Йошкар-Олан ойыпшо

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Тӱҥ статья: Йошкар-Ола
Йошкар-Олан ойыпшо
Coat of Arms of Yoshkar-Ola (Mariy-El).png
Рашлык
Пеҥгыдемдыме 2011 ий 22 пеледыш
Короно Вич пӱян шӧртньӧ башнян короно, тудын оҥгыжым марий калык тӱр дене сӧрастарыме
Щит Француз кандалге
Моло ужаш Шӧртньӧ тӱкан да таганан ший шордо

Россий Федерацийысе Марий Эл Республикын «Йошкар-Ола» ола муниципал образованийжын ойыпшо (руш. Герб муниципального образования «Город Йошкар-Ола» Республики Марий Эл Российской Федерации) — Йошкар-Ола олан кугыжаныш символжо, тудо кандалге, ожнысо сарзын аралтыш ӱзгарже (геральдике щит) сынан, тушто шӧртньӧ тӱкан да таганан ший шордым сӱретлыме. Щит ӱмбалне вич пӱян шӧртньӧ башнян короно, тудын оҥгыжым марий калык тӱр дене сӧрастарыме. Кызытсе ойып 2011 ий 22 пеледышыште пеҥгыдемдалтын.

Ойыпын сынже

Кызытсе ойып 2011 ий 22 пеледышыште «Йошкар-Ола» ола округын визымше созывысе депутат-влак погыныштыжо пеҥгыдемдыме[1]. Пунчалым Екатерина II императрицын кӱштыкшылан келшышын пеҥгыдемдыме: ойыпышто кандалге тӱсыштӧ ший шордо лийшаш улмаш. Но Чарлан ойыпыштыжо шордо тӱкӧ деч посна сӱретлыме лийын, тудо утларак ава шордыла койын.

Ойыпын геральдике сынже:

«Йошкар-Ола» ола муниципал образованийын ойыпшо кандалге геральдике щит сынан, тушто шӧртньӧ тӱкан да таганан ший шордым сӱретлыме. Щит ӱмбалне вич пӱян шӧртньӧ башнян короно, тудын оҥгыжым марий калык тӱр дене сӧрастарыме.

Йошкар-Олан тиде ойыпшо Россий Федерацийын Кугыжаныш геральдике регистрышкыже  (руш.) (мар. пуртымо огыл[2].

Ойыпым шылталымаш

РФ-н Геральдике каҥашысе пашаеҥ-влакын шонымышт почеш, кызытсе ойып — «тыглай да ыҥдыме» да «руш йылмын грамотыжым да историйжым палыдымым ончыкта», вет эртымгорным возымаште ола ойыпысо сӱрет «ший лось» манын возалтын, тугеже, шордын аваже лийшаш[3].

Эртымгорно

Чарлан 1781 ийысе ойыпшо

18 октябрь 1781 ийыште Екатерина II императрицын Сенатысе лӱман кӱштыкше дене Озаҥ наместничествысе ола-влакын ойыпыштым пеҥгыдемдыме нерген докладше почеш олан икымше ойыпшо ышталтын. Чарлан ойыпшо ола ойып-влакын йӱлаш пурышо сынан лийын — француз сынан сарзе аралтыш ӱзгар (щит), вияш лукан, ӱлыл могырым йыргештарыме, покшелныже вичкыж кошар.

Чарлан ойыпшо (1781 ий)

Ойыпын кӱшыл ужашыштыже — ошышто — шӧртньӧ коронан да йошкар шулдыран шем дракон — Озаҥ губернийын тамгаже (Онч. Зилант), тиде Чарла олан тудын кышкарыштыже улмыж нерген ойла. Ӱлыл ужашыштыже — кандалге тӱсыштӧ ший шордо[4].

Чарлан эртымгорнысо ойыпшо[5]: щитын кӱшыл пелыштыже Озаҥын ойыпшо, ӱлыл ужашыштыже

кандалге тӱсыштӧ ший шордо, тиде верысе илыше-влакын тыгай янлыкым сонарлымышт ончыкталтеш.

Чарлан 1859 ийысе ойыпшо

Кандалге щитыште ший шордо. Эрыкан ужашыште Озаҥ губернийын ойыпшо. Щит ший короно дене сӧрастарыме да, Александровысе тасма дене кылдыме, шӧртньӧ пырче-влак дене авыралтын. Ойыпын авторжо Бернгард Васильевич Кёне  (руш.) (мар. улеш. Проектым Кёненын эртарыме реформо кышкарыште ямдылыме[6].

Чарлан ойыпшо (1859)

Совет жап

Совет кучем толмо дене Чарлан ойыпшо кучылталтын огыл. У ойыпым 1968 ий 19 августышто гына пеҥгыдемденыт. Ойып проектын авторжо — тунам республикысе краевед тоштерын шанче пашаеҥже Н. В. Иванов.

