Златкин, Илья Яковлевич

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Илья Яковлевич Златкин
Златкин, Илья Яковлевич.png
Шочмо кече 1898
Шочмо вер
Колымо кече 1990
Колымо вер
Эл  Россий империй →  СССР
Шанче алан монголоведений
Паша вер СССР Шанче академийын востоковедений институтшо
Образований
Шанче степень историй шанче доктор[d]
Награде ден премий-влак Орден Октябрьской Революции Орден Красного Знамени Орден Отечественной войны I степени Орден Отечественной войны II степени Орден Красной Звезды SU Medal For the Defence of Stalingrad ribbon.svg

Илья Яковлевич Златкин (1898, Санкт-Петербург, Санкт-Петербург губерний[d], Россий империй — 1990, Моско, РСФСР[d], СССР) — совет историк, эрвелым шымлызе да дипломат, историй шанче доктор, Граждан да Кугу Ачамланде сар-влакын участникше. Запасыште улшо гвардий подполковник.

Тӱҥалтыш ийла да Граждан сар

1898 ийыште Санкт-Петербургышто кустарь-ургызын кугу ешыштыже шочын (кандаш «едок» кокла гыч иктыже лийын). 1911 ий апрель гыч Петроградысе типолитографийыште полиграфист — кӱ дене пашам ыштыше гравёрлан ышташ тӱҥалын. 1915 ий гыч РСДРП(б) йыжъеҥ. 1915 ий декабрьыште арестоватленыт, тюрьмаш шынденыт. Эрыкыш лекмеке — Петроградысе РСДРП(б) Рождественский райкомын секретарьже. 1917 ий сентябрьыште армийыш налыныт, Луга олаш 1-ше запасыште улшо артиллерий дивизионыш колтеныт, тушто Луга олан Сарзе революций комитетшын  (руш.) (мар. председательже семын Совет властьым шогалтымаште виян участвоватлен, Октябрь революций деч вара — РСДРП(б) уезд комитетын вуйлатышыже[1]. Граждан сарын  (руш.) (мар. участникше.

1918 ий майыште Эрвел фронтыш Володарский лӱмеш полкыш разведке начальниклан колтеныт, 1918 ий ноябрьыште Ораниенбаумыш командирский курс-влакыш тунемаш колтеныт. 1920—1921 ийлаште Касвел фронтышто сар кредалмаште участвоватлен. 1922—1924 ийлаште И. Я. Златкин Пашазе-кресаньык Йошкар Армийын  (руш.) (мар. Москосо политуправленийжын отдел начальникше, Чита округын политотдел начальникше должность-влакым налын шоген. 1925—1926 ийлаште Кӱшыл командный составым саемдыме курс-влакым колыштын, 1927—1928 ийлаште Куйбышев сарзе округын политуправленийыштыже пашам ыштен.

Демобилизаций деч вара 1927 ийыште Ленинградыште да Марий АССР-ыште партий озанлык пашаште лийын. 1928—1930 ийлаште — Ленинградыште Ялозанлык кооператив-влак ушемын председательжын алмаштышыже[1].

Партий да дипломатий паша

1930—1939 ийлаште — СССР-ын йотэл паша шотышто калык комиссариатын  (руш.) (мар. (НКИД-ын) пашаеҥже. 1930—1934 ийлаште Урумчиште (Китай) СССР-ын Генеральный консулжо должностьым налын шоген[2][1].

1934—1938 ийлаште Монгол Калык Республикыште (МНР-ыште) СССР посольствын ойпуышыжо лийын, тиде жапыштак «Кызытсе Монголий» («Современная Монголия») журналым редактироватлен[2][1].

1938 ий март гыч 1939 ий июль марте — СССР НКИД-ын Мӱндыр Эрвел отделжым вуйлатышын алмаштышыже. 1939 ийыште администраций пашаш куснен, тидын годымак СССР Госпланын шанчын шымлыше институтышкыжо. 1940—1941 ийлаште — Москосо кугыжаныш консерваторий директорын алмаштышыже[1].

Кугу Ачамланде сар

Кугу Ачамланде сарын икымше кечылаштыжак калык ополченийыш шке кумылын ушнен. Касвел, Ленинград, Сталинград, 1-ше Прибалтийский, 4-ше Украин, 2-шо Прибалтийский да 1-ше Белорус фронтлаште кредалын. Сталинград кредалмаште участвоватлен. СССР-ын да МНР-ын орден да медальже-влак дене суапландаралтын.

Шанче паша

Сар пытымеке — Госиздат директорын алмаштышыже, «Совет энциклопедий» («Советская энциклопедия») савыктышын шанче секретарьже. 1947 ийыште МГУ-н историй факультетшым тунем пытарен. Тыгак В. М. Молотов лӱмеш Плановый академийым тунем пытарен. Историй шанче кандидат (1948), историй шанче доктор (1962)[2].

Монголийын историйже да кызытсе проблемыже-влакым лончылымо шотышто шанче пашам дипломатий службо годымак ышташ тӱҥалын. 1950—1975 ийлаште — СССР Шанче академийын востоковедений институтын  (руш.) (мар. шанче пашаеҥже. Тиде жапыштак МГИМО-што Монголийын историйжым туныктен. 1968 ий гыч — МНР Шанче академийын профессоржо[2][1]. 120 наре шанче савыктышын авторжо[2].

