Евтюхин, Марк Николаевич

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Марк Николаевич Евтюхин
Марк Евтюхин.jpg
Шочмо кече 1 ага 1964(1964-05-01)
Шочмо вер
Колымо кече 1 ӱярня 2000(2000-03-01) (35 ий)
Колымо вер
Пурымаш  СССР (1985—1991)
 Россий (1991—2000)
Войскан родшо ВДВ
Службо жап 1985—2000
Званий Подполковник ВКС
гвардий подполковник
Часть ВДВ-ын 76-шо дивизийже
Кредалмаш/сар

Афган сар,
Икымше Чечня сар,
Кокымшо Чечня сар:

  • 776 кӱкшакаште кучедалмаш
Награде да премий Герой Российской Федерации
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Марк Никола́евич Евтю́хин (1 ага 1964, Йошкар-Ола — 1 ӱярня 2000, Аргунское ущелье[d], Чечня) — 76-шо Черниговысо Йошкар тистан гвардий юж-десант дивизийысе 104-ше Черниговысо юж да десант гвардий полкын 2-шо парашют-десант батальонын командирже, гвардийын подполковникше, Россий Федерацийын Талешкыже (2000, колымекыже).

Илыш корныжо

1964 ий 1 майыште Йошкар-Олаште сарзе чоҥышын ешыште шочын. Еш чӱчкыдынак куснылын: Анадырь, Тбилиси, Североморск. Североморск оласе 7-ше №-ан кыдалаш школым тунем пытарен[1].

1985 ийыште Рязаньысе Ленин комсомол лӱмеш юж-десант кӱшыл училищым тунем пытарен. Училище деч вара, 1988 ий марте Афганистанысе вашшогымо сарыште лийын. Абхазийысе да Боснийысе тыныслык миссийлаште тыршен[2].

2000 ий 31 январьыште шке батальонжо дене пырля М. Н. Евтюхин Чечняшке, Кокымшо Чечня сарыш командировко дене толын. 9 февральысе бойышто батальон тушманын 30 наре боевик ден кок автомашинажым пытарен.

Пытартыш вашпижмаш

Тӱҥ статья: 776 кӱкшака пелен кредалмаш

2000 ий 28 февральыште Евтюхинын батальонысо 6-шо ротын командирже майор С. Г. Молодовлан Улус-Керт воктен озаланыше Исты-Корд кӱкшакам налаш кӱштеныт. Но Молодов частьын толын веле улмаш, салтак-влакым шагал пален, садлан Марк Евтюхин операцийыш шкеак каяш пунчалым луктын.

29 февральыште 6-шо рото 776 кӱкшакаш шуын, туштыжо Аргун курык тайыл велыш ошкедыше, чумыр банде отряд-влак дене кредалмаш ылыжын.

М. Н. Евтюхин разведчикорол-влаклан мӧҥгеш ротын шогымо верыш пӧртылаш йӧным ыштен. Чот шот денат ятыр шукыракын да виян улшо тушман нунылан шке кумылын саргуралым пышташ але курыкйол дене тыглаяк колташ темлен, ты ой дене тудо келшен огыл. Кредалме годым, майор Молодовын колымыж деч вара, десантник-влакын обороныштым вуйлатен. Ик гана веле огыл сусыргымекат, салтакше-шамычым кредалаш ӱжын.

1 март эрдене кӱкшакаште, саргуралым кучен кертше, 4 гварий-десантник гына кодын. Эн неле татыште подполковник Евтюхин ден артиллерийым виктарыше капитан Романов тушман тулым шке ӱмбакышт налыныт[3].

Псков оласе (Орлецы-2) моло колышо десантъеҥ-влак дене пырля иза-шольо шӱгарлаште тойымо[4].

Суаптар-влак

Россий Федераций Президентын 2000 ий 12 мартысе 484-ше №-ан кӱштыкшӧ дене Йӱдвел-Кавказ кундемыште тӧртыкдымын саргуралан тӱшкам пытарыме годым патырлыкым да лӱддымылыкым ончыктымыжлан Марк Николаевич Евтюхинлан Россий Федерацийын Талешкыже (колымеке) чаплӱмым пуымо.

