Зиганшин, Абдулла Абдрахманович

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
РУВИКИ-ште тыгай тукымлӱм дене вес еҥ нерген статьям лудаш лиеш: Зиганшин.
Абдулла Абдрахманович Зиганшин
Зиганшин, Абдулла Абдрахманович.jpg
Шочмо кече 1917 ий 22 пеледыш(1917-06-22)
Шочмо вер Татар Толкиш, Чистополь уезд, Озаҥ губерний, Россий империй
Колымо кече 2015 ий 3 ӱярня(2015-03-03) (97 ий)
Колымо вер Озаҥ, Россий
Эл  Россий империй →  Россий
Шанче алан агрономий
Паша вер Озаҥысе ялозанлык институт; Марий кугыжаныш университет
Образований
Шанче степень ялозанлык шанче доктор
Шанче званий профессор
Шанче вуйлатыше В. П. Мосолов
Тунемшыже-влак В. И. Макаров
Палыме ялозанлык культурын шурно лектышым программироватлыме шотышто специалист
Награде ден премий-влак

Абдулла Абдрахманович Зиганшин (1917 ий 22 июнь, Татар Толкиш ял, Чистополь уезд, Озаҥ губерний, Россий империй — 2015 ий 3 март, Озаҥ, Россий) — татар совет шанчызе-агроном, кӱшыл школын туныктышыжо. Озаҥысе ялозанлык институтын проректоржо (1952—1955), Татар ялозанлык шанче-шымлыше институтышто шанче шотышто директорын алмаштышыже (1965—1974), ялозанлык шанче доктор (1969), профессор (1970). Татар АССР шанчын сулло пашаеҥже (1970), Татарстан Республикын шанче да техник аланысе кугыжаныш премийжын лауреатше (2001). Татарстан Республикысе Шанче академийын почётан йыжыҥъеҥже, Петровск шанче да сымыктыш академийын чынле йыжыҥъеҥже. Кугу Ачамланде сарын салтакше. 1941 ий гыч ВКП(б)-ын йыжыҥъеҥже.

Илыш корныжо

1917 ий 22 июньышто кызытсе Татарстан Республикын Чистополь районысо Татар Толкиш ялыште шочын[1][2][3][4].

1934 ийыште Чистопольысо ялозанлык техникумым, 1939 ийыште Озаҥысе ялозанлык институтым тунем пытарен[1]. 1939—1941 ийлаште Татар АССР-ын Дубьяз, Актаныш, Акташ сортокумдыкым вуйлатен[2].

1941 ий июньышто РККА-ш налыныт. Кугу Ачамланде сарын салтакше: 1941 ийыште ВКП(б)-ш пурен, 1942 ийыште Чкаловскысо (Оренбург) танк училищым тунем пытарымыж деч вара тудым Бакусо штабыш колтеныт, Йӱдвел Кавказ да Кечывалвел фронтышто 15-ше танк бригадысе танк ротын командирже. Сарым 2-шо белорус да 1-ше украин фронтышто 8-ше Чентоховский Йошкар Тистан шкекоштшо артиллерий дивизийыште дивизионын командирже семын пытарен, капитан; майор марте кушкын. Ростов-на-Дону, Минск, Белосток, Бреславль, Бриг (Бжег) олалам утарымаште кредалын. Сусырген, Кугу Ачамланде сарын эмгакше. 1945 ий июльышто армий гыч демобилизоватлалтын. Орден да медаль-влак дене суапландаралтын[2][5][6].

1945 ий гыч Озаҥыште администратор-шанче должностьлаште: 1950 ий марте — Озаҥысе селекций станций директорын алмаштышыже, 1950—1952 ийлаште — Татар АССР ялозанлык министерствын ялозанлык пропаганде виктартышын вуйлатышыже. 1952—1955 ийлаште — Озаҥ ялозанлык институтын проректоржо. 1955–1961 ийлаште Озаҥысе кӱшыл партий школын ялозанлык кафедрыжым вуйлатыше, 1961—1965 ийлаште — Озаҥ ялозанлык институтын кушкыл куштымо кафедрын доцентше да вуйлатышыже. 1965—1974 ийлаште Татар ялозанлык Шанче-шымлыше институтын шанче шотышто директорын алмаштышыже лийын, ялозанлык шанче доктор, профессор[2][3][4].

1974—1980 ийлаште — Марий кугыжаныш университетын кушкыл куштымо шотышто кафедрын вуйлатышыже[1][4].

1980—1990 ийлаште — угыч Озаҥысе ялозанлык институтын кушкыл куштымо кафедрын вуйлатышыже, 1990—2004 ийлаште — тиде кафедрын профессоржо[2][3].

2015 ий 3 мартыште Озаҥыште колен, туштак тойымо[1][2][3][4].

Шанче-педагогике пашаже

1950 ийыште В. П. Мосоловын вуйлатымыж почеш Озаҥысе ялозанлык институтын аспирантурыжым тунем пытарен, кандидатлык диссертацийым арален. Ялозанлык шанче кандидат (1951)[1][2][3].

