Иванов, Иван Семёнович

РУВИКИ-ште тыгай тукымлӱм дене вес еҥ нерген статьям лудаш лиеш: Иванов.

Иван Семёнович Иванов
Шочмо кече	25 пургыж 1934(1934-02-25)
Шочмо вер	Марий автоном область, Горький край, РСФСР, СССР
Колымо кече	26 кылме 2021(2021-11-26) (87 ий)
Колымо вер	Йошкар-Ола, Россий
Гражданлык	СССР →  Россий
Паша сомыл	шанчызе, литературовед, критик, фольклорист
Награде да премий	Марий АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже (1981) Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чапкагазше (1980) Марий Эл Республикысе Виктерын Чапкагазше (2004)

Ива́н Семёнович Ивано́в (25 пургыж 1934, Марий автоном область, Горький край — 26 кылме 2021, Йошкар-Ола) — марий совет да российысе шанче пашаеҥ, литературовед, критик, фольклорист. Филологий шанче кандидат (1970), профессор (1992), Н. К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын чапланыше профессоржо (2004). Марий АССР шанчын сулло пашаеҥже (1981). Россий Федерацийын кӱшыл профессионал образованийын чапланыше пашаеҥже (2003), Россий Федерацийысе кӱшыл школын сулло пашаеҥже (2014).

Илыш корныжо

Кресаньык ешеш шочын. Шочмо ялыштыже тӱҥалтыш школым, Кужмара шымияш школым, Йошкар-Оласе педагогике училищым, 1958 ийыште — Н. К. Крупская лӱмеш МГПИ-м тунем пытарен (отличий дене).

Вузым тунем пытарымеке — МарНИИ-н изирак шанче пашаеҥже. Тудын «Марийская литература периода Великой Отечественной войны» икымше кугурак шанче пашаже «Очерки истории марийской литературы» сборникыште савыкталтын (1963, 1-ше ужаш).

1960 ийыште Н. К. Крупская лӱмеш МГПИ-н марий йылме да сылнымут кафедр пеленысе аспирантурыш тунемаш пурен. Профессор Н. Т. Пенгитовын шанче вуйлатымыж почеш Тарту университетын Шанче каҥашыштыже «Марий калыкын йӱла дене кылдалтдыме мурыжо-влак» теме дене кандидатлык диссертацийым сайын арален. Филологий шанче кандидат (1970).

Диссертацийым аралымеке — Н. К. Крупская лӱмеш МГПИ-н марий калык ойпого да сылнымут историй предметлам туныктышо. Шуко ий тиде институтын марий йылме да сылнымут кафедрым вуйлатен, историй-филологий факультет деканын алмаштышыже лийын. Профессор (1995). Н. К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын чапланыше профессоржо (2004).

2021 ий 26 ноябрьыште Йошкар-Олаште колен.

Шымлыме-туныктымо пашаже

Туныктымо да шанче паша аланыште марий калык ойпого да сылнымут историй шотышто шуко шымлымаш пашан авторжо лийын. Марий Элысе, пошкудо республик ден областьласе шанче савыктышлаште марий сылнымутым, калык поэзийым финн-угор да тюрк калык-влакын икгайлыкышт да вияҥдыме йодыш-влакым тарватыше 100 утла статьям савыктен: «Венгр шанчызе-влакын марий калык мурым погымаште, савыктымаште да шымлымаште рольышт» (1990), «Финн ден марий кокласе тӱвыра областьыште кыл-влак» (1993), «Эстон-марий кыл-влак» (1993) да молат.

13 книган да 300 наре шанче шымлымашын авторжо. Тудын марий сылнымутым, калык поэзийым вияҥдыме, кросс-тӱвыра лингвофольклористике нерген статьяже-влак, серызе-влакын у произведенийыштлан рецензийже, «Марий калык лирика» (1980), «Марий сӱан» (1994) да моло шанче пашаже-влак кумдан палыме улыт.

