Александрова, Алла Яковлевна

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Алла Яковлевна Александрова
Александрова, Алла Яковлевна.jpg
Шочмо кече 1948 ий 17 теле(1948-12-17) (77 ий)
Шочмо вер Мурманск, РСФСР, СССР
Гражданстве  СССР Россий
Профессий балет артистке, балетмейстер, балетлан туныктышо
Усталык жап 1968 — кызытсе жап марте
Театр Эрик Сапаев лӱмеш Марий опер да балет театр
Суаптар

Алла (Альбина) Яковлевна Александрова (шоч. 17 теле 1948, Мурманск) — совет балет артистке, балетмейстер да балетлан туныктышо. Икымше марий балерине. М. Шкетан лӱмеш Марий музык-драме театрын / Э. Сапаев лӱмеш Марий опер да балет театрын вӱдышӧ балет артисткыже (1968—1970, 1972—1990), Э. Сапаев лӱмеш Марий опер да балет театрын балетмейстерже (2000 ий гыч). Марий АССР Театр пашаеҥ-влак ушемын председательже (1984—1991). РСФСР-ын сулло артисткыже (1980). Марий Эл Республикын калык артисткыже (2004), Марий АССР-ын сулло артисткыже (1973). Марий АССР кугыжаныш премийын лауреатше (1973).

Илыш корно

1948 ий 17 декабрьыште Мурманскыште сарзын ешыштыже шочын. 1957 ийыште еш дене пырля Марий АССР Йошкар-Олаш куснен. 1960 ийыште конкурс почеш А. Я. Ваганова лӱмеш Ленинград хореографий училищыште  (руш.) тунемаш налыныт. Тунем пытарымеке, 1968 ийыште Марий АССР тӱвыра министр А. Красновын ӱжмыж почеш М. Шкетан лӱмеш Марий музык-драме театрын почылтшо у труппышкыжо толын[1][2][3].

1970—1972 ийлаште Чуваш кугыжаныш музык театрыште  (руш.) пашам ыштен. Вара, 1972 ий гыч 1990 ий марте — М. Шкетан лӱмеш Марий музык-драме театрын / Э. Сапаев лӱмеш Марий опер да балет театрын вӱдышӧ балет артисткыже. 1973 ийыште икымше марий балетыште — А. Лупповын «Чодыра сем» («Лесная легенда») спектакльыштыже тӱҥ партийым (Эрикам) куштен[1][2][3][4].

Соло карьерым мучашлымеке, 1990 ий гыч П. Чайковский лӱмеш Сымыктыш школ-студийыште хореографий пӧлкам вуйлатен да туныктен (1992—2000), «Водевиль» Изи музык театрыште (1990—1992) пашам ыштен. 2000 ийыште, Э. Сапаев лӱмеш Марий опер да балет театрын балет труппыжым вуйлатыше К. А. Ивановын ӱжмыж почеш, театрыш балетмейстер-репетитор семын пӧртылын, кызыт чӱчкыдын шындыше балетмейстер семынат пашам ышта[1][2][3].

1984—1991 ийлаште Марий АССР Театр пашаеҥ-влак ушемын председательже лийын, кызыт Россий Федераций Театр пашаеҥ-влак ушемын Марий пӧлкажым вуйлата. 1980—1990 ийлаште Марий АССР Кӱшыл Каҥашын депутатше лийын[1][2][3].

2016 ийыште марий балетын историйже нерген «Grand pas с историей» книгам савыктен луктын. Книган ончер-пайремже Йошкар-Оласе Усталык ушем-влак полатыште эртен[5][6][7][8].

1960-шо ийла мучаште марий сӱретче А. Трофимов А. Александрован портретшым сӱретлен. Кызыт тудо Марий Эл Республик Чыкма оласе А. В. Григорьев лӱмеш Сылнысымыктыш-историй тоштерыште аралалтеш[9][10].

Кызыт Йошкар-Олаште ила да пашам ышта.

