Франциск

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Папа Римскийын Святейшествыже
Франциск
лат. Franciscus
Франциск
Папа Франциск 2021 ийыште
Coat of arms of Franciscus.svg
Флаг
266 римысе папа
2013 ий 13 март — 2025 ий 21 апрель
Сайлымаш 2013 ий 13 март
Интронизаций 2013 ий 19 март
Черке Рим-католике черке
Ончыч лийше Бенедикт XVI
Флаг
 Буэнос-Айресын архиепископшо ден Аргентинын примасше
1998 ий 28 февраль — 2013 ий 13 март
Ончыч лийше Антонио Кваррасино
Алмаштыше Марио Аурелио Поли
Шанче степень Богословий доктор
Шочмо годым лӱм Хорхе Марио Бергольо
Шочмо годсо лӱмжӧ Jorge Mario Bergoglio
Шочмаш 17 теле 1936(1936-12-17)[1][2][…]
Колымаш 21 вӱдшор 2025(2025-04-21) (88 ий)
Ача Марио Хосе Бергольо[d]
Ава Реджина Мария Сивори[d]
Пресвитер хиротоний 1969 ий 13 декабрь
Монашествыш пурымаш 1973 ий 22 апрельыште [4]
Епископ хиротоний 1992 ий 27 июнь
Кардинал 2001 ий 21 февраль гыч
Автограф Изображение автографа
Награде
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Франциск (лат. Franciscus, итал. Francesco), сайлалтме деч ончыч — Хо́рхе Ма́рио Берго́льо (исп. Jorge Mario Bergoglio; 17 теле 1936, Буэнос-Айрес[d] — 21 вӱдшор 2025, Ватикан) — 266-шо[5]папа римский. 2013 ий 13 мартыште сайлалтын. Историйыште У Тӱня гыч лекше икымше понтифик да 1200 ий утла жапыште Европо гыч огыл лекше икымше папа (сириец Григорий III деч вара, тудо 731 ий гыч 741 ий марте вуйлатен)[6]. Икымше иезуит-папа. Григорий XVI-ын вуйлатыме (1831—1846) жап деч вара икымше монах-папа[7].

2025 ий 21 апрельыште колен[8].

Илыш корныжо

Хорхе Марио Бергольо 2-шо радамыште шола гыч 4-ше шога, 1948 ий

Хорхе Марио Бергольо Буэнос-Айресыште 1936 ий 17 декабрьыште итальян эмигрант, кӱртньыгорно пашаеҥ Марио Джузеппе Бергольо да Реджина Мария Сиворин ешыштышт шочын.

Вич йоча гыч эн кугу[9]. Химик-технологын дипломжым налын.

Буэнос-Айресысе Вилья-Девото семинарийыште тунемын.

1958 ий 11 мартыште иезуит-влак орденыш пурен[10]. Вара Буэнос-Айресыште Шнуй Иосифын колледжыштыже тунемын, тушто философий дене лиценциат лӱмпалым налын.

Буэнос-Айресысе кум католик колледжыште сылнымутым, философийым да теологийым туныктен. Испан йылме деч посна, итальянла да немычла сайын кутырен.

Римысе папа Франциск шкежак ойлен, еҥ-влакым черке деке сымыстарен кертме вийым шижме деч шуко жап ончыч, Аргентиныште йӱд клубышто «вышибалылан» пашам ыштен, тыгак лаврам эрыктышылан да лаборантлан тыршен[11].

Иезуит

1969 ий 13 декабрьыште Бергольо шнуй радамыш кидым пыштен. Аргентин рӱдоласе Сан-Мигель колледжыште теологий факультетын профессоржылан шогалтыме. 1970-ше ийлаште Аргентинысе Иезуит-влак орденыште тӱрлӧ олмым айлен.

Иезуит-влак орденын вуйлатыше-влакше, Хорхе Марион вуйлатен-вӱден моштымашыжлан куанен, Бергольон статусшым кӱзыктен. 1980 ийыште тудым шке альма-матержын — шнуй Иосиф семинарийын — ректоржылан шогалтыме. Тиде олмым 1986 ий марте айлен. Вара Германийыште докторлык диссертацийым арален да шке шочмо верышкыже Кордовысо архиепископийын касартышмутшым ойлышо (исповедник) да чоншӱлыш (духовный) директоржо семын пӧртылын.