Шанчыш пыштыме надырже

Илья Златкин Монголийын социал экономике дене кылдалтше историйжым да ойрат калык-влакын  (руш.) (мар. историйыштым келгын шымлымыж дене совет монголоведенийыш  (руш.) (мар. (монгол калыкын йылмыжым, историйжым, этнографийжым, религийжым, сымыктышыжым да литературыжым шымлыше шанче дисциплин-влакыш) кугу надырым пыштен. Шанчызын тӱҥ шанче сеҥымашыжлан «Джунгар ханствын историйже (1635—1758)» («История Джунгарского ханства (1635—1758)») (1964, 1983 ийыште уэш савыктыме) кугу монографий шотлалтеш. Тиде пашаште поян фактический материал негызеш Джунгар ханствым  (руш.) (мар. ыштыме нерген йодыш-влакым, тудын кӧргӧ структурыжым да тӱжвал политикыжым, тыгак Рӱдӧ Азийысе калык-влакын историй пӱрымашыштышт кодымо кышажым шымлыме. Паша ойрат кугыжанышлыкын историйже почеш классический шымлымашыш савырнен.

«Монголийын у да эн у историйже нерген очерк-влак» («Очерки новой и новейшей истории Монголии») (1957) монографийыште автор, российысе архив-влакын (тыгак ЦГАДА да АВПР-ын) материалыштым кучылтын, XVII—XIX курымласе мер радамлыкым да событий-влакым палдарен. Златкин тыгак «кусныл коштшо феодализмын» теорий проблемыже-влакым чолган ямдылен, патриархат феодализм сынан кыл-влакын тӱҥ шонымашыштым да кусныл коштшо вольыкозанлык ушем-влакын социал экономике могырым вияҥмыштын тӧртыкшотым шымлен[2].

Архив поянлык

И. Я. Златкинын шкенжын фондшо (Ф. Р-7013) Россий Федерацийын Кугыжаныш архивыштыже  (руш.) (мар. аралалтеш да 1917—1996 ийласе 206 аралыме еденицым авалта. Фондышто шанчызын дипломатий да шанче пашаже нерген документ-влак, йот элласе эрвелым шымлызе-влак (тыгак О. Латтимор, Н. И. Конрад, И. М. Майский) дене возкалымыже, статья-влакын рукописьышт, диссертаций-влаклан отзыв-влак, тыгак А. М. Некричын «1941 ий 22 июнь» («22 июня 1941 г.») книгажым каҥашыме материал-влак улыт[1].

Тӱҥ паша-влак

  • «Монгольская Народная Республика — страна новой демократии: Очерк истории» (М.-Л., 1950)
  • «Очерки новой и новейшей истории Монголии» (М., 1957)
  • «Национально-освободительное движение в Монголии в 1911—1912 гг.» (1956)
  • «Некоторые вопросы общественного строя Монголии в XV—XVII веках» (1961)
  • «Исторический опыт некапиталистического развития МНР» (совместно с С. К. Рощиным, 1964)
  • «История Джунгарского ханства» (М., 1964; 2-е изд., 1983)
  • «Общие закономерности развития, в полной мере действующие в странах Востока» (1966)
  • «Концепции истории кочевых народов А. Тойнби и историческая действительность» (1971)
  • «Академик Борис Яковлевич Владимирцов: к 100-летию со дня рождения» // «Народы Азии и Африки» (1984. № 6. С. 70-79; совместно с Г. И. Михайловым)

Вуйын шогышо редактор

  • «Русско-монгольские отношения. 1607—1636» / Отв. ред. И. Я. Златкин, Н. В. Устюгов (М.: Изд-во вост. лит., 1959)
  • «Русско-монгольские отношения. 1636—1654» / Отв. ред. И. Я. Златкин, Н. В. Устюгов (М.: Наука, 1974)
  • Бира Ш. «Монгольская историография (XIII—XVII вв.)» / Отв. ред. И. Я. Златкин (М.: «Наука» ГРВЛ, 1978)

Суаптар-влак

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Путеводители по российским архивам: Личные фонды Государственного архива Российской Федерации (руш.). guides.rusarchives.ru. Тергыме кече: 15 вӱдшор 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Институт востоковедения РАН: Илья Яковлевич Златкин — участник Великой Отечественной войны (руш.). www.ivran.ru. Тергыме кече: 15 вӱдшор 2026.
  3. ↑ Указ Президиума ВС СССР (1978)
  4. ↑ Приказ 2-й Гвардейской Армии от 10 апреля 1945 года. ОБД «Подвиг Народа»
  5. ↑ Приказ 2-й Гвардейской Армии от 8 мая 1944 года. ОБД «Подвиг Народа»
  6. ↑ Приказ 43-й Армии от 27 февраля 1945 года. ОБД «Подвиг Народа»

Литератур

  • Восьмидесятилетие И. Я. Златкина // «Народы Азии и Африки». — 1979. — № 1. — С. 172—173.
  • Гольман М. И. «Восток — дело весьма увлекательное: Воспоминания о И. Я. Златкине (1898—1990)» // «О коллегах и товарищах». — М., 1994. — С. 91-107.
  • Памяти Ильи Яковлевича Златкина // «Народы Азии и Африки». — 1990. — № 3. — С. 212—213.
  • Слесарчук Г. И. «Илья Яковлевич Златкин (К 70-летию со дня рождения)» // «Народы Азии и Африки». — 1968. — № 6. — С. 208—209.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Златкин,_Илья_Яковлевич&oldid=1228124" гыч налме