Ешыже

Ешан лийын, ватыже — Лилия, ӱдыржӧ — Ольга[1].

Икымше Чечня сар жапыште Марк Евтюхинын ачаже-аваже, шольыжо, теҥыз пехотын офицерже Игорь Евтюхинын колымыж нерген уверым налыныт; варарак пале лийын: тудо сусырген веле улмаш. Ачаже, Николай Евтюхин, инфарктым чытен лектын[5][6].

Шарнымаш

  • 2001 ий 26 декабрьыште Обороно министрын кӱштыкшӧ почеш ВВДКУ-н Рязаньысе 3-шо ротын радамышкыже курымешлан пурталтын.
  • 2019 ий гыч Марк Евтюхинын лӱмжӧ дене Йошкар-Олаште ик у уремым лӱмдымӧ[7][8].
Российын Талешкыже, гвардий подполковник М. Н. Евтюхин лӱмеш Йошкар-Олаште шарнымаш оҥа (Гагарин проспект, 18)
  • 2004 ий 1 майыште Йошкар-Олаште Марк Евтюхинын шочмо да илыме Гагаринын проспектысе 18-ше пӧртеш мемориал оҥам вераҥдыме[4].
  • Марк Евтюхиным шарныме лӱмеш Йошкар-Олаште ий еда дзюдо дене самырык-влакын турнирышт эртаралтеш.
  • Североморск олаште Марк Николаевич Евстюхинын тунемме 7-ше №-ан кыдалаш общеобразовательный школат тудын лӱмжым нумалеш. 2001 ийыште школ пӧртеш мемориал оҥам вераҥдыме[9].
  • Псков олаште 6-шо ротысо талешке десантник-влак лӱмеш чаппалым шогалтыме, 2013 ий 1 мартыште Россий Президент В. В. Путин чаманыме шӱдышым (траурный венок) пыштен[10].
  • Грозный олаште Старопромыслов районышто «Псковысо 84 десантник-влакын уремышт» лӱман урем уло[11].
  • Санкт-Петербургышто 6-шо ротысо талешке-влаклан чапкӱм шогалтыме[12].
  • Йошкар-Оласе Сеҥымаш бульварыште 2017 ий 2 августышто Россий Федерацийын Талешкыже Марк Евтюхинлан бюстым почмо[13].
  • 2000 ийыште Псков оласе 5-ше №-ан кыдалаш общеобразовательный школ Российын Талешкыже Марк Николаевич Евтюхинын лӱмжым налын[14]. 2018 ийыште оралтыштышт мемориал оҥам вераҥдыме[15].
  • 2004 ийыште «Воины духа» / «Шӱлышын сарзыже-влак» сем спектакль лектын, тушто Марк Евтюхинын рольжым Дмитрий Дюжев модеш[16].
  • РФ Талешке М. Евтюхин ден 6-шо ротысо десантник-влаклан посна почеламут произведений-влакым пӧлеклыме. Тыге, Марий Элысе поэт А. Шурыгин Евстюхинлан «Мемнан Талешкына» почеламутым пӧлеклен[17].
  • Российын Талешкыже, гвардий подполковник М. Н. Евтюхинлан Йошкар-Олаште шарныктыш оҥа (Гагарин пр., 18)

    Российын Талешкыже, гвардий подполковник М. Н. Евтюхинлан Йошкар-Олаште шарныктыш оҥа (Гагарин пр., 18)