Епископ

Кардинал Хорхе Марио Бергольо Аргентин президент Кристин Фернандес де Киршнер дене вашлиймаште, 2010 ий

1992 ий 20 майыште Бергольом Буэнос-Айресын епископын полышкалышыжлан, Аука титуляр епископын титулжо дене шогалтат. Тудо 1992 ий 27 июньышто Буэнос-Айресысе кафедрал соборышто Буэнос-Айресын архиепископшо, кардинал Антонио Кваррасинон кидше дене епископлан палемдыме лийын. Кунам кардинал Кваррасинон лишыл жапыште шке служымо пашажым мучашлышаш нерген раш лийын, тунам, 1997 ий 3 июньышто, Бергольом Буэнос-Айресын архиепископшын коадъюторжылан (епархийым насыл шот дене налаш праван епископ) шогалтат.

Кардинал Кваррасинон 1998 ий 27 февральыште колымеке, Буэнос-Айресын у архиепископшо лийын. 1998 ий 6 ноябрьыште Аргентиныште эрвел йӱласе католик-влакын ординарийыштлан шогалтыме, нунын шке иерархышт лийын огыл (нунын коклаштак руш католикын миссийже[12][13][14]).

Кардинал

Кардинал Х. М. Бергольон гербше

2001 ий 21 февральыште Папа римский Иоанн Павел II Ватиканыште консисторийыште Бергольом кардиналыш нӧлталын. Тудо Сан-Роберто-Беллармино черкын титулжым налын.

Кардинал семын Бергольо вигак Ватиканыште (Римысе курий) икмыняр административ олмышко шогалтыме лийын. Тудо духовенство паша шотышто Конгрегацийын, Юмылан кумалме да таинстве шотышто Конгрегацийын, сугыньлымо илыш институт да апостол мер илыш шотышто Конгрегацийын йыжъеҥже лийын. Бергольо тыгак Латин Америке шотышто комиссийын да Еш паша шотышто Папа Каҥашын йыжъеҥже лийын. Кардинал Бергольо шке тыматле койышыжо дене ойыртемалтын, консерватизм (тоштым аралыше, у ваштареш) шӱлыш да илышйӧн чынлык (социал справедливость) верч шогышо семын чапланен. Шкеже пеш проста илышым илен, тиде тудын лӱмнерышкыже (репутацийышкыже) икмыняр ойыртемым пыштен. Изи пачерыште илен, ты кумдык архиепископын полатшым шагал шарныктен, шке лимузиным да шофёрым кучаш кӱлешлан шотлен огыл, калык транспорт дене пайдаланен да, южо увер почеш, шканже шкеак кочкышым ямдылен[15].

2005 ий 15 апрельыште айдеме права шотышто адвокат Бергольо ваштареш (уголовный) пашам тарватен, тудым 1976 ийыште кок иезуит шнуйъеҥым шолыштшо сар хунта дене кыл кучымо шотышто титаклен[16]. 2013 ий 17 мартыште аргентин судья Херман Кастелли тиде пашам ончен, La Nación газетлан интервьюштыжо каласен: «(Рим Папа) Хорхе Бергольо шнуйъеҥ-влакым „сдал“ манын ойлымаш — тичмашнек шоя. Ме чыла терген налынна, тиде ойым колыштынна, раш факт-влакым онченна да тыгай иктешлымашке толынна: ту жапыште тудын шуктымо пашаже юридически пырля улмо, полшымо паша огыл. Тыге лиеш ыле гын, ме тидын нерген увертарена ыле»[17][18][19].

Папабиль

Епископ Бергольо, 2008 ий

Римский папа Иоанн Павел II-ын колымеке, Бергольом Ватиканыш 2005 ийысе папа Конклавыш сайлыше кардинал семын ӱжыныт. Бергольом папа лийшаш кандидат семын онченыт гынат, Конклав у папалан кардинал Йозеф Ратцингерым сайлен. Туге гынат, Конклавыште лийше ик кардиналын 2005 ий сентябрьыште савыктыме аноним дневникше (дневникын чын улмыжым тергыме огыл) ончыкта[20], Бергольо Конклавыште Ратцингерын тӱҥ ваштарешшогышыжо (соперникше) лийын. Тиде кагазын ончыктымыж почеш, Бергольо кумшо баллотировкышто 40 йӱкым налын, но йӱклымашын нылымше турыштыжо, тудо пунчалым лукшо лийын, чылаже тудын 26 йӱк гына лийын[21].

2005 ийысе епископ-влакын Синод жапыште Бергольо постсинодальный каҥашын йыжъеҥже лийын. 2005 ий ноябрьын 8 ноябрьыште Аргентинын Епископ конференцийым кум ийлан (2005—2008) вуйлаташ шогалын.

