Шаймарданов, Марсель Зарифович

Марсель Зарифович Шаймарданов
Шочмо кече	29 шорыкйол 1942(1942-01-29)
Шочмо вер	Параньга, Марий Автоном Совет Социализм Республик, РСФСР, СССР
Колымо кече	20 шыжа 2024(2024-10-20) (82 ий)
Колымо вер	Обнинск, Калужский область, Россий
Эл	СССР →  Россий
Шанче алан	метеоролог
Паша вер	ВНИИГМИ-МЦД, Обнинск атом энергетике кугыжаныш технике университет
Образований	Озаҥысе университет[d]
Шанче степень	географий шанче доктор
Шанче званий	профессор
Награде ден премий-влак

Марсéль Зари́фович Шаймардáнов (29 шорыкйол 1942, Параньга, Марий Автоном Совет Социализм Республик — 20 шыжа 2024, Обнинск, Калужский область) — совет да российысе математик, метеоролог, географий шанче доктор, профессор. Пӱтынь Российысе Гидрометеорологий увер шотышто шанче-шымлыше институтын — Тӱнямбал увер рӱдерын (ВНИИГМИ-МЦД) директоржо (1994—2010). Обнинск атом энергетике кугыжаныш технике университетын профессоржо (2003—2024). Россий Федерацийын сулло метеорологшо (1998). Лӱдыкшыдымылык, аралалтме да правам эскерыме йодыш шотышто Российысе академийын академикше (2003 ий гыч), Россий Шанче академий пеленысе Шанче-эксперт каҥашын да Калыкле океанографий комиссийын йыжыҥъеҥже.

Илыш корныжо

1942 ий 29 январьыште кызытсе Марий Элын Параньга посёлкышто шочын.

1959 ийыште Параньга кыдалаш школым, 1964 ийыште — «Математик — шотлен лукшо математике» шинчымаш дене Озаҥысе кугыжаныш университетым тунем пытарен.

1965 ий январь гыч — инженер, пӧлка вуйлатыше, 1976 ий гыч — начальникын алмаштышыже, шотлышо рӱдерын начальникше, 1989 ий гыч — директорын алмаштышыже, 1994—2010 ийлаште — Гидрометеорологий увер шотышто пӱтынь российысе шанче-шымлыше институтын — Тӱнямбал увер рӱдерын (ВНИИГМИ-МЦД, Обнинск ола, Калуга кундем) директоржо.

1981 ий гыч — физике-математике шанче кандидат, 1997 ий гыч — географий шанче доктор, 2003 ий гыч — Обнинск атом энергетике кугыжаныш технике университетысе кибернетике факультетын профессоржо.

2024 ий 18 октябрьыште Калуга областьысе Обнинск олаште илыш дене чеверласен. Обнинскыште тойымо.

Шанче пашаже

1981 ийыште А. И. Воейков лӱмеш Тӱҥ геофизике обсерваторийыште (Ленинград) «Игече нерген уверым автомат йӧн дене тергымаш, ямдылымаш да погымаш» темылан кандидатлык диссертацийым арален.

1996 ийыште «Автоматизироватлыме увер системе да процесс-влак» шинчымаш дене кугурак шанче пашаеҥ лӱмпалым пуымо.

1999 ийыште Российысе кугыжаныш гидрометеорологий университетыште (Санкт-Петербург) «Игечым эскерыше-влаклан арверышт шотышто полыш, увер погым да техникым ыштымаш» теме дене докторлык диссертацийым арален, географий шанче доктор.

140 утла шанче пашан, ты шотышто 5 монографийын, увер технологийым ыштымаш, игечым эскерымашым виктарымаш, метеорологийым эконимикыште кучылтмаш нерген шке кундемысе да йотэлысе савыктышлаште икмыняр пособий ден методик ойсавыктышын авторжо. Шанче шымлымашыже экономикысе тӱрлӧ аланыште игечын да климатын, гидрометеорологийын асулыкшо, пайдам конден кертмышт дене кылдалтын.

Гидрометеорологий уверым поген чумыраш, аралаш ямдылаш, кужу жап аралаш да еҥ-влаклан уверым кучылташ лийме кышкарым ыштыме йодыш-влаклан вашмутым кычалын. Тудын тыршымыже да вуйлатымыж почеш ыштыме автомат увер системе-влакым РФ-ын чыла кундемыштыже, тыгак Российын да СНГ элласе гидрометеорологий станций ден эскерыме верлаште шыҥдарыме.

2003 ий гыч Лӱдыкшыдымылык, обороно да правам эскерыме йодыш-влак шотышто Российысе академийын академикше лийын. Россий шанче академий пеленысе Шанче-тергыше каҥашын йыжыҥъеҥже, Калыкле океанографий комиссийын йыжыҥъеҥже. «Мировой океан» федерал целевой программын 10-шо подпрограммыж почеш отрасль-влак кокласе НТС-ын вуйлатышыже, ВНИИГМИ-МЦД-се Шанче каҥашым вуйлатыше.

Гидрометеорологий аланыште сеҥымашыжлан да чолга шанче пашажлан Почёт да Келшымаш орден-влак, «Россий гидрометслужбын чапланыше пашаеҥже», «Пӱртӱс аралымашын чапланыше пашаеҥже» лӱмпале-влак дене палемдалтын. 1998 ийыште тудлан «Россий Федерацийын сулло метеорологшо» чаплӱмым пуымо. ВНИИГМИ-МЦД-н, Российысе Виктерын, Росгидрометын да Калуга кундемын чаптаныкышт дене суапландаралтын.

Тӱҥ шанче пашаже-влак

Умбакыже М. З. Шаймардановын савыктыме тӱҥ шымлыме паша лӱмерже ончыкталтеш:

• Создание информационных баз и технологий для обслуживания потребителей климатической продукцией: диссертация … доктора географических наук: 11.00.09. — Обнинск, 1999. — 344 с.: ил.
• Информационные ресурсы о состоянии природной среды / Е. Д. Вязилов; научный редактор: М. З. Шаймарданов. — Москва, 2001.
• Государственный фонд данных по гидрометеорологии и загрязнению природной среды / М. З. Шаймарданов, В. В. Пуголовкин. — Санкт-Петербург: Гидрометеоиздат; Обнинск: ВНИИГМИ-МЦД, 2003. — 117 с.: ил.; ISBN 5-901579-06-2.
• Современные изменения климатических условий и ресурсов Кировской области: Ю. П. Переведенцев, М. О. Френкель, М. З. Шаймарданов; Кировский обл. центр по гидрометеорологии и мониторингу окружающей среды Верхне-Волжского УГМС Росгидромета. — Казань: Казанский гос. ун-т, 2010. — 241 с.: ил.; ISBN 978-5-98180-777-0.

Чаплӱм ден суаптар-влак

• «Россий гидрометслужбын чапланыше пашаеҥже» оҥпале;
• «Пӱртӱс аралымашын чапланыше пашаеҥже» оҥпале;
• Россий Федерацийын сулло метеорологшо (1998 ий 15 январь) — метеорологий да гидрометеорологий аланыште суаплан да шуко ий тыршен пашам ыштымыжлан;
• Келшымаш орден (2002);
• «Почёт пале» орден (1986);
• Россий Федераций Виктерын чаптаныкше.

Палемдымаш

Литератур

• Акшиков А. Г. Шаймарданов Марсель Зарифович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 398. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
• Акшиков А. Г. Шаймарданов Марсель Зарифович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 492. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

• Марсель Зарифович Шаймарданов.