Россий Федерацийын Талешкыже
| Россий Федерацийын Талешкыже | |
|---|---|
.jpg) |
|
| Эл |
 Россий |
| Тип | кӱшыл званий |
| Кумылаҥдыш амал | кугыжаныш да калык ончылно суаплан, геройло подвигым ыштыме дене кылдалтын |
| Статус | кучыкталтеш |
| Статистике | |
| Ыштыме кече | 1992 ий 20 март |
| Икымше суапландарымаш | 1992 ий 11 апрель |
| Суапландарыме чот | 1418 |
| Черет | |
| Кугурак награде | уке |
| Изирак награде | Россий Федерацийын Паша Геройжо |
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
Россий Федерацийын Талешкыже (чаплӱмын официалдыме вес лӱмжӧ — Российын Талешкыже[1]) — Россий Федерацийын кӱшыл чаплӱмжӧ[2], Кугыжаныш да калык ончылно суаплан Россий Президентын пуымо, кугыжаныш суаптарже[3].
Россий Федерацийын Талешкыжлан тыгак посна ойыртемалтше тамга — «Шӧртньӧ Шӱдыр» медаль да Россий Федерацийын Талешкыже лӱмым пуымо нерген грамот кучыкталтеш[3]. Медаль («Россий Федерацийын Паша Талешкыже» шӧртньӧ медаль, Совет Союз Талешкын «Шӧртньӧ шӱдыр», Социалист Паша Талешкын «Сорла ден Чӧгыт» шӧртньӧ медаль-влак, «Талешке-Ава» орденын тамгаже дене пырля) оҥысо шола велыште, РФ да СССР моло награде деч кӱшнырак нумалалтеш[4].
Федерал тӧртык дене келшышын, Российын Талешкыже да Паша Герой чаплӱмым пуымо годым суапландарыме айдеме лӱмеш шочмо верыштыже але илыме верыштыже президентын кӱштыкше негызеш келшен толшо возыман той бюстым шогалтат[4][5][6].
Эртык
Чаплӱм Россий Федерацийын 1992 ий 20 мартысе «Россий Федерацийын Талешкыже чаплӱмым увертарыме да ойыртемалтше тамга — «Шӧртньӧ шӱдыр» медальым ыштыме нерген» Тӧртыкше дене тӧнежлалтын, тӧртык Российысе Верховный Каҥашын ту ийынак 2553-1-ше №-ан пунчалже дене 1992 ий 28 март гыч вийыш пурен[3].
Россий Федерацийын Талешкыже чаплӱм, 2013 ийыште тӧнежлыме Паша Талешке да 2022 ийыште тӧнежлыме «Талешке ава» лӱм-влак дене пырля кугыжанышын посна улшо суаптарже — кӱшыл чаплӱм, кудыжо Россий Федерацийын кугыжаныш суаптарже-влак радамыште икымше верым айлат[2].
Российын Талешкыже лӱмым Российын Президентше талешкын илымыж годым але колымекыже ик гана гына пуа (чаплӱмым кокымшо гана огыт пу)[2].
Россий Федерацийын Талешкыже лӱмым налше икымше еҥ — Сарлан ямдылалтме да чоҥештылше-влакым уэмден туныктышо Липецкысе рӱдерын начальникше генерал-майор Суламбек Осканов. 1992 ий 7 февральыште МиГ-29 самолёт дене чоҥештыме заданийым шуктымо годым технике шаланен да генерал-майор Оксанов самолёт илемышке ынже камвоч манын, шке илышыжым чаманен огыл.
Российын Талешкыже лӱмым «сарзе порысым шуктымо годым ончыктымо патырлык да талылыклан» пуымо, Россий Президентын 1992 ий 11 апрельысе 384-ше №-ан кӱштыкше дене). Суламбек Оскановын тулык ватыжлан 2-шо №-ан «Шӧртньӧ Шӱдыр» медальым кучыктымо, Совет Ушемын Талешкыже Николай Антошкинын темлымыжла, Российын вуйлатышыже-влак тыге пунчалыныт: Российын 1-ше №-ан Талешкыже илыше лийшаш[7].
1-ше №-ан «Шӧртньӧ Шӱдыр» медальым Совет Ушемын Талешкыже Сергей Крикалевлан кучыктымо, «Мир» орбитал станцийыште сандалык мучко кужу жап чоҥештылме годым патырлыкым да талылыкым ончыктымыжлан. Россий Федерацийын Талешкыже лӱмым Россий президент тудлан ту кечынак, 1992 ий 11 апрельыштак пуэн, но 387-ше №-ан кӱштыкше вараш лектын[7][8].