Бенедикт XVI (шке олмыж гыч кораҥме (отречений) деч вара 2013 ийыште чумырымо конклавыште, тыгак папабиль радамыште (шуко вес претендент коклаште)[22] лийын да тиде гана сайлалт кертын.

Папа Римскийлан сайлымаш

Папа римскийлан 2013 ий 13 мартыште сайленыт. Папа шнуй Франциск Ассизский лӱмеш Франциск (лат. Franciscus) лӱмым налын[23].

Тиде лӱмым кучылтмаш — тиде папан пӱтынь историйыштыже икымше гына лийын, тыгодым Франциск I №-ым кучылташ келшен огыл. Тудын лӱмжӧ номер дене тунам гына палемдалтеш, кунам ончыкыжым Франциск лӱман кокымшо папа лиеш. Франциск Иезуит-влак орден гыч икымше папа лийын, тыгак У Тӱня гыч икымше папа.

Франциск Российын Президентше Владимир Путин дене, 2015 ий 10 июнь

Франциск папан интронизацийже (троныш шичмыже) 2013 ий 19 ий мартыште эртен[24].

Понтификат

Франциск соцкылыште аккаунтым почын огыл, молан манаш гын, кардинал-влак тудлан шуко шылталыме мут толаш тӱҥалеш ман лӱдыныт. Туге гынат 2019 ий 21 январьыште кечынже Франциск Римысе Папа, тудын пелен кумалаш манын, лӱмын «Темдал да кумал» (Click to pray) лӱман посна сайтым да келшыше мобильный приложений-влакым почмо нерген увертарен. Понтифик шкеже, кидыште планшетым кучен, йӱлаш пурышо рушарня кумалмаште тиде темлымашым ончыктен[25].

2014 ий 19 августышто Папа Франциск журналист-влаклан каласен: тудо, шке деч ончычсо папа гаяк, тазалыкшылан верч престол деч кораҥын кертеш.

2015 ий сентябрьыште Гаваныште понтифик 89 ияш Фидель Кастрон резиденцийыштыже лийын, Кастро илымыж годым пытартыш жапыште калык ончыко шуэн лектын[26].

2015 ийыште тудын вуйлатымыж почеш ешын ойырлымыж годым ушнымашым чынле огыллан шотлымо пашам куштылемдаш полшымо шотышто реформо эртен. 2016 ий 8 апрельыште еш да кызытсе илышыште тудын верже нерген Amoris laetitia (лат. Йӧратымаш куан) Францискын апостол ӱшандарымашыже савыкталтын[27][28].

Вуйлатыме пашам пужен чоҥымо да коррупций ваштареш кучедалаш сӧрымӧ кышкарыште 2013 ий октябрь тылзын тӱҥалтыштыже Юмыйӱла паша институт (Ватикан Банк) шке историйыштыже икымше гана идалыкысе иктешлымашым савыктен. 2015 ий декабрьыште Франциск икымше гана Ватиканын консолидироватлыме оксам кучылтмо пашам иктешлаш тӱжвал аудитым (тергымашым) палемден (тиде пашам ышташлан Pricewaterhouse Coopers аудитор компанийым ойырымо).

2016 ий 12 февральыште Франциск Гаваныште Моско да пӱтынь Русьын патриархше Кирилл дене вашлийын. Тыгай кӱкшытан вашлиймаш Руш православий да Католик черке-влакын историйыштышт икымше гана лийын.

2018 ий августышто Франциск тыгак казнитлен пуштмо ваштареш ойлен. Тудын темлымашыже тунамак илышыште пеҥгыдемдалтын: Нью-Йорк штатын (США-ште калыкчот дене 4-ше штат) губернаторжо Эндрю Куомо Папа дене икоян улмыжым ончыктен да тиде тылзынак штатыште казнитлен пуштмо нерген тӧртыкым кораҥдыме нерген тӧртык проектым ончыкташ сӧрен[29].

Франциск Кокымшо тӱнямбал сар жапысе понтификат Пий XII кагазше-влакым шылтен ашныме гыч палемдыме жап деч ончыч луктын, калыкым палдарен[30][31].

2022 ий мартыште Украиныште сар пашам тарватымылан вашмут семын, Франциск Российын Шнуй Престолысо посольствыштыжо лийын, тидым «тымарте уждымо-колдымо ошкыл» семын аклыме[32]. Франциск Украин президент Зеленский деке йыҥгыртен, шке «чаманымашыжым» каласен да Ватиканын «вашмутланашлан кумдыкым» кычалмыже шотышто увертарен[33]. «Шнуй Престол тыныслан служиаш чыла ышташ ямде», — каласен Папа[34] да март тӱҥалтыште кок кӱкшӧ олман кардиналым Украныш полыш дене колташ шонымыж нерген увертарен[35].

