С. Г. Чавайн лӱмеш калыкле книгагудо
| С. Г. Чавайн лӱмеш калыкле книгагудо | |
|---|---|
| мар. С. Г. Чавайн лӱмеш калыке книгагудо | |
 Книгагудын тӱҥ корпусшо | |
| 56°38′03″ с. ш. 47°53′23″ в. д.GЯO | |
| Тӱрлылык | калыкле публичный книгагудо |
| Эл |
 Россий |
| Адрес | Йошкар-Ола, Пушкин ур., 28 |
| Негызлалтын | 1877 ий[1] |
| Фонд | |
| Кушечын чумырымо | книга, кече еда лекше савыктыш, документ, электронный савыктыш-влак, видео- ден аудиоматериал-влак |
| Фондын кугытшо | 1,2 млн единице[2] |
| Пайдаланымаш | |
| Возалтме йӧн | 50 теҥге[3] |
| Ий еда пуат | 1 млн единице[2] |
| Обслуживатлымаш | 200 тӱж. йодмаш[2] |
| Лудшо-влакын чотышт | 30 тӱж. еҥ[2] |
| Вес информаций | |
| Вуйлатыше | Щеглова Ирина Витальевна[4] |
| Веб-сайт | nbmariel.ru |
| Награде |
 |
 |
|
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
 | Российын тӱвыра югыпого объектше - регион кӱкшытан рег. № 121510199170005 (ЕГРОКН) объект № 1200000291 (БД Викигида) |
С. Г. Чавайн лӱмеш калыкле книгагудо (ГБУК РМЭ «НБ») — Йошкар-Олаште Марий Эл Республикын кугыжаныш бюджет тӱвыра тӧнежше, республикын вӱдышӧ книгагудыжо[1]. 1877 ийыште негызлалтын. Марий поэт, драматург, прозаик, марий сылнымутым негызлыше Сергей Чавайнын лӱмжӧ дене лӱмдымӧ.
Эртымгорно
1877 ийыште Чарла ола думын пунчалже дене негызлалтын да ола управын оралтыштыже верланен[1].
1918 ийыште Совет книгагудо-лудмыпӧрт манын вашталтен лӱмденыт, тудын икымше вуйлатышыже, марий-влак коклаште калык шинчымашым нӧлтышӧ Леонид Мендияров лийын, а 1919 ийыште 2950 книга фондан Чарласе рӱдӧ книгагудыш савырнен. Эн ончыч книгагудым Кореповын пӧртыштыжӧ вераҥденыт, вара икмыняр гана кусареныт. 1920 ийыште Марий автоном областьым ыштыме дене, 1922 ийыште книгагудо кундемысе статусым налын, методике рӱдерын пашажым вияҥден. 1936 ийыште книгагудо республикысе лиеш. Тудын вуйлатышыжлан Иван Виноградовым шогалтеныт, тудо марий-влак кокла гыч кӱшыл шинчымашан икымше книгагудо пашаеҥ лийын. Тудо республикыште книгагудо фондым пойдарыме кышкарыш, книгагудо пелен туныктымо дене книгагудо пашаеҥ-влакым ямдылымашке кугу надырым пыштен, ты паша 1936 ий гыч 1964 ий марте ышталтын[1].
1923 ий 19 май йӱдым Карл Маркс уремыште книгагудын ик пачашан пу оралтыже тичмашнек йӱлен. Фондын кугу ужашыже уке лийын. Шыжым лудшо-влаклан угыч ыштен шогалтыме книгагудым почмо[5].
1940 ийыште Кутлубай Семёновын проектше почеш Пушкин уремыште у оралтым чоҥымо (200 веран лудмо зал, фонд — 60 тӱжем экземпляр[5]).
Кугу Ачамланде сар ийлаште книгагудо Йошкар-Олаш кусарыме ыштыквер-влаклан да НИИ-лан кугу полышым пуэн. Тыште Сергей Вавилов шке шымлымашыжым эртарен, Евгений Тарле 1812 ийысе Ачамланде сар нерген лекцийым лудын[1].