1968 ийыште Саратовысо ялозанлык институтышто докторлык диссертацийым сайын арален[7]. Ялозанлык шанче доктор (1969), профессор (1970). Тудын вуйлатымыж почеш 1960-шо ийла мучаш гыч Татарстаныште да Юл (Идель) кундемын чодырастепь кумдыкыштыжо нурысо тӱҥ кушкыл-влакын шурно лектышыштым программироватлыме йодыш шымлалтын[2][3][4].

Марий кугыжаныш университетын кушкыл куштымо кафедрын вуйлатышыже улмыж годым Марий республикылан агроном-влакым ямдылымашке кугу надырым пыштен. Академик В. П. Мосоловын тунемшыже семын — 1977 ийыште Йошкар-Олаште Мосолов лудмаш-влакым эртараш тӱҥалтышым ыштыше-влак гыч иктыже. Тыгак академик В. П. Мосоловын шанче поянлыкше нерген «Мландын сравочшо» (1987) книган авторжо семын палыме (Н. Ф. Маслова дене пырля)[1][4].

Пурсам куштымо технологий дене специалист семын палыме. Элыштына ик эн ончыч шке тунемшыж дене пырля «Программироватлыме шурно лектышын факторжо-влак» монографийыште шурно лектышым программироватлыме кышкарым темлен, тиде йодышым «Кызытсе технологий да шурно лектышым программироватлымаште» монографийыштыже вияҥден[2][3].

1970-ше ийла гыч В. И. Ленин лӱмеш Пӱтынь ушемысе ялозанлык шанче академийын шурно лектышыжым программироватлыме шотышто шанче каҥашыжын йыжыҥъеҥже лийын, тиде академийынак Россий пӧлкасе тыгаяк каҥашын председательже лийын. Татарстан Республикысе шанче академийын Почётан йыжыҥъеҥже да Петровскысо шанче да сымыктыш академийын чынле йыжыҥъеҥже лийын[2][3][4].

200 утла савыктыме шанче пашан авторжо, нунын кокла гыч – 22 монографий ден 18 брошюро[2][3][8]. 11 докторым да 40 утла ялозанлык шанче кандидатым ямдылен. 85 ий марте Озаҥ ялозанлык институтын студентше-влаклан лекцийым лудын[9].

1970 ийыште тудлан «Татар АССР-ын сулло шанче пашаеҥже» чаплӱмым пуэныт. ВАСХНИЛ премийын да В. П. Мосолов лӱмеш Татарстан шанче академийын премийжын лауреатше. 2001 ийыште Татарстан Республикысе шанче да техник аланыште кугыжаныш премийын лауреатше лийын. Тыгак «Чап Тамга» орден, медаль-влак дене да Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чапкагазше дене суапландаралтын[1][2][3][4].

Чаплӱм да суаптар-влак

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Мочаев, 2007, с. 136.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 ЗИГАНШИН АБДУЛЛА АБДРАХМАНОВИЧ | Виртуальный музей Великой Отечественной войны Республики Татарстан. tatfrontu.ru. Тергыме кече: 11 ӱярня 2023.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Зиганшин Абдулла Абдрахманович. www.antat.ru. Тергыме кече: 11 ӱярня 2023.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Выдающиеся деятели | Музей. museum.marsu.ru. Тергыме кече: 11 ӱярня 2023.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Зиганшин Абдулла Абдрахманович :: Память народа. pamyat-naroda.ru. Тергыме кече: 11 ӱярня 2023.
  6. ↑ Бессмертный полк. Казань. Зиганшин Абдулла Абдрахманович (руш.). www.moypolk.ru. Тергыме кече: 11 ӱярня 2023.
  7. ↑ Зиганшин, Абдулла Абдрахманович - Вопросы возделывания гороха в лесостепи Поволжья [Текст] : Автореферат дис. на соискание ученой степени доктора сельскохозяйственных наук. (538) - Search RSL (неопр.). search.rsl.ru. Тергыме кече: 11 ӱярня 2023.
  8. ↑ Зиганшин, Абдулла Абдрахманович - Электронный каталог. catalog.unatlib.org.ru. Тергыме кече: 11 ӱярня 2023.
  9. ↑ Акция #научныйполк. Зиганшин Абдулла Абдрахманович — Казанский государственный аграрный университет (неопр.). Тергыме кече: 11 ӱярня 2023.

Литератур

  • Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ, 1998. — 703 с., илл.
  • Зиганшин Абдулла Абдрахманович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 136. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Мочаев В. А. Зиганшин Абдулла Абдрахманович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 160. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
  • Асрутдинова Р. А. Абдулла Абдрахманович Зиганшин — уроженец деревни Татарский Толкиш Чистопольского уезда // История России и Татарстана: итоги и перспективы энциклопедических исследований. Вып. 10. Ред. И. А. Гилязов. — Казань: ГНБУ «Академия наук РТ» «Институт татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ», 2018. — С. 99—103.
"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Зиганшин,_Абдулла_Абдрахманович&oldid=1203374" гыч налме