Апакаев, Пётр Андреевич

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Пётр Андреевич Апакаев
Пётр Апакаев
Апакаев, Пётр Андреевич.jpg
Шочмо кече 1936 ий 2 сорла(1936-08-02)
Шочмо вер РСФСР, Башкир АССР, Калтаса кундем, Тошто Оръямучаш ял
Колымо кече 2020 ий 18 вӱдшор(2020-04-18) (83 ий)
Колымо вер Йошкар-Ола
Гражданлык  СССР
 Россий
Паша сомыл серызе, туныктышо, шанчызе, кусарыше
Награде да премий

«Пашан ветеранже» медаль  — 1984 «Чапле пашалан (Сарзе патырлыклан) лӱмгече медаль. Владимир Ильич Ленинын шочмыжлан 100 ий лӱмеш палемдалтын»
Марий АССР-ын сулло туныктышыжо (1969)
МССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже (1991)
Пошкырт Республикын Я. Ялкайн лӱмеш сылнымут премийже (2003)

Пётр Андреевич Апакаев (2 сорла 1936, Тошто Оръямучаш, Башкир Автоном Совет Социалистик Республик — 18 вӱдшор 2020, Йошкар-Ола) — марий совет да российысе шанче пашаеҥ, туныктышо, серызе. Педагогике шанче доктор (1999), профессор (1993). Марий кугыжаныш университетын чапланыше профессоржо (2006). Марий АССР школын сулло туныктышыжо (1969), Марий ССР шанчын сулло пашаеҥже (1991). Педагогике да социал шанче-влак академийын чынле йыжъеҥже (2003). Тудын лӱмжым «Российын эн сай еҥже-влак» энциклопедийыш пуртымо (2004).

Илыш корныжо

Кресаньык ешеш шочын. Шочмо верыштыже тӱҥалтыш школым да Амчемучаш шымияш школым тунем пытарен, Краснокамск педагогике училищыште тунемын. Совет Армий радамыште служитлен[1].

1956—1957 ийлаште — Амчемучаш школышто руш йылмым туныктышо. Йошкар-Олаш толын, Н. К. Крупская лӱмеш МКПИ-м тунем пытарен. 1962—1971 ийлаште — 1 №-ан Республикысе сем-сӱрет интернат-школышто ончен-куштышо да марий йылме ден сылнымутым туныктышо[1].

1970-ше ийла тӱҥалтыште РСФСР Просвещений министерствын Калыкле школ-влак шанче-шымлыше институтшо пелен икияш аспирантурым тунем пытарен, «Урок да урок деч ӧрдыжсӧ пашан кылже» (марий серызе Яныш Ялкайнын творчествыж негызеш) теме дене, шанче степеньым налашлан, педагогике шанче кандидат диссертацийым арален. Педагогике шанче кандидат (1972)[1].

Вара уэш РСФСР Просвещений министерствын Калыкле школ-влак шотышто шанче-шымлыше институтын кугурак шанче пашаеҥжылан тыршен. 1977—1982 ийлаште — КПСС Марий обкомжын шанче да тунемме тӧнеж-влак пӧлкан инструкторжо. 4 ий МарНИИ-ште кугурак шанче пашаеҥлан пашам ыштен[1].

1986 ий гыч 1991 ий марте — МКПИ-н Тӱҥалтыш туныктымо педагогике кафедрын вуйлатышыже, профессор (1993)[2]. 1998 ийыште «Марий мландыште туныктымашым демократизацийлыме пашан эртымгорныжо, педагогике да этнопедагогике негызше-влак» докторлык диссертацийым арален. Педагогике шанче доктор (1999)[3]. МарКУ-н почётан профессоржо (2006)[4][5].

2020 ий 18 апрельыште Йошкар-Олаште колен[6].

Шанче пашаже

350 утла шанче пашан, 40 учебникын да тунемме-методике пособийын авторжо[5].

Педагогике да социал шанче-влак академийын чынле йыжъеҥже (2003)[3].

Марий кугыжаныш университет пелен кандидатлык диссертацийым аралыме шотышто диссертаций каҥашын йыжъеҥже, доктор шымлымаш-влакын шанче ойпуышыжо лийын, 20 утла доктор да кандидат диссертацийым оппонироватлен, шымлызе-влакын 20 утла монографийыштлан акым пуэн[5].

Сылнымут пашаже

Амчемучаш шымияш школышто тунеммыж годым почеламутым возаш тӱҥалын. Прозаик семын палыме («Полмезе кугыжаныш» да «Авий, каласе» книга-влак)[3].

Шке ойлымашыже-влакым «Ончыко», «У сем» журналлаште, «Эрвий», «Дружба» альманахлаште, республикысе да район газетлаште савыктен[3].

Шарнымаш

  • Тудын лӱмжым «Российын эн сай еҥже-влак» энциклопедийыш пуртымо (2004).
  • Тудын лӱмжӧ Пошкырт АССР Мишкан вел Чорай селасе В. И. Ленин лӱмеш колхозын Чап книгашкыже пуртымо (1966).

