Новосёлов, Кузьма Васильевич

Кузьма Васильевич Новосёлов
Кузьма Васильевич Новосёлов
Шочмо кече	8 пургыж 1919
Шочмо вер	Вӱрзым уезд, Виче губерний, РСФСР[d];
Колымо кече	20 ӱярня 1985 (66 ий)
Колымо вер	Ворошиловград, СССР;
Пурымаш	СССР
Войскан родшо	юж-сар вий[d]
Службо жап	1939—1953
Званий
Часть	146-шо истребитель авиаций полк
Кредалмаш/сар	Кугу Ачамланде сар,; Корей сар

Кузьма Васильевич Новосёлов (8 февраль 1919, Вӱрзым уезд, Виче губерний — 20 март 1985, Ворошиловград) — Кугу Ачамланде сарыште истребитель авиацийын совет лётчик-асше, Совет Ушемын Талешкыже (27.06.1945). Подполковник.

Илыш корныжо

1919 ий 8 февральыште Виче губернийысе Климино ялысе руш кресаньык ешыште шочын^{[К 1]}. 1920 ийыште тулыкеш кодын — аваже тиф дене колен, а ачаже Мӱндыр Эрвелым японец-влак деч утарыме годым колен. Киров кундем Вӱрзым олан йочапӧртыштыжӧ ончен куштымо, туштак кыдалаш шинчымашым налын. Школым тунем пытарымек, Озаҥыште коваште фабрикыште пашам ыштен.

1939 ий майыште Йошкар Армий радамыш налалтын, Украин ССР-ын конвой войскаштыже срочный службыжо эртен. Кугу Ачамланде сарыште 1941 ий гыч кредалын.

Борисполь воктен кредалмаште фашист тистым да автомобильым руалтен, вара Днепр гоч вончымо годым сусырген да госпитальыш колталтын. Госпитальым тушман руалтымеке, пленыш верештын, шылын куржаш тӧчен, но кучалтын, но садак куржын утлен, 1941 ий 7 ноябрь гыч совет сарзе-влак шогымо верыш миен шуын. Шодо пуалмым эмлаш госпитальыш колталтын.

Эмлалтмек, Иркутскысе сарзе авиаций училищыш тунемаш колталтын, тудым 1941 ийыштак тунем лектын, да шапаш авиаполкыш логалын, тыште пеш писын вуйлатыше звенон командиржылан шогалтеныт. Ондак У-2 самолёт дене чоҥештылын, а 1942 ий кеҥежым Ян-1 истребитель дене чоҥештылаш тунемын. Лётчик-инструкторлан пашам ыштен, звено командир лияш курсым тунем пытарен.

Фронтыш 1943 ийыште 146-шо истребитель авиаций полкыш (Брянск фронт 15-ше юж армий 2-шо истребитель авиаций корпус, 7-ше гвардий истребитель авиаций дивизий) логалын. 1943 ий шыжым, Кузьма Васильевич Орлов кундем Мценск ола лишне патруль лиймыж годым, эше кум Як-1Б совет самолёт-влак дене пырля Ме-109 самолет дене ужатыме немыч Ju-88 тӱшка дене кредалаш пижын. Изирак лейтенант Новосёлов кок «Юнкерсым» да ик «Мессершмиттым» камвозыктен.

Тидлан, атаковатлыме рестораныште улшо тушманын 300 наре офицержым пытарымылан, Йошкар Знамя орден дене суапландаралтын. Икмыняр кече гыч Me-109 пудештарыме самолётын командиржым утарымылан лейтенант лӱмпалым налын.

1945 ийлан Кузьма Васильевичын 235-ше сарзе чоҥештылмаш, 37 юж кредалмаш, тушманын 17 самолёт пӧрдыктен волтымо лийын^[2].

1945 ий 27 июньышто гвардийын кугурак лейтенантше К. В. Новосёловлан Совет Ушемын Талешкыже чаплӱмым, Ленин орденым да «Шӧртньӧ шӱдыр» медальым (6519 №) пуымо.

Сар пытымек, Кузьма Васильевич сарзе службым умбакыже шуен. 1952 ий июль мучаш гыч 224-ше истребитель авиаций полкын подполковникше, чоҥештылаш ямдылыше командирын алмаштышыже подполковник К. В. Новосёлов Корей сарыште лийын да икмыняр гана сӧйыш чоҥештылын. 1952 ий 11 октябрьыште юж вашпижмаште тудо камвозын, самолёт гыч парашют дене тӧрштен, но курыкан верыш волен шичмыж годым нелын сусырген, тылеч вара тазалыкше тӧрланен огыл. Корейыште сеҥымашыже лийын огыл^[3] .

Подполковник К. В. Новосёлов черланымыжлан кӧра 1953 ий 7 июльышто шапашыш лектын. 1985 ий 20 мартыште Ворошиловградыште колен.

Суаптар

Совет Ушем Талешкын «Шӧртньӧ Шӱдыржӧ»;
Ленин орден;
Йошкар Тисте кок орден;
I степенян Ачамланде сар орден;
медаль-влак.

Шарныктыш

Кузьма Васильевич Новосёлов лӱмеш Озаҥ оласе Киров районысо уремым лӱмденыт.

Умылтарымаш

↑ Вӱрзым уездыш пурышо Климино ял вараже Кугушен ялсоветысе ондак Косолап, вараже Шернур районыш пурен, пытыше ял, кызыт — Марий Эл Республикын шернур кундемысе мландыже^[1].

Палемдымаш

↑ Климино (руш.). Родная Вятка (31 ӱярня 2018). Тергыме кече: 9 идым 2019. Архивлыме 27 ага 2021 ий.
↑ М. Ю. Быков. Все Асы Сталина 1936—1953 гг.. — Научно-популярное издание. — М.: ООО «Яуза-пресс», 2014. — 1392 с. — (Элитная энциклопедия ВВС). — 1500 экз. — ISBN 978-5-9955-0712-3.
↑ Игорь Сейдов. Советские асы корейской войны. — Москва: Фонд содействия авиации «Русские витязи», 2010. — С. 404, 426. — 451 с. — ISBN 978-5-903389-35-3.

Кылвер-влак

Кузьма Васильевич Новосёлов (руш.). Сайт «Герои страны». (Ончымо кече: 29 шыжа 2011)

[2] Вӱрзым уездыш пурышо Климино ял вараже Кугушен ялсоветысе ондак Косолап, вараже Шернур районыш пурен, пытыше ял, кызыт — Марий Эл Республикын шернур кундемысе мландыже^[1].

[1] Климино (руш.). Родная Вятка (31 ӱярня 2018). Тергыме кече: 9 идым 2019. Архивлыме 27 ага 2021 ий.

[3] М. Ю. Быков. Все Асы Сталина 1936—1953 гг.. — Научно-популярное издание. — М.: ООО «Яуза-пресс», 2014. — 1392 с. — (Элитная энциклопедия ВВС). — 1500 экз. — ISBN 978-5-9955-0712-3.

[4] Игорь Сейдов. Советские асы корейской войны. — Москва: Фонд содействия авиации «Русские витязи», 2010. — С. 404, 426. — 451 с. — ISBN 978-5-903389-35-3.

[К 1]

[2]

[3]

[1]