Йӱдвел флотын кечыже

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал

Б. Н. Ельцин лӱмеш книгагудын материалже

Library.png
Тиде статьяште Б. Н. Ельцин лӱмеш Президент книгагудын фондшо гыч материалым кучылтмо
Материал деке
Learning.svg

Б. Н. Ельцин лӱмеш книгагудын материалже

Arrow-Right.png
Library.png
Тиде статьяште Б. Н. Ельцин лӱмеш Президент книгагудын фондшо гыч материалым кучылтмо
Материал деке
Йӱдвел флотын кечыже
Российысе йӱдвел флотын эмблемыже
Российысе йӱдвел флотын эмблемыже
Тӱрлылык Профессионал пайрем
Ышталтын 1996 ий сӱрем тылзын 15-ше кечынже
Палемдат ий еда
Кече пеледыш тылзын 1-ше кечыже
Пайремлымаш Россий Федерацийыште
Кылдалтын 1933 ий пеледыш тылзын 1-ше кечынже Йошкар Армий Штаб начальник Александр Егоровын циркулярже негызеш Йӱдвел сарзе флотилийым чумырымо, 1937 ий ага тылзын 11-ше кечынже Йӱдвел флот лӱмым налын

Йӱдвел флот кече (руш. День Северного флота) — 1933 ийыште Йӱдвел сарзе флотилийым чумырымо лӱмеш увертарыме профессионал пайрем. Российыште ий еда 1 июньышто палемдалтеш.

Пайрем кечым Россий ВМФ-ын Тӱҥ командующийже, флот адмирал Феликс Громовын 1996 ий 15 июльысо 253-шо №-ан «Талукаш пайремым да специальность дене профессий кечым пуртымо нерген» кӱштыкшӧ дене пеҥгыдемдыме[1].

Историй

1996 ий 15 июльышто ВМФ-ын Тӱҥ командующийже адмирал Феликс Громов шке кӱштыкшӧ дене Россий Йӱдвел флот кечым пеҥгыдемден. Пайремлыме кечым — 1 июньым — Йошкар Армий Штаб начальник Александр Егоровын 1933 ий 1 июньысо циркулярже негызеш палемдыме, тудын почеш Мурманскыште Йӱдвел сарзе флотилийым чумырымо. Тӱҥалтышыште Мурманскыш Балтик теҥыз гыч кок отряд вӱдӱмбал корабль да вӱдйымал пуш-влакым кусарыме да тунамак Полярный олаште икымше сарзе-теҥыз базым чоҥаш тӱҥалме[2].

1937 ий 11 майыште СССР-ын обороно шотышто калык комиссарже Климент Ворошилов Йӱдвел сарзе флотилийлан Йӱдвел флот  (руш.) (мар. лӱмым пуаш кӱштен[3].

2014 ий 25 майыште Россий ВМФ-ын Тӱҥ командующийже адмирал Виктор Чирковын кӱштыкшӧ почеш Йӱдвел флотым негызлыме датылан 1733 ийым палемдыме, тунам императрице Анна Иоанновнан кӱштыкшӧ почеш Ош да Баренц теҥызлаште муткучыш зоно дене Архангельскыште сарзе портым да корабль-влак эскадрым чоҥымо[4]. Эскадр 1862 ий 17 мартыште Архангельскысе сарзе портым петырыме марте пашам ыштен[5].

1899 ийыште Екатеринан гавань серыште Александровск олам почмо, варажым тудо 1916 ий 2 июльышто Икымше тӱнямбал сар  (руш.) (мар. жапыште теҥыз министрын кӱштыкшӧ почеш ыштыме да 1920 ий март марте пашам ыштыше Йӱдвел Ияҥше тептеҥыз флотилийын ик базыже лийын.

Граждан сар жапыште флотилийысе корабль-влакын тӱҥ ужашышт йомын, а аралалт кодшо-влак 1920 ий 1 мартыште чумырымо Беломор сарзе флотилийын ужашыже лийыныт. Тиде флотилийым 1920 ий апрельыште Йӱдвел теҥызын Теҥыз вийжылан савырыме. Но 1922 ий майыште Теҥыз вийым шалатен колтымо. Корабль-влакын ик ужашыштым теҥыз чек ороллан пуымо, а кокымшо ужашым кол кучышо траулер семын уэмден йӧнештарыме да промысел флотлан кучыктымо.

1933 ий апрельыште совет виктер корабль-влакын ик ужашыштым Балтик теҥыз гыч йӱдвелыш кусараш пунчалын. Нунын гыч Мурманскыште верланыше (а 1935 ий гыч — Полярныйыште) Йӱдвел сарзе флотилийым чумырымо. 1937 ий 11 майыште Йӱдвел сарзе флотилий Йӱдвел флотыш савырнен.

Совет-финн сар  (руш.) (мар. жапыште флот кредалмашыш ушнен, серым арален да теҥыз воктенысе флангыште личный составым да техникым шупшыкташ йӧным ыштен.

Кугу Ачамланде сар ийлаште сарзылык суаплан Йӱдвел флотын 12 сарзе корабльже, частьше да ушемже-влаклан гвардейский чаплӱмым пуымо, 47-ым орден дене суапландарыме, 14-лан почётан лӱмым пуымо. 85 матрос, старшина, сержант да североморец-офицер Совет Ушемын Талешкыже лийыныт, а 48 тӱжем утла еҥым орден да медаль-влак дене суапландарыме. 1965 ий 7 майыште СССР ВМФ-ын Йӱдвел флотшым Йошкар Тисте орден дене суапландарыме[6].