Чаплӱм да суаптар-влак

Тӱҥ сылнымутшанче пашаже-влак

Основные литературоведческие работы П. Апакаева[7]:

  • Марий писатель Яныш Ялкайн // Марий коммуна. 1961. 15 дек.
  • Яныш Ялкайн в МГУ // Мол. коммунист. 1963. 3 янв.
  • Яныш Ялкайн — газет пашаеҥ // Марий коммуна. 1966. 27 май.
  • Яныш Ялкайн — Чорайыште // Марий коммуна. 1966. 27 нояб.
  • Писатель-интернационалист // Ямде лий. 1971. 23 окт.
  • Писатель да педагог: В. Сапаевын шочмыжлан — 50 ий // Марий коммуна. 1973. 3 янв.
  • Илыш корныш лекме годым: В. Юксернын «Вӱдшӧ йога, серже кодеш» повестьше нерген // Ончыко. 1975. № 3. С. 93—95.
  • Я. Ялкайн дене вашлиймаш // Ямде лий. 1977. 23 окт.
  • Мут туныкта [Воспитание словом]. — Йошкар-Ола, 1979. 120 с.
  • Добрый след: очерк // Марийский край — земля Онара. М., 1979.
  • Наука корнышто: Я. Ялкайнын шочмыжлан — 75 ий // Ончыко. 1981. № 5. С. 92—93.
  • Илышлан моктеммуро: Эрвел Осыпын творчествыж нерген // Марий коммуна. 1982. 21 дек.
  • В. Колумб — Мари-Турекыште // Эрвий. Йошкар-Ола, 1984. С. 42—48.
  • Орлята крепили крылья: о Мусе Джалиле и Яныше Ялкайне // Казан утлары. Казань, 1986. № 2. С. 31—32.
  • Кок йолташ: Я. Ялкайн и М. Джалиль // Ончыко. 1986. № 5. С. 64—70.
  • Поэт-ветеран: шарнымаш // Эрвий. Йошкар-Ола, 1995. С. 103—109.

Тӱҥ произведений-влак

П. Апакаевын тӱҥ произведенийже-влакын лӱмерже (марла да моло йылмылаш кусарыме)[3]:

Марла

  • Ачан ойжо; Кол кӱмыж; Теҥгеаш окса; Изи Ондри; Эн кугу сеҥымаш: ойлымаш-вл. // Ончыко. 1977. № 6. С. 101—106.
  • Полмезе кугыжаныш: повесть ден ойлымаш-вл. [Царство строптивых: повесть и рассказы]. Йошкар-Ола, 1983. 96 с.
  • У костюм: ойлымаш // Марий коммуна. 1985. 24 дек.
  • Кечан кумыл: ойлымаш // Марий коммуна. 1986. 25 май.
  • Авий, каласе: ойлымаш-вл. [Скажи, мама: рассказы]. — Йошкар-Ола, 1989. 64 с.
  • Йоча шӱмыш корно: этюд-вл. // Ончыко. 1995. № 11. С. 155—160.

Вес йылмыш кусарыме

  • Коза: рассказ / пер. на рус. А. Спиридонова // Дружба. Йошкар-Ола, 1985. С. 217—221.
  • Гармонь: рассказ / пер. на рус. А. Спиридонова // Дружба. Йошкар-Ола, 1987. С. 168—175.
  • Дом: рассказ / пер. на рус. А. Спиридонова // Дружба. Йошкар-Ола, 1988. С. 168—171.
  • Гармонь: шайыштмаш / пер. на горномар. В. Мамут // У сем. 2006. № 3. С. 130—137.

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 4 Писатели МЭ, 2008, с. 57.
  2. ↑ Апакаев Пётр Андреевич (руш.). Башкирская энциклопедия. Тергыме кече: 3 ага 2020.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Писатели МЭ, 2008, с. 58.
  4. ↑ Почётные профессора МарГУ (руш.). Официальный сайт МарГУ. Тергыме кече: 3 ага 2020. Архивлыме 2 теле 2020 ий.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 6 Новые научные труды профессора П. А. Апакаева (руш.). ИА «Мангазея» (8 вӱдшор 2016). Тергыме кече: 3 ага 2020.
  6. ↑ Памяти профессора П. А. Апакаева, выдающегося учёного и педагога земли марийской (руш.). МедиаПоток (20 вӱдшор 2020). Тергыме кече: 3 ага 2020. Архивлыме 20 вӱдшор 2020 ий.
  7. ↑ Писатели МЭ, 2008, с. 59.

Литератур

  • Апакаев Пётр Андреевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 29. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Пётр Апакаев // Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / Сост. А. Васинкин, В. Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — С. 57—59. — 752 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-7590-0966-5.
  • Соловьёва И. Ю., Мочаев В. А. Апакаев Пётр Андреевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 31. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Апакаев,_Пётр_Андреевич&oldid=1101829" гыч налме