Туризм да унам вашлиймаш (калыкле проект)

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал

«Туризм да унам вашлиймаш» калыкле проект (руш. Национа́льный прое́кт «Тури́зм и гостеприи́мство») — 2021 ийыште илышыш шыҥдараш тӱҥалме да 2024 ийыште уэмдыме Российысе калыкле проект-влак кокла гыч иктыже. Проект элын илышйӧныштыжӧ корныш коштмо паша аланын вержым кумдаҥдыме да 2030 ийлан турист корно-влакын чотыштым 140 миллион марте шуктымо шонымаш дене увертаралтын[1].

Историй

Тӱҥалтыште калыкле проект «Туризм да унам вашлийме индустрий» маналтын. Тудым 2020 ийыште коронавирус пандемий годым ыштеныт да Российын президентше Владимир Путин тидым сайлан шотлен[2]. Калыкле проектым 2021 ийыште илышыш шыҥдараш пижыныт[3].

Тудын негызшылан кум темлымашым налме:

  • Турист инфракышкарым вияҥдымаш;
  • Турист-влаклан асулыкым тичмашын ситараш;
  • Туризм аланысе виктарыме пашам саемдымаш[4].

2022 ий октябрьыште Российын президентше Туризм шотышто федерал агентствым (Ростуризм)  (руш.) (мар. петырен — ты ведомстве калыкле проектым ыштен да тудын верч мутым кучен. Тудын ыштышаш пашажым Экономикым вияҥдыше министерствылан кусареныт[5]. Калыкле проектын кураторжылан вице-премьер Дмитрий Чернышенко кодын.

Ончылгоч иктешлымаш

«Туризм да унам вашлийме индустрий» проект 2024 ий мучаште мучашлалтын. Тиде ийынак ноябрьыште, лектышым ончылгоч иктешлышыла, Чернышенко ты проектым шыҥдарашлан федерал бюджет гыч 200 млрд теҥгем ойырымо манын палемден да увертарен:

«Вияҥме шотышто сай лектыш чыла шотыштат уло. Мутлан, эл мучко туркорныш коштмын чотшо 2020 ийыште 45 млн лийын гын, 2023 ийыште 84 млн марте кушкын. 2024 ийым ончылгоч иктешлыме почеш 92 млн туркорныш лекмым вучена».

Калыкле проект шотышто кӱлешан пунчал кокла гыч тудо туроператор-влакым да унагудыласе асулыклан 2027 ий марте НДС деч утарымым, тыгак унагудылаште 2030 ий марте нулевой НДС-ым ыштымым шотла[6].

Максим Решетников ты калыкле проект тӱҥалтыш жапыште кризис ваштареш виктаралтше сай ӱзгар семын лийын манын палемден

Проектым илышыш шыҥдарыме нерген ойлышыла, Экономикым вияҥдыме шотышто министр Максим Решетников ушештарен, икымше ошкылым ыштыме годым проект кризис ваштареш виктаралтше сай ӱзгар семын лийын, тиде паша коронавирус пандемийын кышажым сеҥен лекташ полшен:

«Шке жапыштыже лукмо пунчаллан кӧра, ты аланым аралаш гына огыл, инфракышкарым вияҥдыме пашам тӱҥалаш йӧн почылтын. Унагудым (отель) чоҥаш льготан кредитым да унагудо изипӧрт (модуль)-влакым субсидироватлыме программым илышыш шыҥдараш пижме. Кӧргӧ туризм пеш писын вияҥаш тӱҥалын. Бизнес кушкын толшо йодмашлан вашештен: ты пашаш оксам пыштымаш (инвестиций) кушкын. 2024 ийын икымше пелыштыже бизнес 377 млрд теҥге оксам кучылтын, тидыже кодшо ийысе тыгай жап деч 60%-лан шукырак»[7].

Проект нерген

Уэмдыме калыкле проект «Туризм да унам вашлиймаш» лӱмым налын, тушто вич федерал проект уло:

  • Посна пӧлеман унагудо верым чоҥымаш;
  • Теҥыз курорт-влак;
  • Элын туристын кумылжым савырымаш;
  • Пашаеҥ-влакым ямдылымаш;
  • Туризмым йӧнозанлык дене улаҥдымаш[1].

Калыкле проект 2030 ий марте пашам ышташ палемдалтын. Элын президентше ВВП-ште туризмын ужашыжым 5 % марте кугемдаш палемден[8].

