Бутенин, Николай Фёдорович

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Николай Фёдорович Бутенин
Бутенин, Николай Фёдорович.jpg
Шочмо кече 17 ӱярня 1884(1884-03-17)
Шочмо вер Овдасола, Чарла уезд, Озаҥ губерний, Россий империй
Колымо кече 10 ӱярня 1938(1938-03-10) (53 ий)
Колымо вер Моско, РСФСР, СССР
Гражданстве  Россий империй →  СССР
Паша кугыжаныш пашаеҥ, педагог
Шинчымаш кӱшыл
Верам кучымаш уке
Партий ВКП(б)
Тӱҥ идей коммунизм

Николай Фёдорович Бутéнин (чын тукымлӱмжӧ — Микли́шев) (17 ӱярня 1884, Овдасола, Чарла уезд, Озаҥ губерний, Россий империй — 10 ӱярня 1938, Моско, РСФСР[d], СССР) — марий совет кугыжаныш да партий пашаеҥ, педагог. Марий автономийым шочыктышо-влак кокла гыч иктыже. 1919 ий гыч РКП(б) йыжъеҥ. РКП(б) Марий кундемысе комитетын икымше секретарьже (1921—1922), Марий кундем исполкомын председательже (1924—1928). СССР ЦИК йыжъеҥже. Икымше тӱнямбал да Граждан сар-влакын салтакше.

Илыш корно

1884 ий 17 мартыште кызытсе Марий Эл Морко район Овдасола ялысе чимарий ешеш шочын. 8 ияш гыч черке-приходысе школышто, вара Озаҥыште инородческий туныктышо семинарий пеленсе школышто тунемын, туштак тынеш пурен[1][2][3].

1904 ийыште Озаҥысе туныктышо семинарийым  (руш.) (мар. тунем пытарымеке, Унчо рӱдӧ черемис школышто туныктышылан ыштен[4]. 1905 ий гыч П. Григорьев дене пырля чолга революций пашам вӱден: марла прокламаций-влакым возен, нуным Озаҥ губернийысе Чарла уезд мучко шаркален[1][2][3].

1914 ийыште армийыш налыныт: госпитальыште санитар, 1916 ийыште Киев сар училищыште курсым тунем пытарымеке — прапорщик, 1916—1917 ийлаште — Кечывалвел-Касвел фронтышто Икымше тӱнямбал сарын  (руш.) (мар. салтакше. Демобилизаций деч вара 1917 ийыште Чарла уезд Сотнур волостьышто туныктышо лийын. 1918 ийыште, Озаҥыште педагогике курсым колыштшо улмыж годым, ош чех-влак олам налмеке, тушеч куржын[1][2][3].

1919 ий тӱҥалтыште РКП(б) Озаҥ губком пеленсе марий секцийым вуйлатен, Москош РСФСР Калык-влак шотышто наркоматын марий пӧлкажым вуйлатышын алмаштышыже олмыш командировкыш колтеныт. 1919 ийыште РКП(б)-ш пурен. Марий-влак коклаште ӱжмаш-умылтарымаш пашам вӱдаш 1919 ий апрельыште 2-шо армийын политвиктем пашаш колтеныт, июльышто — Колчакым поктен колтымо Екатеринбург губернийысе Красноуфимск уездыш?!. С. Черняков да А. Эшкинин дене пырля 1920 ий октябрьыште РКП(б) РК агитаций да пропаганде пӧлка пелен ыштыме Рӱдӧ марий бюрошто шоген[1][2][3].

1921 ий августышто Марий автоном областьыш колтеныт: кундемысе 2-шо партий конференцийыште РКП(б) Марий обкомын муткучышо (икымше) секретарьжылан сайлалтын, тиде олмышто 1922 ий март марте шоген[5]. 1922—1923 ийлаште — Мариушемын правлений председательже, 1924—1928 ийлаште — Марий ОБИК-ын (облисполкомын) председательже, СССР ЦИК йыжъеҥже. Москошто ВЦИК пелен Марий представительствым вуйлатен[3].

1938 ий январьыште, «Союзхлебторгын» пашаеҥже улмыж годым, Москошто арестоватленыт, контрреволюций террорист организацийыште лиймылан титакленыт. Тудо ийынак 10 мартыште «Сталинын лӱйкалышаш спискыже»  (руш.) (мар. почеш лӱен пуштыныт, Коммунарка шӱгарлаште тоеныт. 1956 ийыште чын лӱмжым пӧртылтымӧ[1][2][6][7].

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 Мочаев, 2017, с. 66.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 Энциклопедия Республики Марий Эл, 2009, с. 262.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 Николай Фёдорович Бутенин | Национальная библиотека имени С.Г. Чавайна Республики Марий Эл. nbmariel.ru. Тергыме кече: 9 пургыж 2026. Архивлыме 5 сӱрем 2022 ий.
  4. ↑ МБУК "Моркинская ЦБС" - История Шоруньжинского сельского поселения. www.biblmorki.ru. Тергыме кече: 9 пургыж 2026. Архивлыме 26 ага 2022 ий.
  5. ↑ Историческая справка о национальном движении мари в 1917 году — МегаЛекции. megalektsii.ru. Тергыме кече: 9 пургыж 2026. Архивлыме 5 сӱрем 2022 ий.
  6. ↑ Бутенин Николай Федорович ::: Мартиролог: Жертвы политических репрессий, расстрелянные и захороненные в Москве и Московской области в период с 1918 по 1953 год. www.sakharov-center.ru. Тергыме кече: 9 пургыж 2026.
  7. ↑ Бутенин Николай Федорович (руш.). Бессмертный барак. Тергыме кече: 9 пургыж 2026. Архивлыме 5 сӱрем 2022 ий.

Литератур

  • Сергеев М. Доверие // Народ их помнит. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1982.
  • Бутенин Николай Фёдорович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 58—59. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Сануков, К. Н. Николай Фёдорович Бутенин // Марий Эл: время, события, люди: календарь знаменательных и памятных дат на 2014 год. — Йошкар-Ола, 2013. — С. 48—50.
  • Бутенин Николай Фёдорович // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 262. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
  • Сануков К. Н., Мочаев В. А. Бутенин Николай Фёдорович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 66. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Бутенин,_Николай_Фёдорович&oldid=1233604" гыч налме