2022 ий июльышто Франциск Канадыште апостол визитшым мучашлымеке каласен: «Тиде корно тергымаш гай лийын… тиде чын, тыгай илыш сӱретыште путешествоватлаш ок лий», да тазалык дене кылдалтше амаллан кӧра, шке олмыж гыч кораҥме (отречений) лийын кертме нерген шонымашым ойлен. Артроз черлан кӧра Римысе Папа анава-орва (коляске-кресло) дене пайдаланен[36].

2025 ий 14 февральыште тудым куснылшо вирус чер дене Римысе Джемелли клиникыш вераҥдыме. 2025 ий 6 мартыште Ватиканын прессе еҥже-влак понтификын тазалыкше сай манын, увертареныт[37].

Франциск Папа 14 февраль марте римысе Джемелли эмлымверыште лийын, тушеч кайымыж деч ончыч икымше гана балконыш лектын. Тудо толшо-влак дене саламлалтын, шке сугынь мутшым каласен, да ӱлнӧ площадьыште погынышо кум тӱжем наре еҥлан «кугу парняжым кӱшкӧ» ончыктен. Вара Санта-Мария-Маджоре базиликыш (кумалме вер) каен, тушто базиликын кардиналже, коадъютор-архиепископ Роландас Макрицкас дене вашлийын, тудлан, Мария Salus Populi Romani юмоҥалан арален, полшен шогымыжлан таушташ, ончыкыжо пышташ манын, аршашым кучыктен[38].

Чонкӧргӧ да илышкыл йодыш-влак шотышто ончалтышыже

Франциск, 2013 ий
Франциск месса (тӱҥ кумалмаш) годым, 2014 ий

Вияҥмаш шотышто (эволюций) теорий

2014 ий 29 октябрьыште Понтификын шанче академийыште ойлымыж годым Франциск Римысе Папа тыге раш ойлен: «Кунам ме Бытие книгам лудына, ме шке Юмынам юзо семын ужаш тӧчена, пуйто тудо юзо тояж дене тӱням шочыктен да чыла ыштен кертеш. Но тиде тыге огыл».

Утарыме нерген умылымаш (теологий)

Бергольо – юмылтымо мутын мастарже, тудо шке пашажым тӱҥалмыж годымак «утарыме нерген теологий» деч кораҥын. Шымлыше-влакын шонымышт почеш, тудо Comunione e Liberazione консерватив шӱлышан тӱнясе мер толкын деке лишке шогышо айдеме.

Азам лугыч кудалтымаш (аборт) да илыш гыч шке кумылын кайымаш (эвтаназий)

Кардинал Бергольо шке чоншӱлышан еҥже-влакым (духовенство) да тыглай еҥ-влакым (мирян) йочам лугыч кудалтыме да шке кумылын илыш гыч кайыме ваштареш шогалаш ӱжын[39].

Гомосексуал шот

Тӱҥалтыште Аргентин виктерын 2010 ийыште лукмо пӧръеҥ ден пӧръеҥ, ӱдырамаш ден ӱдырамаш мужыр лийын илымышт нерген тӧртыкым лукмо ваштареш туран ойлен.

2016 ий июньышто Франциск Папа увертарен: «Римысе-католик черке да тыглай христиан-влак гей-влак ончылно ончычсо ончалтышышт верч, нелеш налаш огыл ман, йодшаш улыт». Тудын шонымыж почеш, гомосексуалист-влак пагалымашым сулат да шыгыремдалтшаш (дискриминаций) огытыл[40][41].

2023 ий 18 декабрьыште Франциск Папа Fiducia Supplicans лӱман доктрине шотышто декларацийым сайлан шотлен[42], ты кагаз почеш католик шнуйъеҥ-влаклан «нормылан келшыдыме» мужыр-влакым, нунын коклаште пол шотышто икгай-шамычымат, сугыньлаш лиеш манын каласен[43].

Илышкыл чынлык

Бергольо нужнан илыше-влакым эреак чаманыме нерген ойла гынат, тудо илышкыл чынлыклан кугу тӱткышым ок ойыро манме шонымаш эскерыше-влакын кумылыштым волтен. Политике экономике йодыш шотышто раш ончалтышыжым луктын ончыктыде, Бергольо чӱчкыдынак чонкӧргӧ поянлык да шнуйлык нерген палемден ойлен, тудын шонымыж почеш, тыге тудо нужна-влакын орланымышт ваштареш улмо пӱртӱсысӧ чаманымашым утларак шочыктен шоген. Туге гынат, тудо илышкыл программе-влакым сайлан шотлен да эрыкан рынок политикын чынлыкшылан (справедливость) ӱшаныдымыж нерген калык ончылно каласен.