Чаплӱмым сулышо-влак коклаште утарыше ден тергыше (испытатель)-влак, сарзе ден тыныслык пашам шуктышо, ялозанлыкым нӧлтышӧ да пашазе, лётчик-космонавт, разведчик, конструктор, учёный, кугыжаныш пашаеҥ, спортсмен-влак да молат улыт[9].
Илышкыл ӱшан
Российын Талешкыже-влаклан пуалтеш:
- тылзе еда 83 496,41 теҥге кугыт дене оксам тӱлымаш индексаций дене (2023 ий 1 февраль гыч) (9.1 ст.) але посна льгото-влак (ст. 1.1, 2-8 РФ Тӧртык 15.01.1993 №, 4301-1)[10],
- ешартыш окса йӧндартыш, социал пенсийын 415%, але 2023 ийыште — 20 892,14 теҥге (ФТ ст. 2 04.03.2002 № 21-ФЗ)[11],
- пенсий ийготыш шумеке — кок пачаш кугемдыме пенсий (РФ Тӧртыкын 45 ст. 12.02.1993 4468-1 №)[12],
- тылзе еда окса компенсаций да ситарашлан ешартыш окса, Россий федерацийын субъектыштыже пеҥгыдемдымылан келшен толшын пуалтеш (Москошто 2023 ийыште — 1 895 да 31 562 теҥге)[13],
- колымо але пытыме годым:
- яра тоят (тидын шотыштак тойымо верым пуат, тудым тояш ямдылыме да тоййымо верыш наҥгаяш, кремироватлаш да тояш (РФ 9зан 1 ст.) сарзе чап дене (РФ Тӧртык п.1 ст.13 15.01.1993 4301-1 N),
- шӱгар ӱмбалан Россий Федераций виктерын палемдыме сынан чапкӱ (2 п. ст.9 РФ Тӧртыкше 15.01.1993 4301-1 №),
- тулык ватылан (марийлан), ача-авалан, тыгак ийготыш шудымо йоча-влаклан, ийготыш шушо инвалидлан, 18 ийыш шумешкышт да 23 ий марте очно пӧлкаште тунемшылан — 20 000 теҥге (п.3 ст.9 РФ Тӧртык 15.01.1993 ст.) посна льгото але окса полыш (компенсаций) ст. (1.1 ст., 15-8 № — РФ закон 4301-1 №) посна льгото але компенсаций ст. 1.1, ст. 4—8 РФ 15.01.1993 ийысе тӧртык 4301-1 N) але тылзе еда окса тӱлмаш (ст. 9.1 РФ тӧртык 15.01.1993 4301-1 N)[14].
Наградитлыме-влакын спискышт
Россий Федерацийын Талешкыже лӱмым пуымо чумыр чотшо пале огыл, молан манаш гын, граждан-влакын спискышт да келшен толшо президент указ-влакын ятыр ужашыже, шылтен ашныме (секретно) амаллан кӧра официальнын савыкталтын огыл. Чынак палена: 2023 ий сентябрь жаплан Российын Талешкыже чаплӱмым налше-влак 1 тӱжем утла еҥ шотлалтыт[15].
Тыгак ончо
- Россий Федерацийын Талешкыже — ӱдырамаш-влакын радамышт
- Россий Федерацийын Паша Талешкыже
- Совет Ушемын Талешкыже
- Социалист Паша Герой
- Шнуй апостол Андрей Первозванныйын орденже
- Россий Федерацийын чаплӱмжӧ-влак
- Ачамландын Талешкыже-влакын кечышт
Палемдымаш
- ↑ Вопрос № 310074. Грамота.ру. Тергыме кече: 9 идым 2023.
- ↑ 1 2 3 Указ Президента РФ от 7 сентября 2010 г. N 1099 "О мерах по совершенствованию государственной наградной системы Российской Федерации". Гарант. Тергыме кече: 9 идым 2023.
- ↑ 1 2 3 Закон РФ от 20 марта 1992 г. N 2553-I "Об установлении звания Героя Российской Федерации и учреждении знака особого отличия - медали "Золотая Звезда". Гарант. Тергыме кече: 9 идым 2023. Архивлыме 18 вӱдшор 2021 ий.
