Фадеев, Виссарион Зиновьевич

Виссарион Зиновьевич Фадеев
Виссарион Зиновьевич Фадеев
Шочмо кече	10 шорыкйол 1950
Шочмо вер	Юаньсер, Виловат ял шотан илем[d], Курыкмарий район;
Колымо кече	9 шыжа 2000 (50 ий)
Колымо вер	Виловат, Курыкмарий район;
Эл	СССР; Россий;
Награде да премий	Марий Эл Республикын сулло туныктыш пашаеҥже[d] (1997) РСФСР калык просвещенийын отличникше[d]

Виссарион Зиновьевич Фадеев (1950 ий 10 январь, Юаньсир ял, Марий АССР — 2000 ий 9 октябрь Виловат села Курыкмарий район Марий Эл) — историйым туныктышо, шочмо кундемым шымлыше. Марий Эл Республикысе туныктымо пашан сулло пашаеҥже (1997)^[1].

Илыш корно

Виссарион Зиньевич 1950 ий 10 январьыште Марий АССР Курыкмарий Юаньсир ялысе кресаньык ешеш шочын. Паратмар кандашияш школым, вара Виловат кыдалаш школым тунем пытарен.

1967 ийыште верысе киндым кӱэштме верыште кочегарлан пашам ышташ тӱҥалын. 1969–1971 ийлаште Совет Армий радамыште, Камчаткысе танк батальонышто, служитлен. Демобилизаций деч вара «Вий» совхозын комсомол комитет секретарьжылан пашам ыштен.

1972 ийыште, Марий кугыжаныш университетым почмо годым, историй-филологий факультетын заочный пӧлкашкыже тунемаш пурен да 1978 ийыште «Историк. Историйым да обществоведенийым туныктышо» квалификацийым налын^[2].

Кумло ий наре школышто туныктышылан пашам ыштышыжла, В. З. Фадеев историй урокышто краеведений материалым устан кучылтын, йоча-влакым шочмо кундемым йӧраташ кумылаҥден, шочмо кундемын историйжым шымлыме поход ден экскурсийлаш коштыктен.

Ятыр ий погымо материал, моштымаш негызеш 1993 ийыште «Курыкмарий районышто турист поход-влакым эртарымаш» методике темлымашым савыктен. Тыгак шочмо вел нерген икмыняр книгам лукмо: «Виловатово вел да тысе ял-влак», «Йоласал велын истрийже», «Курыкмарий-влакым сотемдарыме историй гыч». В. З. Фадеев ятыр ий шочмо кундемысе чапланыше еҥ-влакын илышыштым да пашаштым шымлен, Курыкмарий районысо ял ден села-влакын историйыштым шымлен. Тидлан кӧра тудо Йошкар-Ола, Озаҥ, Моско шанче да архив тӧнеж-влак дене пеҥгыде кылым кучен.

Тудо ятыр тӱрлӧ курымласе архив кагазым, шарнымашым, XIX-XX курымласе газет ден журналла гычын савыктышым иктеш чумырен иктешлен, ныным у краеведений статьялаштыже негызлан кучылтын, пашаже республикысе да районысо газет ден журналлаште савыталтыныт, республикысе конкурслаште эреак икымше вер дене палемдалтыныт^[3].

Виссарион Зиновьевич «Калык-влакын келшымашышт» орден дене, «В. И. Ленинын шочмыжлан 100 ий темме лӱмеш» медаль дене суапландаралтын, кугыжаныш кучем ден мер ушем-влакын чапкагазышт, дипломышт дене, «Калык просвещенийын отличникше» тамга дене палемдалтын^[1].

Тудын тыршен пашам ыштымыжлан кӧра, Виловат селаште 1798 ийыште Император Павел I, 1833 ийыште кугу руш поэт А. С. Пушкинын толын коштмышт нерген шарнымаш оҥам вераҥдыме, тыгак нунын лӱмгечышт годым тыгаяк оҥам Виловат, Кожваж, Пӧртныр школ оралтылаште почмо. 1997 ийыште «Марий Эл Республикысе туныктымо пашан сулло пашаеҥже» чаплӱмым пуымо.

Виссарион Зиновьевич курыкмарла возымо икмыняр муро мутын авторжо улеш. Нунын кокла гыч иктыже — «Тымдышын мырыжы» — Виловат кыдалаш школын гимнже, а школын 165 ияш лӱмгечыж вашеш почмо тоштер В. З. Фадеевын лӱмжым нумалеш. Виссарион Фадеев кӱчык, но волгыдо, оҥай илышым илен, тудо пӱтынь ӱмыржым шочмо кундемын эртыше илышыжым шымлымылан пӧлеклен. Курыкмарий кундемым вияҥдымашке, тудым шымлымашке кугу надырым пыштен. Тудын историй дене кылдалтше пашаже-влак — у тукымлан шочмо кундемым йӧратен да шымлен илаш сугынь.

2000 ий 09 октябрьыште Виловат селаште колен^[1].

Палемдымаш

Литератур

Айплатов Г. Н., Мочаев В. А. Фадеев Виссарион Зиновьевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 458. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

Музей МарГУ

[_5246bdecd455861d-1] ¹ ² ³ Марийская биографическая энциклопедия-2, 2017, с. 458.

[2] Музей МарГУ

[3] Министерство культуры Марий Эл

[1]

[2]

[3]