2014 ий ноябрьыште Франциск Папа Ватиканын рӱдыштыжӧ – Шнуй Петрын кумдыкыштыжо – кум мушкылтмо яра (душым) кабинкым шогалташ йӧным ыштен, нуно суртдымо еҥ-влаклан мушкылташ ышталтыныт.

Тыгак Францискын темлымыж почеш Римысе чыла черке приходлаште суртдымо еҥ-влаклан душ кабинкым вераҥденыт[44].

Ситмыж йоча-влак нерген

Ситмыж йоча-влакым тынеш пурташ тореш лийше шнуйъеҥ-влакым шылталышыла, кардинал Бергольо пеҥгыдын каласен: марлан кайыдыме ава-влак аборт ышташ келшыдымышт дене йочалан илышым пуэныт, сай ошкылым ыштеныт, садлан Черке нуным шкеж деч шӱкалшаш огыл[45][46].

Католик йӱла

Кардинал Бергольо тӱнямбалне епископ-влак кокла гыч иктыже лийын, кӧ Бенедикт XVI-ын motu proprio-лан, Буэнос-Айресыште Summorum Pontificum йӱлаш пурышо латин мессым эртарыме шотышто, папан motu proprio увертарымыж деч вара, кок кече эртымеке, шке шонымыжым луктын ойлен[47].

Россий дене кылже

Моско да Пӱтынь Русьын патриархше Кирилл дене шкешотан вашлиймаш деч посна, Римысе-католик да Руш православий черке-влак кокласе кыл кучымашын вияҥмыжлан кугу тӱткышым ойыра манын, Франциск палемден[48].

Франциск Филиппиныште уна лиймыж годым,
2015 ий
Карте Францискын Папа Римский семын миен коштмо эллам ончыкта
2016 ий 2 октябрьыште Францискын Бакуш миен коштмыжлан пӧлеклалтше Азербайджанын почто маркыже
Франциск Папан Азербайджаныш коштмыжо

Энциклик (серыш)-влак

  • Evangelii gaudium (2013) — Евангелийын проповедьше тачысе тӱняште.
  • Lumen Fidei (2013) — ӱшан нерген (Папа Бенедикт XVI дене пырля)
  • Laudato si’ (2015) — пӱртӱсым да йырвелым аралаш кӱлмӧ нерген
  • Fratelli tutti (Все братья) (2020) — иза-шольо улмо да илышкыл келшымаш нерген

Laudato si’ (2015) — пӱртӱсым да йырвелым аралаш кӱлмӧ нерген Fratelli tutti (Иза-шольо улына) (2020) — иза-шольо улмына да илышкыл келшымаш нерген

Суаптар-влак

Forbes журналын савыктымыж почеш, 2014 да 2015 ийлаште Франциск Папа эн виян еҥ-влакын радамыште 4-ше верыште лийын гын, 2018 ийыште 6-шо верым айлен[49].

  • Анд Кондор Калыкле Орденын орденысе цепын кавалерже (Боливий, 2015 ий 8 июль)[50]
  • «Луис Эспиналь Кампас ачан» сулымо пашалан орденже (Боливий, 2015 ий 8 июль)[51]
  • Кугу Карл лӱмеш тӱнямбал премий (Германий, 2016)
  • Шыргыжмаш орден (Польшо, 2016 ий 26 апрель)[52].

Шке илышыже

  • Чапланыше футболист Альфредо Ди Стефано дене ик школышто тунемын (1926—2014)[53].
  • Буэнос-Айресысе «Сан-Лоренсо» аргентин футбол клубым йӧрата[9][54]. 2008 ийыште шнуй Лаврентий лӱмеш лӱмдымо да 1908 ийыште священник Лоренсо Массын полшымыж дене ыштыме команде верч чонйӱлышӧ (болельчик)-влак клубын официал йыжъеҥже лийын.
  • Телевизорым ончымым чарнен, тидын нерген 1990 ийыште Шнуй Кармель Ӱдырлан мутым пуэн[55].