- ↑ 1 2 Указ Президента РФ от 29 марта 2013 г. N 294 "Об установлении звания Героя Труда Российской Федерации". Гарант. Тергыме кече: 9 идым 2023.
- ↑ Указ Президента РФ от 19 ноября 2021 г. N 665 "О некоторых мерах по совершенствованию государственной наградной системы Российской Федерации". Гарант. Тергыме кече: 9 идым 2023.
- ↑ Щукин П. Путин отказался от советского правила установки бюстов героям. Lenta.ru (20 кылме 2021). Тергыме кече: 9 идым 2023.
- ↑ 1 2 Михайлов А. В одном ряду с Шойгу: за что дают Героя России. Gazeta.ru (16 вӱдшор 2021). Тергыме кече: 9 идым 2023.
- ↑ Патриотический интернет-проект «Герои страны». Тергыме кече: 14 кылме 2008. Архивлыме 4 ӱярня 2016 ий.
- ↑ Герои России. Герои России. Тергыме кече: 9 идым 2023.
- ↑ Закон РФ от 15.01.1993 N 4301-1 (ред. от 03.04.2023) "О статусе Героев Советского Союза, Героев Российской Федерации и полных кавалеров ордена Славы". КонсультантПлюс. Тергыме кече: 7 идым 2023.
- ↑ Федеральный закон от 04.03.2002 N 21-ФЗ (ред. от 17.02.2023) "О дополнительном ежемесячном материальном обеспечении граждан Российской Федерации за выдающиеся достижения и особые заслуги перед Российской Федерацией". КонсультантПлюс. Тергыме кече: 9 идым 2023.
- ↑ Закон РФ от 12.02.1993 N 4468-1 (ред. от 29.05.2023) "О пенсионном обеспечении лиц, проходивших военную службу, службу в органах внутренних дел, Государственной противопожарной службе, органах по контролю за оборотом наркотических средств и психотропных веществ, учреждениях и органах уголовно-исполнительной системы, войсках национальной гвардии Российской Федерации, органах принудительного исполнения Российской Федерации, и их семей". КонсультантПлюс. Тергыме кече: 9 идым 2023.
- ↑ Постановление правительства Москвы от 16 декабря 2022 года № 2885-ПП "Об установлении размеров отдельных социальных и иных выплат на 2023 год". Российская газета (18 теле 2022). Тергыме кече: 9 идым 2023.
- ↑ Михайлов А. В одном ряду с Шойгу: за что дают Героя России // Газета. Ру. — 16.04.2021. Тергыме кече: 6 шорыкйол 2022. Архивлыме 6 шыжа 2021 ий.
- ↑ Герои Отечества. Кто и за что удостаивался высшей награды России. ТАСС (9 теле 2022). Тергыме кече: 9 идым 2023.
Литератур
- Военные звезды: очерки о Героях Российской Федерации в 2 т. / Авторский коллектив М. Г. Вожакин и др. — М.: Московия, 2008. — ISBN 5-7151-0151-4.
- Трофимов Е. В. Государственные награды в Российской Федерации (правовые аспекты): монография. — Хабаровск: Магеллан, 2007. — 169 с.
- Государственные награды Российской Федерации. — М.: Юридическая литература, 2010. — 253 с. — ISBN 978-5-7260-1115-8.
- Государственные награды Российской Федерации (сборник законодательных актов и справочных материалов). — Тверь: ОАО «Тверская областная типография», 2008. — 203 с. — ISBN 978-5-87049-638-2.
- Закон РФ от 20 марта 1992 г. N 2553-I "Об установлении звания Героя Российской Федерации и учреждении знака особого отличия - медали "Золотая Звезда". Гарант. Тергыме кече: 9 идым 2023. Архивлыме 18 вӱдшор 2021 ий.
- Книга Памяти о Героях Российской Федерации, удостоенных звания Героя посмертно, и умерших Героях Российской Федерации / Авторы-составители Шаманов В. А. и др. — М.: ИД Академии Жуковского, 2018. — 577 с. — ISBN 978-5-907081-68-0.
- Сайт о Героях Советского Союза и Героях Российской Федерации
- Указ Президента РФ от 7 сентября 2010 г. N 1099 "О мерах по совершенствованию государственной наградной системы Российской Федерации". Гарант. Тергыме кече: 9 идым 2023.