Репертуар

Тӱҥ роль-влак[1]:

  • П. Чайковский «Йӱксӧ ер» («Лебединое озеро») — Одетта-Одилия
  • П. Чайковский «Ромео и Джульетта», увертюра-фантазий — Джульетта
  • А. Адан «Жизель» — Жизель
  • П. Чайковский «Франческа да Римини» — Франческа
  • А. Луппов «Чодыра сем» («Лесная легенда») — Эрика
  • А. Петров «Тӱнян шочмыжо» («Сотворение мира») — Ева
  • А. Луппов «Сем историй» («Музыкальная история») — Икымше скрипка
  • П. Чайковский «Щелкунчик» — Маша
  • Д. Шостакович «Барышня и Хулиган» — Барышня
  • А. Яшмолкин «Илыше кӱ» («Живой камень») — Сото
  • А. Луппов «Шереметын замокшо» («Замок Шеремета») — Юкчи
  • А. Эшпай «Ангара» — Валентина
  • Ж. Бизе-Р. Щедрин «Кармен-сюита» — Кармен
  • Ф. Васильев «Сарпиге» — Сарпиге
  • А. Рыбников «Хоакин Мурьеттын шӱдыржӧ да колымыжо» («Звезда и смерть Хоакина Мурьетты») — Тереса
  • А. Луппов «Кӱрылтшӧ пайрем» («Прерванный праздник») — Ольга
  • И. Штраус «Штраусиана» — Поэтын йӧратымыже

Шындыме балетше[1]:

  • Ж. Бизе-Р. Щедрин «Кармен-сюита» (2011)

Шындыме хореографий пашаже-влак[1]:

  • Е. Птичкин «Бабий бунт» (2009)
  • П. Чайковский «Пиковая дама» (2010)
  • Г. Канчели «Ханумын ыштылмыже» («Проделки Ханумы») (2011)
  • Г. Доницетти «Viva la mamma!» (2012)
  • П. Абрахам «Савойышто бал» (Бал в «Савойе») (2013)
  • И. Кальман «Баядера» (2013)
  • В. Соллогуб «Ныжыл чонын ойгыжо» («Беда от нежного сердца») (2013)
  • И. Ипатов «Бразилийын шергыпогыжо» («Сокровище Бразилии») (2014)
  • Г. Архипов «Юзо тоя» («Волшебный посох») (2015)
  • Н. Римский-Корсаков «Рошто деч ончычсо йӱд» («Ночь перед Рождеством») (2015)
  • И. Штраус «Чоҥештылше коля» («Летучая мышь») (2008, 2017)

Чаплӱм да суаптар-влак

Палемдымаш

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Альбина (Алла) Яковлевна Александрова (руш.). web.archive.org. Тергыме кече: 3 пургыж 2026.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Союз театральных деятелей. Марийское отделение. - Александрова Алла Яковлевна - заместитель председателя. std-mari.ru. Тергыме кече: 3 пургыж 2026. Архивлыме 8 ӱярня 2022 ий.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Мочаев, 2017, с. 19.
  4. 100 ЛЕТ МАРИЙ ЭЛ. Премьера первого марийского балета «Лесная легенда» (февраль, 1973 г.) | Национальная библиотека имени С.Г. Чавайна Республики Марий Эл. nbmariel.ru. Тергыме кече: 3 пургыж 2026. Архивлыме 8 ӱярня 2022 ий.
  5. Новые поступления 2016 — Литература по искусству | Республиканская детско-юношеская библиотека им. В.Х. Колумба (руш.). Тергыме кече: 3 пургыж 2026. Архивлыме 8 ӱярня 2022 ий.
  6. В Йошкар-Оле вышла книга об истории марийского балета (руш.). ИА МедиаПоток (23 ӱярня 2016). Тергыме кече: 3 пургыж 2026. Архивлыме 8 ӱярня 2022 ий.
  7. Издана книга Аллы Александровой об истории марийского балета (руш.). Новости Марий Эл - Новости Йошкар-Олы - ГТРК «Марий Эл». Тергыме кече: 3 пургыж 2026. Архивлыме 8 ӱярня 2022 ий.
  8. В Йошкар-Оле опубликована книга о марийском балете (руш.). Свежие новости Марий Эл и Йошкар-Олы – Ваш новый день. Тергыме кече: 3 пургыж 2026. Архивлыме 8 ӱярня 2022 ий.
  9. В Марий Эл нашли «двойную» картину с портретом примы балета (ВИДЕО) (руш.). pg12.ru. Тергыме кече: 3 пургыж 2026. Архивлыме 8 ӱярня 2022 ий.
  10. Портрет примы-балерины Аллы Александровой найден в Козьмодемьянске (руш.). Новости Марий Эл - Новости Йошкар-Олы - ГТРК «Марий Эл». Тергыме кече: 3 пургыж 2026. Архивлыме 8 ӱярня 2022 ий.

Литератур

  • Александрова Альбина (Алла) Яковлевна // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 20. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Александрова Альбина (Алла) Яковлевна // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 220. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
  • Рыбакова Т. Л., Мочаев В. А., Мысина В. Г. Александрова Альбина (Алла) Яковлевна // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 19. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак