Балдаев, Христофор Фокеевич

Христофор Фокеевич Балдаев
Шочмо кече	8 ӱярня 1927(1927-03-08)
Шочмо вер	Мамыке, Йоласал ял шотан илем[d], Курыкмарий район
Колымо кече	10 шыжа 2023(2023-10-10) (96 ий)
Колымо вер	Студенцы[d], Рязановский илем[d], Новомосковск административ округ[d], Моско, Россий
Эл	Россий
Шанче алан	Мӱкшым ончымаш, Орнитологий, Фенологий
Образований	Н. К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институт Марий кугыжаныш университет
Награде ден премий-влак

Христофо́р Фоке́евич Балда́ев (8 ӱярня 1927, Мамыке, Йоласал ял шотан илем^[d] — 10 шыжа 2023, Студенцы^[d]) — зоолог, орнитолог, фенолог, биолог, уста мӱкшызӧ, туныктышо, путешественник, шанчым чапландарыше, шуко статья да шанче пашан авторжо.

Илыш корныжо

Христофор Фокеевич Марий автоном область Чыкма кантон Картук ял шотан илемысе Мӓмӹке ялыште (кызыт — Марий Эл Республикысе Курыкмарий кундем), кресаньык ешеш шочын.

Усола кыдалаш школым тунем пытарен, Марий АССР-ысе Йоласал вел В. И. Чапаев лӱмеш колхозышто мӱкшызылан пашам ыштен.

• 1951 — Рязань кундемысе Рыбное олаште Шанче-шымлыше институт пелен мӱкшызӧ школым тунем пытарен.
• 1954 — Н. К. Крупская лӱмеш МКПИ-н естествознаний факультетышкыже тунемаш пурен.
• 1958 — Безукладски йӓр да Кугу Кундыш эҥер ӱмбалне кайык-влакын шошым чоҥештымыштым, нунын фенологийыштым шымлыше, тӱрлӧ тӱшкаштым да чотыштым шымлыше корно ден кумдыкым ямдылыше экспедиций-влакым вуйлатен.
• 1961 — МКПИ-н зоологий кафедрын ассистентше. «Зоология позвоночных животных» курсым лудын, тиде дисциплине дене изи практикумым да тунемме-пасу практикым вӱден. Зоологий кафедрын туныктышыжо семын Христофор Фокеевич тунамак Йошкар-Оласе пӱртӱсым аралыме ушемын, калык университет пеленысе мӱкшызӧ факультетын деканже лийын.
• 1968 — «Зоологий» специальность дене Озаҥысе ветеринар институтын аспирантурыжым тунем пытарен.
• 1991—2005 — МарГУ-со зоологий кафедрын доцентше.

«Биологий термин-влакын руш-марий мутерыштым» кокымшо гана савыкташ ямдылен.

Христофор Фокеевич Марий педагогике институтын, Марий кугыжаныш университетын эн тошто пашаеҥжылан шотлалтын, Пӱртӱс шанче да фармаций институтысо биологий кафедрын ветеранже лийын.

2023 ий 10 октябрьыште 96 ияш Студенцы ялеш (У Моско) колен.

Суаптар-влак

• «Пашан ветеранже» медаль;
• «Пашаште ойыртемалтше сеҥымашлан» оҥпале, кӱшыл школ аланысе;
• «Россий Федерацийысе кӱшыл профессионал туныктымашын чапланыше пашаеҥже» оҥпале;
• «Марий Эл Республикысе туныктымашын сулло пашаеҥже» чаплӱм (2005);
• «1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште чапле пашалан» медаль;
• 1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште сеҥымылан 50, 60, 65, 70 ий темме лӱмеш лӱмгече медаль-влак.

Савыктыме пашаже-влак

• Балдаев Х. Ф. и др. Красная книга Республики Марий Эл: редкие и исчезающие виды животных. — Йошкар-Ола. : Изд-во Мар. полиграфкомбината, 2002. — 161 с. — ISBN 5-87898-196-3
• Балдаев Х. Ф. Марийско-русский словарь биологических терминов. — Йошкар-Ола. : Марийский государственный университет, 2012. — 281 с. — ISBN 978-5-94808-688-0
• Балдаев Х. Ф. и др. Красная книга Республики Марий: животные. — Йошкар-Ола. : Марийский государственный университет, 2016. — 255 с. — ISBN 978-5-963100460-6
• Балдаев Х. Ф. Из дневников старого натуралиста. Научно-популярные очерки о природе Марийского края. — Йошкар-Ола. : Марийское книжное издательство, 2018. — 200 с.

Палемдымаш

Литератур

• Балдаев Христофор Фокеевич // Учёные Марийского государственного университета. — Йошкар-Ола: МарГУ, 2002. — С. 84—85. — 292 с. — 1000 экз. — ISBN 5-94808-043-9.
• Айплатов Г. Н. Балдаев Христофор Фокеевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 43. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.