ше гвардий лӱйкалыше полкын лӱйкалыше батальонжын замполитше, гвардий капитан. Кок гана сусырген. 1944 25 июньышто кредалмаште колен, Белорусь ССР-ын Витебск областьысе Орехи ялыште тоеныт.

Йошкар Шӱдыр орден (кок гана), II степенян Ачамланде сар орден дене (колымекыже) суапландаралтын.

Суаптар-влак

• II степенян Ачамланде сар орден (1944 ий 28 август, колымекыже);
• Йошкар Шӱдыр орден (1942 ий, 1943 ий 1 июль).

Палемдымаш

Литератур

• Пирогов Николай Ипатьевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 283. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
• Пирогов Николай Ипатьевич // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 623. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
• Мочаев В. А. Пирогов Николай Ипатьевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 341. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
• Мальцев В. Э. Красной нитью прошитое время. Марийский комсомол: летопись славных дел. ― Йошкар-Ола: Издательский дом «Марийское книжное издательство», 2021. ― 400 с.: ил.

Кылвер-влак

• Бессмертный барак. Пирогов Николай Ипатьевич.
• Память народа. Пирогов Николай Ипатьевич.