1950—1960-шо ийлаште книгагудын кышкаржым утларак вияҥдыме. У пӧлка-влак ышталтыт: книгам аралыме, краеведений да верысе савыктыш-влак. 1959 ий гыч книгагудо республикысе книга палатын сомылжым шукта: республик кумдыкышто лекше чыла савыктышым иктеш пога, арала, кугыжаныш пого радамыш сера (регистраций), да «Марий Эл Республикын печать летописьшым» савыкта[1].
1968 ийыште кокымшо оралтым чоҥен пытарыме. 1980 ийыште книгагудым РСФСР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чапкагазше дене суапландареныт[6]. 1982 ийыште Республикысе книгагудылан марий сылнымутлан негызым пыштыше Сергей Чавайнын лӱмжым пуымо. 1985 ийыште книгагудо эше ик оралтым чоҥен, тиде тӱҥлан шотлалташ тӱҥалын. Тидын деч вара технике литератур, сымыктыш ден сылнымут, илышкыл-экономике литератур пӧлка-влакым почыныт. Тудо ийыштак книгагудышто йот йылме литературын пӧлкажым ыштыме, тудын универсал фондшо 60 утла йылме дене 32 тӱжем наре экземпляр шотлалтеш, йот йылмым тунемаш аудиоматериал-влак полшат.
1990 ийыште книгагудылан калыкле лӱмым пуымо, тудын дене келшышын, республикын книгагудо пашам вияҥдыме концепцийжым ыштыме, Марий Элысе калыкын шкешотан тӱвыражым вияҥдымаште книгагудын шонымашыжым (цель) да ыштышаш пашажым (задаче) палемдыме, шанче-методик, савыктыме пашаш йылт у вашталтышым пуртымо, лудшо-влаклан йӧным ыштыме кышкарыш у увер технологийым шыҥдарыме пашам тӱҥалме. 1994 ийыште 8 тӱжем кагаз фондан кидвозыш да шуэн вашлиялтше книга-влак пӧлкам почмо[1].
2003 ий январьыште книгагудышто шкешотан электрон да видеоаралтышан пого медиатеке залым почмо.
2017 ийыште книгагудышто Лудмо рӱдерым, С. Г. Чавайнын сылнымут кабинетшым, книгагудо директор-влаклан «Икымше-влак» галерейым почмо, шоҥгыеҥ-влаклан «У тӱҥалтыш. 55+» проект илышыш шыҥдаралтеш.
2018 ийыште книгагудо негызеш «Пегас» поэзий клубым ыштыме, поэт да бард-влаклан «Келшымаш» усталык ушем пашам ышта.
С. Г. Чавайн лӱмеш калыкле книгагудо «Марий Элыште идалыкын книгаже» республикысе конкурсым эртара.
Книгагудын кышкарже
Книгагудын кышкарыштыже 23 пӧлка уло, нунын кокла гыч 12 — калыклан книгагудо-увер йӧндартышым пуэн шога.
Книгагудын корпус кышкарже
Книгагудо Пушкин уремыште верланен. Корпус кышкар кум ужашан, кумдыкшо — 7,5 тӱжем м², кӧргыштыжӧ ик ужаш гыч весыш куснен кошташ келыштарыме[5]. Книгагудын корпусшо кундемысе тӱвыра пого поянлыклан шотлалтеш[7][8].
Рӱдӧ корпусым 1940 ийыште архитектор Кутлубай Семёновын проектше почеш чоҥымо. Касвел корпусым 1968 ийыште чоҥымо. Рӱдылан шотлалтше Эрвел корпус 1985 ийыште чоҥалтын[5].
1989 ий 16 июньышто тӱҥ оралтыш пурымаште Сергей Чавайнын бюстшым шогалтыме.