  • Маорк Евтюхиным шарныме лӱмеш лукмо Россий Почто марке

    Маорк Евтюхиным шарныме лӱмеш лукмо Россий Почто марке

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 Марк Евтюхин — Герой, 2020-02-20, <https://svs-gru.ru/mark-evtyuxin-legendarnyj-komandir-stavshij-na-puti-bolee-dvux-tysyach-checheno-arabskix-boevikov/>. Тергыме: 22 идым 2025. 
  2. ↑ Евтюхин Марк Николаевич. Герой России, подполковник. Централизованная библиотечная система города Пскова. Тергыме кече: 22 идым 2025.
  3. ↑ Игорь Алексеев. Последняя высота Марка Евтюхина, уроженца Йошкар-Олы. «Йошкар-Ола», городская газета (8 ага 2024). Тергыме кече: 22 идым 2025.
  4. ↑ 1 2 Евтюхин Марк Николаевич. Сайт «Герои страны». Тергыме кече: 22 идым 2025. Архивлыме 18 кылме 2018 ий.
  5. ↑ Ирина Павлюткина. Жила-была семья... Газета «Красная звезда» (19 шыжа 2002). Тергыме кече: 22 идым 2025. Архивлыме 17 теле 2018 ий.
  6. ↑ Елена Василькова. Шестая рота. Российская газета (17 ага 2012). Тергыме кече: 22 идым 2025. Архивлыме 17 теле 2018 ий.
  7. ↑ 2GIS Captcha. captcha.2gis.ru. Тергыме кече: 22 идым 2025. Архивлыме 10 вӱдшор 2022 ий.
  8. ↑ Новая улица на карте Йошкар-Олы (руш.). Свежие новости Марий Эл и Йошкар-Олы – Ваш новый день. Тергыме кече: 22 идым 2025. Архивлыме 9 пургыж 2020 ий.
  9. ↑ Официальный отдел. Пресс-служба ВМФ сообщает. // Морской сборник. — 2001. — № 4. — С.10—11.
  10. ↑ Александр Юнашев. Путин почтил память 6-й роты псковских десантников. Life.ru (1 ӱярня 2013). Тергыме кече: 22 идым 2025. Архивлыме 18 кылме 2018 ий.
  11. ↑ Легендарная псковская 6-ая рота. Официальный сайт г. Пскова. Тергыме кече: 22 идым 2025. Архивлыме 19 ага 2011 ий.
  12. ↑ В Петербурге поставят памятник 6-й роте Псковской десантной дивизии. ПЛН - Псковская лента новостей (4 ӱярня 2010). Тергыме кече: 22 идым 2025. Архивлыме 24 сорла 2013 ий.
  13. ↑ В столице Марий Эл в День ВДВ открыт бюст Героя России Марка Евтюхина, <https://www.marpravda.ru/news/zhizn-v-mariy-el/v-stolitse-mariy-el-v-den-vdv-otkryt-byust-geroya-rossii-marka-evtyukhina/>. Тергыме: 22 идым 2025. 
  14. ↑ Андрей Турчак уверен, что вице-премьеру РФ понравилось бы дошкольное отделение при псковской школе №5. Псковское агентство информации (12 ӱярня 2015). Тергыме кече: 22 идым 2025. Архивлыме 24 ӱярня 2015 ий.
  15. ↑ Виталий Суриков. На фасаде школы № 5 в Пскове открыли памятную доску подполковнику Марку Евтюхину. Комсомольская правда (5 идым 2018). Тергыме кече: 22 идым 2025. Архивлыме 15 теле 2018 ий.
  16. ↑ «Воины духа» — мюзикл про российских десантников (руш.). InterMedia (4 вӱдшор 2004). Тергыме кече: 22 идым 2025. Архивлыме 19 ӱярня 2019 ий.
  17. ↑ Поэт из Марий Эл посвятил стихи герою-десантнику Марку Евтюхину (руш.). Официальный сайт газеты «Марийская правда» (18 сорла 2017). Тергыме кече: 22 идым 2025. Архивлыме 10 кылме 2017 ий.

Литератур

  • Дементьев О. В., Клевцов В. В. Шаг в бессмертие. — М.: Звонница-МГ, 2007. — 336 с. — ISBN 978-5-88093-146-0.
  • Евтюхин Марк Николаевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 116. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Евтюхин Марк Николаевич // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 349. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
  • Айплатов Г. Н., Изергин В. И., Мочаев В. А. Евтюхин Марк Николаевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 529. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Евтюхин,_Марк_Николаевич&oldid=1232251" гыч налме