Йошкар-Олан ойыпшо (1968—2005)

Ойып йӱлаш пурышо щит сынан, кӱшыл ужашыштыже вичкыж лукан да кок ӱлыл лукым чуяка оҥго семын йыргештарен, покшелныже кошар сыным ыштыме. Щитын кӱшыл ужашыштыже — «Йошкар-Ола» возымо, йымалныже марий тӱр дене сӧрастарыме. Щитын кӱшыл ужашыштыже, покшелне лумпырчым сӱретлыме, тудын рӱдыштыжӧ — кудлукан оҥго. Щитын ӱлыл ужашыштыже шордо сӱретлыме. Щитын шола пелыже кандалге тӱсан, а пурлаже — йошкарге. «Йошкар-Ола» манмыжым ош тӱсыштӧ шӧртньӧ тӱс дене возымо. Лумпырче ден кудлукан оҥго, тыгак шордын сӱретше — ошо, йырышт шӧртньӧ тӱс дене ойырен палемдыме. Щит — Йошкар-Олан эртымгорнысо возымаште сарысе пӱрымашыжым пеҥгыдемда. Ойыплан тӱҥ сыным пуышо кандалге да йошкар тӱс-влак, РСФСР кугыжаныш тистын тӱсшым шарныктат, тудын кышкарышкыже Марий АССР рӱдолаж дене — Йошкар-Ола дене — пурен. Калыкле тӱр-тамгам марий калык тӱр гыч налме, тудо йӱла почеш ош тӱсыш пышталтеш, ошышто «Йошкар-Ола» возыктыш ойыпын Марий АССР-ын, кызыт Марий Эл Республикысе рӱдолан ойыпшо улмыжым палемда. Лумпырче — Марий ужалышаш машинам чоҥышо заводын тамгаже, тудын сатужо СССР-ыште гына огыл, тудын деч ӧрдыжтат сайын палыме лийын. Тунамак лумпырче олан кушто верланымыжым ончыктен, тудо йӱштӧ теле лийме кумдыкышто верланен. Лумпырче рӱдыштӧ улшо кудлукан оҥго кӱртньӧ арверым лукшо йӧнозанлыкын сайын палыме тамгаже улеш. Щитын ӱлыл ужашыштыже — ош шордо — поро кумылын да вийын тамгаже.

У жап

Йошкар-Олан ойыпшо 2005 ий 28 октябрьыште пеҥгыдемдыме[7][8].

Кандалге тӱсыштӧ ший шордо, ойыпым вич пӱян шӧртньӧ башнян короно дене сӧрастарыме, тудын оҥгыштыжо марий калык тӱр уло.

Йошкар-Олан ойыпшо (2005—2011)

Ондаксе ойыпым уэштарен ыштыше-влак: Марий Эл Республикын сулло сӱретчыже И. В. Ефимов да Татарстан Республикын Шанче академийысе эртымгорно институтын аспирантше П. И. Ефимов. Йошкар-Олан ойыпыштыжо шордын силуэтше 1781 ийысе ойып дене кыл улмым ончыкта[4].

Йошкар-Олан тиде ойыпшо Россий Федерацийын Кугыжаныш геральдике регистрышкыже пуртымо (ойвозыш 37д, № 3329)[2].

2011 ийыште ойыпын геральдике возыктымаште, Екатерина II императрицын кӱштыкшылан келшышын, ойыпышто кандалге сыныште ший шордо лийшашлан кӧра тӧрлатымаш-влакым пуртымо.

Но чынжым гын, Чарлан ойыпыштыжо тӱкыдымӧ шордым сӱретлыме лийын, тудо утларак ава шордо гае койын. Сандене 2011 ийыште пеҥгыдемдыме Йошкар-Олан ойыпшым кугыжаныш лӱмерыш пурташ келшен огытыл.

Палемдымаш

  1. ↑ О внесении изменений в некоторые решения городского Собрания муниципального образования «Город Йошкар-Ола» и Собрания депутатов городского округа «Город Йошкар-Ола» по символике муниципального образования (неопр.). gor-sobry-ola.ru. Тергыме кече: 1 идым 2025.
  2. ↑ 1 2 Г. Йошкар-Ола (Марий Эл). Heraldicum.ru. Тергыме кече: 1 идым 2025. Архивлыме 24 идым 2017 ий.
  3. ↑ Йошкар-Ола может поменять главную символику города (неопр.). Кидшер (12 шорыкйол 2022). Тергыме кече: 1 идым 2025. Архивлыме 25 пургыж 2022 ий.
  4. ↑ 1 2 История герба Йошкар-Олы. Администрация городского округа «Город Йошкар-Ола». Тергыме кече: 1 идым 2025. Архивировано из оригинала 15 сорла 2012 ий.
  5. ↑ Герб города Йошкар-Ола | Геральдика.ру. Тергыме кече: 1 идым 2025. Архивлыме 5 сорла 2020 ий.
  6. ↑ Геральдический совет России предлагает изменить современный герб города Йошкар-Олы, <https://vnd12.ru/news/obschestvo/25373-geraldicheskiy-sovet-rossii-predlagaet-izmenit-sovremennyy-gerb-goroda-yoshkar-oly.html>. Тергыме: 1 идым 2025. 
  7. ↑ О внесении изменений в некоторые решения городского Собрания муниципального образования «Город Йошкар-Ола» и Собрания депутатов городского округа «Город Йошкар-Ола» по символике муниципального образования (неопр.). gor-sobry-ola.ru. Тергыме кече: 1 идым 2025.
  8. ↑ Смирнов С. Символ Йошкар-Олы сменил пол // Коммерсантъ (Казань). — 2005. — 2 теле (№ 227). Архивлыме 11 шорыкйол 2022 ий.

Литератур

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Йошкар-Олан_ойыпшо&oldid=1233499" гыч налме