Шуктышаш тӱҥ мероприятий-влак

Ты аланым вуйлатышыже Максим Решетниковын мутшо почеш, Экономвике вияҥмаш министрествын калыкле проект кышкарыште, кугу тӱткышым темлымаш-влаклан ойыра — вераҥдыме йӧн-влакым чоҥен кумдаҥдымаш, туристын чонжым савырыше у вер-влакым почмаш[7]. Пытартышыжым курык ече курорт, аквапарк-влакым, идалык мучко канаш лийман парк-влакым чоҥышаш нерген умылыман. 59 тӱжем у кумдыкым (номерым) ышташ, да идалыкыште каныме да каныш инфракышкарыш толшо-влакын чотыштым 23 млн еҥ марте шукташ палемдыме[1]. Тидын деч посна теве мом ышташ палемдыме:

  • Идалык мучко пашам ыштыше теҥыз курортым чоҥымаш — Россий Федерацийын индеш субъектыштыже 11 проект: 72 тӱжем утла у номер да 80 тӱжем паша вер.
  • Изи унагудылаште (модуль) вераҥдыме йӧным чоҥымаш — 10 тӱжем у номер.
  • Россий Федерацийын кундемже-влаклан иктеш ыштыме окса полышым ойырымаш тӱрлӧ тӱшка вашлиймашым эртараш, олаласе эртымгорно рӱдер-влакым сӧрастараш, йӱштылмӧ верым, турист йолгорным келыштараш, оксам кондыдымо тӱҥалтыш инфракышкарым ышташ, турист корныш коштшо-влакын чотыштым 7,4 млн марте нӧлталаш йӧным ышта.
  • Туризм аланыште «Аралтышан ыштыш-кучыш» йогын дене 57 тӧнежыште паша лектышым кугемдыме проект-влак.
  • Туризм да унам вашлийме индустрийлан тунемме-методике кышкарым чоҥаш да пашаеҥ-влакым ямдылыме пашаш 53 тӱжем марте колыштшым ушаш[1].

Калыкле проектым шыҥдарыме нерген шылталыме ой

2021 ий декабрьыште президент Владимир Путин калыкле проектым илышыш шыҥдарыме нерген шылтален. Тудо чиновник-влак ойырымо оксан 83,1 % кучылтмо нерген иктешлен ойлат, тыгодым ойырымо оксан кугурак ужашыже ыштыме пашалан огыл, инфракышкарым да объектым чоҥымашке огыл, а «Туризм.рф» корпорацийын уставысе капиталышкыже взносым тӱлаш каен (тудым премьер-министр Михаил Мишустинын кӱштымыж почеш 2020 ийыдекабрьыште элгӧргысӧ да ӧрдыж гыч пурышо туризмым вияҥдаш ыштыме) манын каласен. Тыгодым тӱҥ паша-влакым 51%-лан гына ыштен шуктымо[9].

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 4 Основные показатели и мероприятия национального проекта «Туризм и гостеприимство» (руш.). government.ru. Тергыме кече: 26 пургыж 2025.
  2. ↑ Путин поддержал разработку нацпроекта по туризму, 2020-11-16, <https://www.kommersant.ru/doc/4574417>. Тергыме: 26 пургыж 2025. 
  3. ↑ Интерфакс-Туризм. Путин поручил кабмину обеспечить нацпроект по развитию туризма финансированием до 2030 года.
  4. ↑ Национальныепроекты.рф. Туризм и индустрия гостеприимства.
  5. ↑ Путин упразднил Ростуризм. Что важно знать, <https://www.rbc.ru/society/20/10/2022/6350e7d69a79475650e6cd68>. Тергыме: 26 пургыж 2025. 
  6. ↑ В России одобрили паспорт нового национального проекта «Туризм и гостеприимство» - Газета.Ru | Новости, <https://www.gazeta.ru/social/news/2024/11/25/24470791.shtml?updated>. Тергыме: 26 пургыж 2025. 
  7. ↑ 1 2 Дмитрий Чернышенко: Положительная динамика есть по всем показателям нацпроекта «Туризм и индустрия гостеприимства» (руш.). government.ru. Тергыме кече: 26 пургыж 2025.
  8. ↑ Представлена структура обновленного нацпроекта «Туризм и гостеприимство» до 2030 года, <https://lenta.ru/news/2024/06/25/turizm/>. Тергыме: 26 пургыж 2025. 
  9. ↑ Вести. Путин о туристическом нацпроекте: деньги пошли не на реальную работу.
"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Туризм_да_унам_вашлиймаш_(калыкле_проект)&oldid=1231345" гыч налме