Дмитриев, Юрий Яковлевич

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
РУВИКИ-ште тыгай тукымлӱм дене вес еҥ нерген статьям лудаш лиеш: Дмитриев.
Юрий Яковлевич Дмитриев
Дмитриев, Юрий Яковлевич.jpg
Шочмо кече 1919 ий 8 вӱдшор(1919-04-08)
Шочмо вер Великая ст., Орлов уезд, Виче губерний, РСФСР
Колымо кече 1997 ий 9 кылме(1997-11-09) (78 ий)
Колымо вер Йошкар-Ола, Марий Эл, Россий
Эл Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1925).svg РСФСР (1917—1922)
 СССР
 Россий
Шанче алан чодыра паша
Паша вер Марий политехнике институт
Шанче степень технике шанче доктор
Шанче званий профессор
Награде ден премий-влак Заслуженный деятель науки РСФСР.png
Орден Отечественной войны I степени— 1986 Орден «Знак Почёта»  — 1981 Орден Красной Звезды  — 1945 Медаль «За оборону Ленинграда» Медаль «За победу над Германией в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» «Чапле пашалан (Сарзе патырлыклан) лӱмгече медаль. Владимир Ильич Ленинын шочмыжлан 100 ий лӱмеш палемдалтын» RUS Medal of the Order For Merit to the Fatherland 2nd class ribbon.svg
Йошкар-Олан почётан гражданинже (1989)

Юрий Яковлевич Дмитриев (1919 ий 8 апрель, Великая станций, Орлов уезд, Виче губерний, РСФСР — 1997 ий 9 ноябрь, Йошкар-Ола, Марий Эл, Россий) — совет да россий шанче пашаеҥ, шанче-чодыразе, мер пашаеҥ, технике шанче доктор, профессор. Марий политех институтын кугурак туныктышыжо, чодырасе вӱд транспорт кафедрын вуйлатышыже, чодыра инженер факультетын деканже, шанче паша шотышто проректоржо (1957—1997). РСФСР шанчын сулло деятельже (1989). РАЕН-ын чынле йыжыҥъеҥже. Кугу Ачамланде сарын участникше. РСФСР Кӱшыл каҥашын XII созывысе калык депутатше (1990—1993).

Илыш корныжо

1919 ий 8 апрельыште кызытсе Киров кундемысе Юрья вел Великая станцийыште[1] чодыраозан ешыштыже шочын[2][3].

1941 ий ноябрьыште РККА-ш налыныт. Кугу Ачамланде сарын участникше: Балтий флотын матросшо, гвардийын кокымшо статьян старшинаже. 1945 ийыште армий гыч демобилизоватлыме. I степенян Ачамланде сар орден, Йошкар Шӱдыр орден да медаль-влак дене суапландарыме[2][3][4].

1945 ийыште демобилизаций деч вара Пермь кундемысе чодыра озанлыклаште пашам ыштен[2][3].

1948 ийыште Ленинградысе чодыра-технике академийым, 1956 ийыште — туштак аспирантурым тунем пытарен[2][3].

1957 ий январь гыч Йошкар-Олаште: Марий политехник институтын кугурак туныктышыжо, чодыра вӱд транспорт кафедрын вуйлатышыже, чодыра инженер факультетын деканже, шанче паша шотышто проректоржо. Технике шанче доктор (1971), профессор[5]. Шанче школым негызлен, 27 доктор ден шанче кандидатым аралымашлан ямдылен. Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын йодмыж почеш «Марий чодыра» целевой программе разработкым вуйлатен. 1972–1974 ийлаште ректор должностьышто Ставрополь политехник институтым йол ӱмбак шогалтымаште тыршен[2][3].

200 утла пашан, 4 учебникын, 11 монографийын авторжо, нунын коклаште «Лесосплавыште гидравлике писештыш-влак», «Чодырам кусарыме ыштыквер-влакын пашаштым вияҥдымаш», «Пушоло верым (плотбище) сӱретлымаш, чоҥымаш да пашаш пуртымаш». Шанче пашажлан 23 автор таныкше уло[2][3].

1990—1993 ийлаште РСФСР Кӱшыл Каҥашын XII созывысе калык депутатшылан сайлалтын (Пӱртӱс да тудым аралыме шапаш йӧн-влакым пайдалын кучылтмо шотышто подкомитетын председательже, Конституций комиссийын йыжыҥъеҥже)[2][3].

1989 ийыште чодыра йӧнозанлыкым вияҥдымаште кугу надыржылан тудлан «РСФСР шанчын сулло пашаеҥже» чаплӱмым пуымо. Йошкар-Олан Чап гражданинже улеш[6][5]. 1993 ий гыч – РАЕН-ын чынле йыжыҥъеҥже. «Чап тамга» орден дене (1981), II степенян «Ачамланде ончылно суаплан» орденын медальже дене (1995), РАЕН-ым почаш, вияҥдаш полшымылан Пётр Великийын медальже дене (1995) да моло денат суапландаралтын[2][3].

