Новосёлов, Александр Фёдорович

Александр Фёдорович Новосёлов
Александр Фёдорович Новосёлов
Шочмо кече	18 пургыж 1939 (87 ий)
Шочмо вер	Марий Турек, Марий Автоном Совет Социализм Республик, РСФСР[d], СССР;
Эл	Россий; СССР;
Паша сомыл	сӱретче, монументалист, живописец
Награде да премий	Марий Эл Республикысе Кугыжаныш премийын лауреатше, РФ Тӱвыра министерствын «Тӱвыраште сеҥымашлан» оҥпале дене палемдалтын

Александр Фёдорович Новосёлов (шоч. 18 пургыж 1939, Марий Турек, Марий Автоном Совет Социализм Республик) — совет да россий сӱретче-монументалист, витражист да живописец.

Классике витраж-влакым ыштыме неле йӧным уэш шочыктымыж да пушкыдо свинец жилкым латунь дене вашталтыме йӧнмушо семын палыме. Тыгак ӱдырамаш портрет-влакым да «ню» жанрыште сӱрет-влакым сӱретла. Марий Эл Республикысе Йошкар-Олаште ила да пашам ышта^[1].

Илыш корныжо

Александр Новосёлов 1939 ий 18 пургыжышто Марий АССР-ысе Марий Турек посёлкышто (кызыт Марий Эл Республике) шочын. 1946—1948 ийлаште Новосёловмыт Германийыште Дрезден воктен Радеберг изи олаш илаш кусненыт, тыглай немыч школышто тунемын. 1948 ийыште еш СССР-ыш пӧртылын. Ачаже партий да вуйлатыше корно дене вияҥын да пеш писын республикын ик кундемыштыже колхоз председательлан шогалын. 13 ияшак Александр 14 ияш кугурак изаж дене пырля олаште посна иленыт, тунам сӱретлыме студийыш кошташ тӱҥалын. 1956 ийыште Александр Новосёлов Озаҥысе сылнысӱрет училищыш (руш.) (мар. тунемаш пурен, тудым 1961 ийыште тунем пытарен. Константин Васильев, Ильдар Ханов (чыла юмыйӱлан Храмжым ыштыше) да моло-влак дене пырля тунемын. 1961 ийыште Александр Новосёлов училищым тунем пытарен да вигак Ленинградыш, Илья Ефимович Репин лӱмеш сылнысӱрет институтыш (руш.) (мар. (кызыт Всероссийский художестве академий) тунемаш каен^[2]. 1967 ийыште сӱретче Йошкар-Олаш пӧртылын. Руш академий школын йӱла кышкарыште илыме живопись ий-влак уым кычалше уста еҥын кӧргыштыжӧ ваштареш улмо шижмашым шочыктеныт. Икмыняр жаплан живописьым коден, а кычалме корнын тӱҥ йогынжо семын керамике, сурткӧргӧ дизайн да витраж-влак лийыныт. 1984 ийыште Александр Фёдорович СССР сӱретче-влак ушемыш (руш.) (мар. сӱретче-монументалист семын пурен. 1999 ийыште А. Ф. Новосёлов «Тӱвыраште сеҥымашлан» Федерал тамга дене палемдалтын.

Александр Новосёловын (НАФын) пашаже-влак Йошкар-Ола, Моско, Ярославль, Озаҥ тоштерлаште, тыгак Финляндийысе, Швецийысе, Нидерландысе, Германийысе, Италийысе, Великобританийысе, США да Китайысе еҥ-влакын погопоянлыкыштышт аралалтыт, витраж-влак уло Россий мучко оралте ден черке-влакым сӧрастарат.

Утларак палыме пашаже-влак: «Книга — шинчымаш памаш» витраж (1978, МЭР-ысе Чавайн лӱмеш калыкле книгагудо), «Марла куштымаш» витраж (1979, МЭР-ысе Т. Евсеев лӱмеш калыкле тоштер), «Голая Правда» живопись (1998), «Помыжалтмаш» витраж серий (1989, Йошкар-Ола Проект институт), «Тамара Перепелица» мурызын портретше (1994), «Илыш Пушеҥге» витраж (1998, Морко посёлко, газым пуалтарыше станцийын оралтыже), «Людям Милая» (1998, ӱдырын портретше, Республикысе сӱрет сымыктыш тоштер)^[3], Надежда Угольникован портретше (1999), «Овда» (2000, Ольга Васютинан портретше), «Келшымаш» витраж-триптих (2005, Шкетан лӱмеш калыкле драме театр, Йошкар-Ола)^[4].

Суаптар ден пагалымаш

Марий Эл Республикысе Кугыжаныш премийын лауреатше (2005) — М. Шкетан лӱмеш калыкле драме театрыште «Келшымаш» витраж-триптихлан^[1];
Марий Эл Республикын сулло сӱретчыже (2011)^[1]^[5];
РФ Тӱвыра министерствын «Тӱвыраште сеҥымашлан» оҥпале.

Палемдымаш

↑ ¹ ² ³ Марийская биографическая энциклопедия-2, 2017, с. 311.
↑ АртРу.инфо - Персоны - Новоселов Александр Федорович (руш.). web.archive.org. Тергыме кече: 5 теле 2025.
↑ «Людям милая» (Портрет девушки) (неопр.). Тергыме кече: 25 кылме 2025. Архивировано из оригинала 7 сӱрем 2015 ий.
↑ НАФ-НАФ и его творения (руш.). web.archive.org. Тергыме кече: 25 кылме 2025.
↑ «Если при долгом изучении полотно так и не волнует, не вызывает эмоций, то это пустышка»: «чтение» шедевров от художника Александра Новоселова, <https://www.marpravda.ru/news/religiya/esli-pri-dolgom-izuchenii-polotno-tak-i-ne-volnuet-ne-vyzyvaet-emotsiy-to-eto-pustyshka-chtenie-shed/>. Тергыме: 25 кылме 2025.

Литератур

Прокушев Г. И. Новосёлов Александр Фёдорович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 311. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

Ведьмины витражи (руш.). web.archive.org.

[_5235b9ecd4470c17-1] ¹ ² ³ Марийская биографическая энциклопедия-2, 2017, с. 311.

[2] АртРу.инфо - Персоны - Новоселов Александр Федорович (руш.). web.archive.org. Тергыме кече: 5 теле 2025.

[3] «Людям милая» (Портрет девушки) (неопр.). Тергыме кече: 25 кылме 2025. Архивировано из оригинала 7 сӱрем 2015 ий.

[4] НАФ-НАФ и его творения (руш.). web.archive.org. Тергыме кече: 25 кылме 2025.

[5] «Если при долгом изучении полотно так и не волнует, не вызывает эмоций, то это пустышка»: «чтение» шедевров от художника Александра Новоселова, <https://www.marpravda.ru/news/religiya/esli-pri-dolgom-izuchenii-polotno-tak-i-ne-volnuet-ne-vyzyvaet-emotsiy-to-eto-pustyshka-chtenie-shed/>. Тергыме: 25 кылме 2025.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]