Тудо 20 наре тунемме книгам, тунемме-методике пособийым, хрестоматийым ямдылен: «С. Г. Чавайнын йоча ойпогыжо» (1988), «М. Шкетанын йоча ойпогыжо» (1988), «С. Г. Чавайн школышто» (1992), «В. Колумб школышто» (1993) да молат.

Шанче-педагогике пашаштыже шуко студентлан да аспирантлан шымлыме методикым шыҥдараш да кандидатлык диссертацийым аралаш профессионал полышым пуэн. Тудын оппонент семын полшымыж дене Фольклористике дене икмыняр кандидатлык диссертаций Таллинныште, Озаҥыште да Чебоксарыште аралалтын.

Регион, россий да тӱнямбал кӱкшытан тӱрлӧ шанче форумышто, конференцийыште, тидын шотыштак Йошкар-Олаште, Чебоксарыште, Озаҥыште, Глазовышто, Сыктывкарыште пашам ыштен.

Чаплӱм да суаптар-влак

• Марий АССР шанчын сулло пашаеҥже (1981);
• Россий Федерацийысе кӱшыл профессионал образованийын чапланыше пашаеҥже (2003);
• Россий Федерацийысе кӱшыл школын сулло пашаеҥже (2014);
• «Паша ветеран» медаль;
• Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чапкагазше (1980);
• Марий Эл Республикысе Виктерын Чапкагазше (2004).

Тӱҥ шанче паша-влак

И. С. Ивановын тӱҥ шанче пашаже-влак списке:

• Марий калык лирика [Марийская народная лирика]. — Йошкар-Ола, 1980. — 96 с.
• Писательын йылмыже: туныктышо-вл. пособий [Язык писателя: пособие для учителей]. — Йошкар-Ола, 1989. — 72 с.
• Писательын йылме сылнылыкше: туныктышылан пособий [Художественные особенности языка писателей: пособие для учителей]. — Йошкар-Ола, 1991. — 76 с.
• Марий поэзийын сылнылыкше [Образы марийской поэзии]. — Йошкар-Ола, 1993. — 20 с.
• Сылнымут корныш ӱжеш: туныктышылан полыш [Художественное слово зовёт в дорогу: в помощь учителю]. — Йошкар-Ола, 1994. — 68 с.
• Г. Микай. — Йошкар-Ола, 1995. — 16 с.
• Йоча литератур [Детская литература]. Ч. 1. — Йошкар-Ола, 1995. — 88 с.
• Йоча литератур [Детская литература]. Ч. 2. — Йошкар-Ола, 1996. — 140 с.
• Лирика Альбертины Ивановой // Литература и время: сб. статей. — Йошкар-Ола, 2003. — С. 106—115.
• С. Г. Чавайн: указ. лит. / Иванов И., Гаврилова И. — Йошкар-Ола, 2006. — 40 с.
• В. Сапаев: указ. лит. / Иванов И., Гаврилова И. — Йошкар-Ола, 2006. — 32 с.
• М. Шкетан: указ. лит. / Иванов И., Гаврилова И. — Йошкар-Ола, 2007. — 28 с.
• Осып Шабдар: указ. лит. / Иванов И., Гаврилова И. — Йошкар-Ола, 2007. — 32 с.

Палемдымаш

Литератур

• Иван Иванов // Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / Сост. А. Васинкин, В. Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — С. 255—258. — 752 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-7590-0966-5.
• Краснов П. В. Иванов Иван Семёнович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 168. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

• Биография Ивана Иванова (руш.). Интернет-журнал «Кидшер» (24 пургыж 2019). Тергыме кече: 21 шыжа 2025.
• Максимов В. Н., Сергеев О. А. Ивану Семёновичу Иванову — 85 (руш.). cyberleninka. Тергыме кече: 21 шыжа 2025.
• Сабитов С. С., Глухова Н. Н. О научно-педагогической деятельности заведующего лабораторией «Марийская школа» кафедры финно-угорской и сравнительной филологии института национальной культуры и межкультурной коммуникации профессора И. С. Иванова (руш.). cyberleninka. Тергыме кече: 21 шыжа 2025.