Документальный фильм-влак

  • 2017 — Франциск, нужна-влакын папашт, поян-влакын Ватиканышт / François, pape des pauvres, Vatican des riches (реж. Энтони Форестье / Anthony Forestier) — «Портрет-влак / Grands portraits» цикл гыч
  • 2018 — Франциск Папа. Мутын озаже / Pope Francis: A Man of His Word (реж. Вим Вендерс)
  • 2021 — Франческо (реж. Евгений Афинеевский)

Художественный фильм-влак

  • «Кок Папа» (2019) — Фернанду Мейреллиш режиссёрын фильмже.

Колымыжо

Франциск Римысе папа 2025 ий 21 апрельыште Ватиканыште шке резиденцийыштыже 88 ияш колен. Колымыж деч ик кече ончыч понтифик Кугече амал дене ӱшаныше-влак ончыко лектын, тудо Ватиканысе Шнуй Петр базиликын балконыштыжо сугынь ойым ойлен[56]. Тыгак 20 апрельыште Франциск Римысе папа США-н вице-президентше Джей Ди Вэнс дене, Кугече амал дене ваш-ваш саламлаш манын, посна вашлиймашым эртарен[57].

Палемдымаш

  1. ↑ Franciskus // Nationalencyklopedin (швед.) — 1999.
  2. ↑ Francis I pope // Encyclopædia Britannica (англ.)
  3. ↑ 1 2 Чешская национальная авторитетная база данных
  4. ↑ Pope Francis Jorge Mario Bergoglio, S.J. (англ.). Тергыме кече: 15 ӱярня 2013. Архивлыме 14 теле 2017 ий.
  5. ↑ Francis
  6. ↑ Rachel Donadio. The New Pope: Bergoglio of Argentina (англ.). The New York Times (13 ӱярня 2013). — «He is also the first non-European leader of the church in more than 1,200 years». Тергыме кече: 9 шорыкйол 2023. Архивлыме 15 ӱярня 2013 ий.
  7. ↑ Roma {Rome} (Latin (or Roman) Diocese) (англ.). Catholic-Hierarchy. Тергыме кече: 8 вӱдшор 2019.
  8. ↑ Умер папа римский, <https://www.rbc.ru/politics/21/04/2025/6805fa149a79472a30fabb8f?from=newsfeed>. Тергыме: 21 вӱдшор 2025. 
  9. ↑ 1 2 Папа Франциск: аскет, иезуит и страстный поклонник футбола (руш.). РБК. Тергыме кече: 8 вӱдшор 2019. Архивлыме 22 идым 2020 ий.
  10. ↑ Новым папой римским избран Хорхе Марио Бергольо. Коммерсантъ. Тергыме кече: 7 шорыкйол 2022. Архивлыме 7 шорыкйол 2022 ий.
  11. ↑ Папа Римский: раньше я работал вышибалой в ночном клубе (руш.). Газета.Ru. Тергыме кече: 8 вӱдшор 2019. Архивлыме 12 ага 2021 ий.
  12. ↑ Ordinariato para los fieles de ritos orientales desprovistos de Ordinario del propio rito/Agencia Informativa Católica Argentina (AICA) (исп.). Тергыме кече: 13 ӱярня 2013. Архивировано из оригинала 14 пеледыш 2015 ий.
  13. ↑ [1] Архивысе копий 2 кылме 2019 гычКолупаев В. Е. АРГЕНТИНА: Южная Америка // Католические общины византийского обряда и русская диаспора
  14. ↑ Папа Бергольо, восточные католики и русские в Аргентине. Тергыме кече: 5 вӱдшор 2013. Архивировано из оригинала 17 ага 2013 ий.
  15. ↑ "Надеюсь, Бог простит вас за то, что вы сейчас натворили". Жизнь Папы Римского Франциска, 2025-04-21, <https://tass.ru/info/23231125>. Тергыме: 22 вӱдшор 2025. 
  16. ↑ Argentine Cardinal Named in Kidnap Lawsuit, Los Angeles Times, 2005-04-17, 0458-3035, <https://web.archive.org/web/20190403021852/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2005-apr-17-fg-cardinal17-story.html>. Тергыме: 9 вӱдшор 2019. 
  17. ↑ Ведомости. Аргентинский судья заявил о непричастности папы к преступлениям хунты (руш.) (17 ӱярня 2013). Тергыме кече: 9 вӱдшор 2019. Архивлыме 9 кылме 2018 ий.
  18. ↑ Аргентинский судья опроверг слухи о причастности Папы к преступлениям хунты (руш.). Взгляд. Тергыме кече: 9 вӱдшор 2019. Архивлыме 9 кылме 2018 ий.