РСФСР шанчын сулло пашаеҥже, Йошкар-Олан Чап гражданинже Ю. Я. Дмитриевын шӱгарже Йошкар-Оласе Туруново шӱгарлаште (Йошкар-Ола)

1997 ий 9 ноябрьыште Йошкар-Олаште колен[2][3]. Йошкар-Оласе Туруново шӱгарлаште тойымо[7].

Чаплӱм-влак да суаптар-влак

Пашалан

Сарысе

Шарнымаш

РСФСР да Марий АССР шанчын сулло пашаеҥже Юрий Яковлевич Дмитриевым шарнымаш мемориал оҥа (Йошкар-Ола)

Йошкар-Олаште К. Маркс урем, 124 №-ан пӧртыштӧ шанче-чодыразе Ю. Я. Дмитриевым шарнымаш мемориал оҥам почыныт. Тудын ӱмбалне тыге возымо: «Тыште Дмитриев Юрий Яковлевич (1974—1997) илен да пашам ыштен, РАЕН-ын академикше, технике шанче доктор, профессор, РСФСР да МАССР шанчын да техникын сулло пашаеҥже, Йошкар-Олан почётан гражданинже»[5][9][11][12].

  • Шанче-чодыразе Ю. Я. Дмитриев нерген Юлтех кугыжаныш университетын историй тоштерысе да Марий Эл Республикын Кугыжаныш архивыште пален налаш лиеш[13][9][14][8].

Палемдымаш

  1. ↑ Великая | Родная Вятка. rodnaya-vyatka.ru. Тергыме кече: 6 сорла 2023. Архивлыме 6 сорла 2023 ий.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Мочаев, 2017, с. 123.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Энциклопедия Республики Марий Эл, 2009, с. 339.
  4. ↑ 1 2 3 4 Дмитриев Юрий Яковлевич :: Память народа. pamyat-naroda.ru. Тергыме кече: 6 сорла 2023. Архивлыме 6 сорла 2023 ий.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 100 лет со дня рождения Почетного гражданина города Йошкар-Олы Дмитриева Юрия Яковлевича (1919-1997) - Официальный сайт администрации городского округа "Город Йошкар-Ола". www.i-ola.ru. Тергыме кече: 6 сорла 2023. Архивлыме 6 сорла 2023 ий.
  6. ↑ 1 2 Собрание депутатов городского округа "Город Йошкар-Ола" (руш.). gor-sobry-ola.ru. Тергыме кече: 6 сорла 2023. Архивлыме 6 сорла 2023 ий.
  7. ↑ Дмитриев Юрий Яковлевич — Пантеон России (неопр.). Тергыме кече: 6 сорла 2023. Архивлыме 6 сорла 2023 ий.
  8. ↑ 1 2 100 лет со дня рождения Почетного гражданина города Йошкар-Олы Дмитриева Юрия Яковлевича (1919-1997). Лента новостей Марий Эл (8 ага 2019). Тергыме кече: 6 сорла 2023. Архивлыме 6 сорла 2023 ий.
  9. ↑ 1 2 3 4 В канун Великой Победы исполняется 100 лет со дня рождения Почетного гражданина и фронтовика Юрия Яковлевича Дмитриева | ГАЗЕТА НАШЕГО ГОРОДА (неопр.) (29 вӱдшор 2019). Тергыме кече: 6 сорла 2023. Архивлыме 19 сорла 2022 ий.
  10. ↑ Дмитриев Юрий Яковлевич :: Память народа. pamyat-naroda.ru. Тергыме кече: 6 сорла 2023. Архивлыме 6 сорла 2023 ий.
  11. ↑ Памятная доска Ю.Я. Дмитриеву, Йошкар-Ола — 2ГИС (руш.). 2gis.ru. Тергыме кече: 6 сорла 2023. Архивлыме 6 сорла 2023 ий.
  12. ↑ Яков Эшпай, Андрей Эшкинин, Юрий Дмитриев: какие известные люди жили в Йошкар-Оле? | ГАЗЕТА НАШЕГО ГОРОДА (неопр.) (15 сӱрем 2022). Тергыме кече: 6 сорла 2023. Архивлыме 15 сорла 2022 ий.
  13. ↑ 100-летие марийского ученого отметят рядом мероприятий. www.marpravda.ru. Тергыме кече: 6 сорла 2023. Архивлыме 6 сорла 2023 ий.
  14. ↑ Фонд № Р-1128 — Архивный путеводитель. alertino.com. Тергыме кече: 6 сорла 2023. Архивлыме 6 сорла 2023 ий.

Литератур

  • Анучина Л. А. Дмитриев Юрий Яковлевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 109. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Дмитриев Юрий Яковлевич // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 339. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
  • Анучина Л. А. Дмитриев Юрий Яковлевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 125. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Дмитриев,_Юрий_Яковлевич&oldid=1194054" гыч налме