Книгагудын фондшо
Книгагудын фондшо — 1,2 млн экземпляр, ты шотышто журнал-влак — 300 тӱжем экземпляр наре, чумыр газетын чотшо — 8 тӱжем утла, йот йылме дене документ-влак — 4 тӱжем наре, марла идалыкысе ургыш (подшивке) — 30 тӱжем наре, сем ното — 10 тӱжем утла, электрон савыктыш, аудиовизуал пого, микроаралтыш — 5500 экземпляр. Поснак кугу поянлыклан XVIII — XIX курым тӱҥалтышысе граждан савыктышын руш книга коллекцийже, марий кундемысе савыктыш да марла книга-влак, XIX курымысо кечын лекше газет ден журнал-влак, изи, факсимилеян да марий серызе ден семмастар-влакын кидпалан савыктышышт шотлалтыт[2].
Ий еда книгагудыш 16 тӱжем у документ толеш, нунын кокла гыч 8 тӱжемже — книга, 800 наре журнал ден газет, ты радамыштак 150 утла верысе периодике савыктыш. Ий еда книгагудыш 13—14 тӱжем у савыктыш толеш, нунын кокла гыч 6 тӱжем — книга, 900 наре журнал ден газет толеш, нунын кокла гыч 150 — верысе периодикальный савыктыш[1].
Калыклан йӧным пуымаш
Ий еда книгагудын йӧнжӧ дене 30 тӱжем лудшо пайдалана, нунылан 700 тӱжем утла документ пуалтеш, толшо еҥын чотшо 200 тӱжем утлаш шуэш.
Вашкыл
Тыште 1991 ий гыч калык-влак кокласе книгам вашталтен пайдаланыме сектор пашам ышта, тудо тӱнямбал кугу книгагудо-влак дене кылым куча: Вашингтонысо книгагудо конгресс дене, Финляндийын, Германийын, Венгрийын калыкле книгагудышт дене[1].
2002 ий гыч книгагудо Россий книгагудо ассоциацийын йыжтӧнежшылан шотлалтеш[2].
2014 ий гыч книгагудо пашаеҥ-влак «Российысе книгагудын тӱшка каталогшо» (СКБР) российысе корпоратив проектыште тыршат, 2017 ий гыч — Электрон погын тӱшкаҥдыме каталогшым (СКЭР) ыштат.
Палемдымаш
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Энциклопедия Республики Марий Эл, 2009, с. 571—572.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 Библиотека сегодня. Национальная библиотека имени С. Г. Чавайна. Тергыме кече: 20 ӱярня 2016. Архивировано из оригинала 15 ӱярня 2016 ий.
- ↑ Прейскурант на дополнительные услуги Национальной библиотеки им. С. Г. Чавайна Республики Марий Эл (руш.) (28 теле 2021). Тергыме кече: 9 теле 2022.
- ↑ Итоговая конференция в Национальной библиотеке им. С. Г. Чавайна. Национальная библиотека имени С. Г. Чавайна. Тергыме кече: 28 вӱдшор 2017. Архивлыме 25 шорыкйол 2017 ий.
- ↑ 1 2 3 4 Историческая справка. Национальная библиотека имени С. Г. Чавайна. Тергыме кече: 20 ӱярня 2016. Архивировано из оригинала 15 ӱярня 2016 ий.
- ↑ Ведомости Верховного Совета РСФСР. – М.: Издание Верховного Совета РСФСР, 1980. – № 44 (30 октября). – 949 – 988 с. – [Статьи 1438 – 1522.]
- ↑ Библиотека республиканская. Памятники истории и культуры (объекты культурного наследия) народов Российской Федерации. Тергыме кече: 20 ӱярня 2016. Архивировано из оригинала 1 вӱдшор 2016 ий.
- ↑ Объекты культурного наследия (памятники истории и культуры) народов Российской Федерации, расположенные на территории Республики Марий Эл. Министерство культуры, печати и по делам национальностей Республики Марий Эл. Тергыме кече: 20 ӱярня 2016. Архивлыме 2 вӱдшор 2016 ий.
Литератур
- Национальная библиотека им. С. Г. Чавайна // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 571—572. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
Кылвер-влак
- Официальный сайт Национальной библиотеки имени С. Г. Чавайна.
- Национальная библиотеки имени С. Г. Чавайна. Сайт Министерства культуры, печати и по делам национальностей Республики Марий Эл.