  19. ↑ Папа непричастен к преступлениям хунты - аргентинский судья (руш.). www.aif.ru (16 ӱярня 2013). Тергыме кече: 9 вӱдшор 2019. Архивлыме 9 кылме 2018 ий.
  20. ↑ Cardinal breaks conclave vow of secrecy (англ.). CNN (23 идым 2005). Тергыме кече: 13 ӱярня 2013. Архивировано из оригинала 1 шыжа 2005 ий.
  21. ↑ Cardinal breaks conclave vow of secrecy (англ.). CNN (23 идым 2005). Тергыме кече: 13 ӱярня 2013. Архивировано из оригинала 1 шыжа 2005 ий.
  22. ↑ Michael Brendan Dougherty. One Of These Men Will Be The Next Pope (англ.). Business Insider (11 пургыж 2013). Тергыме кече: 9 шорыкйол 2023. Архивлыме 28 вӱдшор 2022 ий.
  23. ↑ Радио Ватикана. Папа рассказал СМИ, почему он выбрал себе имя Франциск, и объяснил, кто главный в Церкви. Тергыме кече: 16 ӱярня 2013. Архивлыме 19 ӱярня 2013 ий.
  24. ↑ Inauguracja pontyfikatu papieża Franciszka, 2013-03-19, <https://www.newsweek.pl/swiat/inauguracja-pontyfikatu-papieza-franciszka-relacja-na-zywo/83q3kvy>. Тергыме: 22 вӱдшор 2025. 
  25. ↑ "Кликни и молись". Папа Римский Франциск объявил о запуске сайта и приложений для молитв (руш.). ТАСС. Тергыме кече: 9 вӱдшор 2019. Архивлыме 21 вӱдшор 2019 ий.
  26. ↑ Папа Римский Франциск во время визита на Кубу встретился с Фиделем Кастро Архивысе копий 25 идым 2015 гыч // Первый канал. 21 сентября 2015
  27. ↑ Pope Francis' Apostolic Exhortation on The Joy of Love (англ.). Vatican Radio (8 вӱдшор 2016). Тергыме кече: 17 вӱдшор 2016. Архивлыме 7 ӱярня 2018 ий.
  28. ↑ Увещание папы Франциска по проблемам семьи представлено в Ватикане (руш.). РИА Новости (8 вӱдшор 2016). Тергыме кече: 17 вӱдшор 2016. Архивлыме 29 пеледыш 2018 ий.
  29. ↑ Le Gouverneur Cuomo présentera un projet de loi visant à supprimer la peine de mort de la législation de l'État en solidarité avec le Pape François (фр.). Тергыме кече: 9 сорла 2018. Архивлыме 9 сорла 2018 ий.
  30. ↑ Пушкарская Е. «Церковь не боится истории» // Огонек. — 2020. — № 10 (5602). — С. 22.
  31. ↑ Пушкарская Е. «Церковь не боится истории» // Огонек. — 2020. — № 10 (5602). — С. 22 — 23.
  32. ↑ Pullella, Philip (2022-02-25), Departing from protocol, pope goes to Russian embassy over Ukraine, <https://web.archive.org/web/20220228015511/https://www.reuters.com/world/pope-went-russian-embassy-express-concern-over-war-moscow-envoy-2022-02-25/>. Тергыме: 13 вӱдшор 2022. 
  33. ↑ Pope Francis calls Ukraine's President Zelensky to express 'sorrow' amid war (англ.). National Catholic Reporter (26 пургыж 2022). Тергыме кече: 13 вӱдшор 2022. Архивлыме 14 ага 2022 ий.
  34. ↑ Pullella, Philip (2022-03-06), Pope Francis says 'rivers of blood' flowing in Ukraine war, <https://web.archive.org/web/20220412152840/https://www.reuters.com/world/europe/pope-francis-says-ukraine-conflict-is-not-military-operation-war-2022-03-06/>. Тергыме: 13 вӱдшор 2022. 
  35. ↑ Украина: миссия кардиналов Краевского и Черни (руш.). Vatican News (7 ӱярня 2022). Тергыме кече: 13 вӱдшор 2022. Архивлыме 13 вӱдшор 2022 ий.
  36. ↑ СМИ: папа римский допустил возможность отречения из-за проблем со здоровьем, 2022-07-30, <https://web.archive.org/web/20220730100715/https://radiosputnik.ria.ru/20220730/pokoy-1806043923.html>. Тергыме: 30 сӱрем 2022. 
  37. ↑ В Ватикане сообщили об улучшении состояния папы римского, 2025-03-08, <https://www.rbc.ru/rbcfreenews/67cc8b999a7947dcd8ed0625>. Тергыме: 9 ӱярня 2025. 