Сар деч варасе ийлаште Йӱдвел флотын негызшым атом ракетан да шуко цельыш шуын кертше вӱдйымал пуш-влак, ракетым нумалше авиаций, авиацийым шупшыктышо да вӱдйымал пуш ваштареш кучедалше корабль ушем-влак чумыреныт.

1955 ий сентябрьыште Ош теҥызыште Йӱдвел флотын Б-67 субмариныж гыч историйыште икымше гана баллистике ракетым лӱен колтымо.

1959 ий мартыште флотын составышкыже икымше совет атом вӱдйымал пуш К-3 «Ленин комсомол» пурен. 1962 ий июльышто тудо кӱшнӧ улшо широташте верланыше арктике районлашке ий йымалне походым ыштен.

1966 ийыште Йӱдвел флотын вӱдйымал пуш отрядше тӱня йыр тӱшкан ийын савырнен, ик ганат вӱд ӱмбаке лекде, 25 тӱжем мильым эртен.

Кызытсе жап

Тӱҥ статья: Россий ВМФ-ын Йӱдвел флотшо  (руш.) (мар.

Йӱдвел флот — РФ ВМФ-ын операцийым шуктышо да стратегий ушемже, тудын ыштышаш пашашкыже ядер лӱдыкшыдымылыклан йӧным ыштыме верч теҥыз стратегий ядер вийым эре ямде улмаште кучымаш пура. Флотын тӱҥ базыже Североморск ола улеш[7].

2014 ий 15 декабрь гыч Российын президентше Владимир Путинын кӱштыкшӧ почеш Йӱдвел флотым Касвел сарзе йырвелын составше гыч лукмо, а флот виктемым «Север» ушымо стратегий командованийыш уэмден савырыме[8].

2021 ий 1 январь гыч РФ президент 2020 ий 21 декабрьысе кӱштыкшӧ дене Йӱдвел флотым Сарзе йырвелын задачыжым шуктышо Сарзе вийын тӱрлӧ видан стратегий ушемже дене тӧр шынден[9].

Пайремлыме йӱла

Йӱдвел флот кечын йӱла почеш флотын тистыжым нӧлтымӧ да гимным мурымо дене официал церемоний-влак, ветеран-влакын вашлиймашышт эрта, североморец-офицер-влакын чапкӱшт пелен пеледышым пыштат.

Тыгак Йӱдвел теҥыз акваторийыште сарзе корабль, вӱдйымал пуш да моло судно-влакын парадышт эртаралтеш.

Тӱҥ пайрем мероприятий-влак Североморскышто эртат, но олан «петырыме» статусшо улмылан кӧра мероприятийлаште верысе калык гына лийын кертеш, нунылан тиде кечын экскурсий-влакым эртарат[10].

Палемдымаш

  1. ↑ Выписка из приказа Главнокомандующего ВМФ Российской Федерации № 253 от 15 июля 1996 г. «О введении годовых праздников и профессиональных дней по специальности». old.submarinersclub.ru. Санкт-Петербургский Клуб Моряков-подводников. Тергыме кече: 2 пеледыш 2026.
  2. ↑ День Северного флота., 31 мая 2018, <https://tass.ru/info/5252147>. Тергыме: 2 пеледыш 2026. 
  3. ↑ 11 мая 1937 года – Вышел приказ Народного комиссара обороны о реорганизации Северной военной флотилии в Северный флот. – GoArctic.ru – Портал о развитии Арктики (руш.). web.archive.org. Тергыме кече: 2 пеледыш 2026.
  4. ↑ 1 июня — День Северного флота в России: история и традиции военного праздника, 2024-05-31, <https://iz.ru/1704468/2024-05-31/1-iiunia-den-severnogo-flota-v-rossii-istoriia-i-traditcii-voennogo-prazdnika>. Тергыме: 2 пеледыш 2026. 
  5. ↑ День Северного флота России, 2024-06-01, <https://ria.ru/20240601/severnyy_flot-1949401617.html>. Тергыме: 2 пеледыш 2026. 
  6. ↑ Светлана Цыганкова (2020-06-01), Северная военная флотилия: с чего началась история Северного флота, <https://rg.ru/2020/06/01/reg-szfo/severnaia-voennaia-flotiliia-s-chego-nachalas-istoriia-severnogo-flota.html>. Тергыме: 2 пеледыш 2026. 
  7. ↑ День Северного флота России: история, традиции праздника, парады, 2024-05-31, <https://ren.tv/longread/1107351-den-severnogo-flota-istoriia-traditsii-i-interesnye-fakty>. Тергыме: 2 пеледыш 2026. 
  8. ↑ Краснознаменный Северный флот. Минобороны России. Тергыме кече: 2 пеледыш 2026.
  9. ↑ Северный флот приравняли к военному округу, 2020-12-21, <https://ria.ru/20201221/flot-1590268420.html>. Тергыме: 2 пеледыш 2026. 
  10. ↑ Андрей Абрамов, День Северного флота 2025, <https://www.kp.ru/family/prazdniki/den-severnogo-flota/>. Тергыме: 2 пеледыш 2026. 

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Йӱдвел_флотын_кечыже&oldid=1234633" гыч налме