Искаков, Исаак Кириллович

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
РУВИКИ-ште тыгай тукымлӱм дене вес еҥ нерген статьям лудаш лиеш: Искаков.
Исаак Кириллович Искаков
Исаак Кириллович Искаков.jpg
Шочмо кече 1902 ий 4 идым(1902-09-04)
Шочмо вер Марий Вожай ял, Грахов район, Удмуртий
Колымо кече 1960 ий 16 идым(1960-09-16) (58 ий)
Колымо вер Йошкар-Ола, Марий Эл
Гражданлык  СССР
Подданстве Флаг России Россий империй
Паша сомыл тоштер пашаеҥ, туныктышо
Награде да премий

Орден Красной Звезды  — 1944 Медаль «За отвагу» (СССР) — 1943 Медаль «За победу над Германией в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.»
Марий АССР-ысе Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чапкагазше (1952)

Исаак Кириллович Искаков (1902 ий 4 сентябрьыште, Марий Вожай, Виче губерний, Россий империй — 1960 ий 16 сентябрь, Йошкар-Ола) — марий совет тӱвыра, партий пашаеҥ, туныктышо, Кугу Ачамланде сарын Талешкыже. Марий республикысе краеведений тоштерын (кызыт — Марий Эл Республикысе Т. Евсеев лӱмеш калыкле тоштер) директоржо (1948—1953). ВКП(б)-ын йыжыҥъеҥже.

Илыш корныжо

1902 ийыште кызытсе Удмуртийысе Грахов район Марий Вожай ялыште[1] нужна кресаньык ешеш шочын. Калык шот дене — марий[2]. Шке шочмо велысе школым, 1921 ийыште — Алабогысо 3 тылзе тунемман марий педагогике курсым тунем пытарен. Ялысе туныктышо, 1930 ийыште — Грахов РИК-ын, 1932 ийыште — Зурино РИК-ын председательже, ВКП(б)-ын йыжыҥъеҥже[3].

1932 ий гыч Йошкар-Олаште: Марий ОБИК пӧлкаy вуйлатышыжын алмаштышыже, кугурак инструкторжо, 1937—1938 ийлаште — аптекоуправленийым вуйлатыше, 1939—1941 ийлаште — «Сельхозхимснаб» конторын вуйлатыше, 1939—1941 ийлаште — Марий АССР-ысе Кӱшыл Каҥаш Президиумын пашажым виктарыше. 1938 ийыште репрессийыш логалын: 1938 ий 5 январьыште «буржуазный манме националист-влак дене кыллан кӧра» арестоватленыт, 1,5 ийлан петыреныт, эрыкыш лекмеке, уэш партий радамыш шогалын[3].

1942 ий 17 декабрьыште РККА-ш налыныт. Кугу Ачамланде сарын участникше: Прибалтике фронтын  (руш.) (мар. стрелокшо, стрелок батальонын да ротын парторгшо, рядовой гыч кугурак сержант  (руш.) (мар. марте кушкын. Нелын сусырген, шинчажым йомдарен. Йошкар Шӱдыр орден дене (1944), сарзе медаль-влак дене, нунын коклаштак «Лӱддымылыклан» медаль дене (1943) суапландаралтын[3][4][5].

Сар деч вара Наркоматын / Илышйӧн обеспечений министерствын пашаеҥже, 1948—1953 ийлаште — Марий республикысе краеведений тоштерын (кызыт — Марий Эл Республикысе Т. Евсеев лӱмеш калыкле тоштер) директоржо[3][6].

Эргыже — Аркадий Исаакович Искаков — туныктышо, мер пашаеҥ, Одо Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже.

1960 ий 16 сентябрьыште Йошкар-Олаште колен[3].

Тоштер пашаже

И. К. Искаков годым 1949 ий гыч тоштер вес официал лӱмым — «Марий республикысе краеведений тоштерым» налын. Пӧлка-влакын кышкарышт шочын, нуно 30 ий утла вашталтын огытыл. Кум пӧлка пашам ыштен: пӱртӱс, революций деч ончычсо историй да Совет Ушем пагыт. Тыгак сӱретсымыктыш галерей почылтын. 1949 ий августышто тыште икымше гана Н. М. Арбанын ончерже почылтын[6].

1949 ий сентябрьыште икымше гана «Тоштер зал-влак мучко экскурсий» радио дене вияш эфир (трансляций) лийын. Икымше гана тоштерысе чыла погым кок ужашлан пайленыт — тӱҥ да шанче-полшышо фондлан. 1949 ий мучаш гыч тоштерыште шанче паспорт-влакым чумыраш тӱҥалме. 1952 ийыште тоштер икымше гана шкешотан савыктышым — «Кузе шочмо кундем мучко экскурсионно-туристический походым тарваташ» брошюрым — савыктен, тушко Марий АССР-ысе экскурсионно-туристический вер-влак спискым ешареныт. Брошюрым директорын алмаштышыже Б. В. Бабушкин чумырен[6].

Тыгак тоштер Марий кундемын археологий шымлымаш-влакшым уэмден эртараш тӱҥалын. 1951—1952 ийлаште, кужу жап каныш деч вара, Марий АССР-ысе Курыкмарий да Юрино районлаште археологий шымлымаш-влакым эртареныт[6].

Суаптар-влак

Литератур

  • Искаков Исаак Кириллович, с 1948 по 1953 год // Национальный музей им. Т. Евсеева. Страницы истории / Сост. Ан. В. Муравьев. — Йошкар-Ола: ГБУК РМЭ «Национальный музей Республики Марий Эл им. Т. Евсеева», 2011. — С. 20. — ISBN 978-5-904558-10-9.
  • Мочаев В. А. Искаков Исаак Кириллович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 181. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Палемдымаш

  1. ↑ Мари-Возжай | Родная Вятка. rodnaya-vyatka.ru. Тергыме кече: 11 сӱрем 2021. Архивлыме 15 пургыж 2020 ий.
  2. ↑ Книга памяти жертв политических репрессий в СССР | Родная Вятка. rodnaya-vyatka.ru. Тергыме кече: 11 сӱрем 2021. Архивлыме 14 сӱрем 2021 ий.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 Мочаев, 2017, с. 181.
  4. ↑ #дорогапамяти Участник ВОВ ✩ Искаков Исаак|Исак Кириллович (руш.). Музейный комплекс "Дорога Памяти". Тергыме кече: 11 сӱрем 2021. Архивлыме 11 сӱрем 2021 ий.
  5. ↑ Искаков Исаак Кириллович :: Память народа. pamyat-naroda.ru. Тергыме кече: 11 сӱрем 2021. Архивлыме 11 сӱрем 2021 ий.
  6. ↑ 1 2 3 4 Национальный музей РМЭ им. Евсеева (руш.). Национальный музей РМЭ им. Евсеева. Тергыме кече: 11 сӱрем 2021. Архивлыме 10 вӱдшор 2021 ий.
  7. ↑ Искаков Исак Кириллович :: Память народа. pamyat-naroda.ru. Тергыме кече: 11 сӱрем 2021. Архивлыме 11 сӱрем 2021 ий.
  8. ↑ Искаков Исаак Кириллович :: Память народа. pamyat-naroda.ru. Тергыме кече: 11 сӱрем 2021. Архивлыме 11 сӱрем 2021 ий.
  9. ↑ Искаков Исаак Кириллович :: Память народа. pamyat-naroda.ru. Тергыме кече: 11 сӱрем 2021. Архивлыме 11 сӱрем 2021 ий.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Искаков,_Исаак_Кириллович&oldid=1234033" гыч налме