Веткин, Михаил Иванович

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Михаил Иванович Веткин
Шочмо кече 1885
Шочмо вер
Колымо кече 11 ага 1938(1938-05-11)
Колымо вер
Эл
Паша сомыл туныктышо, этнограф, Фольклорист
Награде да премий

Паша Талешке (1923)

Михаи́л Ивáнович Вéткин (1885, Веткан почиҥга, Вӱрзым уезд, Виче губерний — 11 ага 1938, Озаҥ) — совет калык образованийын пашаеҥже, педагог, этнограф, фольклорист. Марий кундемыште педагогике шинчымашым пуымо системын ик организаторжо. Паша Талешке (1923).

Илыш корно

1885 ийыште Виче губернийысе Вӱрзым уездын Шернур волостьысо Кыдал Мушко (марий лӱмжӧ — Веткан) ялыште (кызыт Марий Элысе Шернур кундем) марий кресаньык ешеш шочын[1]. Тӱҥалтыш шинчымашым Шернурысо кок классан училищыште налын.

1903 ийыште Озаҥысе инородческий туныктышо семинарийын подготовительный классышкыже тунемаш пурен, тудым 1907 ийыште тунем пытарен[2]. 1910—1913 ийлаште Озаҥысе туныктышо институтышто тунемын. Институтым тунем пытарымеке, Пермь губернийысе школлаште туныктышылан тыршен[1].

1915 ийыште армийыш мобилизоватленыт, сарзе училищын курсшо-влакым тунем пытарен, прапорщик званийым налын. Икымше тӱнямбал сарыште  (руш.) (мар. лийын. 1917 ийысе Февраль революций деч вара 106-шо шапаш полкын полковой комитетшын йыжъеҥжлан сайлалтын. 1917 ий мучаште демобилизоватлалтын да шочмо кундемышкыже пӧртылын.

Совет пагытыште тунеммыжым умбакыже шуен: 1923—1925 ийлаште 2-шо Моско кугыжаныш университет пеленысе Кӱшыл шанче-педагогике курслаште тунемын[1].

1918 ий гыч Шернур педагогике курс-влакым (варажым — Шернур педагогике техникумым) вуйлатен. Краснококшайск педагогике техникумышто (кызыт Йошкар-Оласе педагогике колледж), РСФСР Наркомпросышто, Озаҥыште Эрвел-педагогике институтын туныктышыжлан, Йылмым, сылнымутым да историйым шымлыше марий институтышто пашам ыштен. Пытартыш жапыште Н. К. Крупская лӱмеш Марий педагогике институтын педагогике кафедрыжым вуйлатен[1][2].

Марий национальный школ-влаклан тунемме программе ден методике пособий-влакым ямдылымашке кугу надырым пыштен. Марий фольклор ден этнографий материал-влакым поген да шымлен[1].

Репрессий да колымаш

1938 ий 11 майыште Кӱшыл судын Сарзе коллегийже  (руш.) (мар. «марий буржуазно-националистический организацийыш» пурымылан титаклан кӧра М. И. Веткиным лӱен пушташ пунчалым луктын. Ты пашам тудо кечынак Озаҥыште ыштеныт. Озаҥысе Архангельский шӱгарлаште тоеныт[3][4].

Пагалымаш

Калык образованийым вияҥдымашке пыштыме надыржылан 1923 ийыште тудлан «Паша Талешке  (руш.) (мар.» чаплӱмым пуымо[1][4].

Шарнымаш

  • М. И. Веткинын лӱмжӧ Озаҥысе Архангельский шӱгарлаште политике репрессийыште колышо-влаклан стелыште курымешлан палемдалтын[1];
  • марий сылнымутлан негызым пыштыше Сергей Чавайнын «Элнет» романыштыже тӱҥ геройын — туныктышо Григорий Петрович Ветканын — ик прототипше лийын[2];
  • тудын нерген шарнымаш А. Конаков лӱмеш Шернур тоштер-ончер комплексыште аралалтеш[2].

Литератур

  • Апакаев П. А., Мочаев В. А., Соловьёв А. А. Веткин Михаил Иванович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 72. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Апакаев П. А., Соловьёв А. А., Мочаев В. А. Веткин Михаил Иванович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 81. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Веткин Михаил Иванович. Марийская история в лицах. Тергыме кече: 27 вӱдшор 2026. Архивлыме 5 сорла 2022 ий.
  2. ↑ 1 2 3 4 Марий сотемдарче Веткин – Чавайнын Ветканже (руш.). Газета «Марий Эл» (1 кылме 2024). Тергыме кече: 27 вӱдшор 2026.
  3. ↑ Веткин Михаил Иванович. Бессмертный барак. Тергыме кече: 27 вӱдшор 2026. Архивлыме 5 сорла 2022 ий.
  4. ↑ 1 2 Мочаев, 2007, с. 72.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Веткин,_Михаил_Иванович&oldid=1229134" гыч налме