  38. ↑ Pope Francis makes first public greeting and blessing from hospital - Vatican News, 2025-03-23, <https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2025-03/pope-francis-makes-first-public-greeting-thanking-everyone.html>. Тергыме: 23 ӱярня 2025. 
  39. ↑ Le cardinal Bergoglio invite à défendre la culture de la vie avec ardeur (фр.). Тергыме кече: 20 идым 2011. Архивировано из оригинала 7 сорла 2011 ий.
  40. ↑ Кто мы, чтобы судить: Папа Римский призвал просить прощения у геев (руш.). Московский комсомолец. Тергыме кече: 9 вӱдшор 2019. Архивлыме 4 сорла 2018 ий.
  41. ↑ Папа Франциск призвал просить прощения у геев (руш.). Взгляд. Тергыме кече: 9 вӱдшор 2019. Архивлыме 12 пургыж 2019 ий.
  42. ↑ Doctrinal declaration opens possibility to bless couples in irregular situations. Vatican News (18 теле 2023).
  43. ↑ Папа Римский разрешил священникам благословлять однополые пары. РБК (19 теле 2023). Тергыме кече: 19 теле 2023.
  44. ↑ Italy’s homeless to get showers at the Vatican (англ.). The Local. Тергыме кече: 14 кылме 2014. Архивлыме 17 кылме 2014 ий.
  45. ↑ Fox News, Francis is first pope from the Americas, <https://web.archive.org/web/20130521054656/http://www.foxnews.com/world/2013/03/13/francis-is-first-pope-from-americas-austere-jesuit-who-modernized-argentine/>. Тергыме: 8 пеледыш 2013. 
  46. ↑ ABC News, Francis Becomes First Latin American Pope, <https://web.archive.org/web/20130316025531/http://abcnews.go.com/International/francis-latin-american-pope/story?id=18722276>. Тергыме: 8 пеледыш 2013. 
  47. ↑ Rubin, Sergio (2007-09-17), Regresó la misa en latín, con mujeres cubiertas por mantillas, <https://web.archive.org/web/20130318024539/http://edant.clarin.com/diario/2007/09/17/sociedad/s-03001.htm>. Тергыме: 14 ӱярня 2013. 
  48. ↑ Папа Римский высказал свое доверие к России и ее народу, Российская газета, 2017-05-12, <https://web.archive.org/web/20171025022528/https://rg.ru/2017/05/12/papa-rimskij-vyskazal-svoe-doverie-k-rossii-i-ee-narodu.html>. Тергыме: 24 шыжа 2017. 
  49. ↑ Самые влиятельные люди мира 2018 Форбс (руш.). www.stevsky.ru. Тергыме кече: 9 вӱдшор 2019. Архивлыме 2 пургыж 2019 ий.
  50. ↑ Presidente Evo Morales distingue con el Cóndor de Los Andes al Papa Francisco (исп.). Тергыме кече: 10 сӱрем 2015. Архивировано из оригинала 9 сӱрем 2015 ий.
  51. ↑ https://web.archive.org/web/20150709162549/http://www.presidencia.gob.bo/fuente/noticia.php?cod=3363#contenido
  52. ↑ Pope Francis receives Order of the Smile (руш.). Тергыме кече: 14 шорыкйол 2017. Архивировано из оригинала 10 идым 2016 ий.
  53. ↑ Ди Стефано заявил, что, возможно, играл в футбол с новым Папой Римским (руш.). Р-Спорт (18 ӱярня 2013). Тергыме кече: 18 ӱярня 2013. Архивировано из оригинала 3 теле 2013 ий.
  54. ↑ Нового Папу отличают строгость и любовь к футболу — помощник Бергольо (руш.). РИА Новости (14 ӱярня 2013). Тергыме кече: 14 ӱярня 2013.
  55. ↑ Папа римский Франциск 25 лет назад дал обет об отказе от телевизора (руш.). Интерфакс (26 ага 2015). Тергыме кече: 16 шорыкйол 2022. Архивлыме 16 шорыкйол 2022 ий.
  56. ↑ Умер папа римский, <https://www.rbc.ru/politics/21/04/2025/6805fa149a79472a30fabb8f?from=newsfeed>. Тергыме: 21 вӱдшор 2025. 
  57. ↑ Вэнс и папа римский Франциск провели частную встречу, 2025-04-20, <https://www.interfax.ru/world/1021769>. Тергыме: 21 вӱдшор 2025. 

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Франциск&oldid=1207409" гыч налме