Космос (калыкле проект)
| «Космос» калыкле проект | |
|---|---|
 | |
| Амал | Россий президент Владимир Путинын кӱштымашыж дене |
| Роскот | 4,4 трлн теҥге |
«Космос» калыкле проектым Российын президентше Владимир Путинын кӱштымыж почеш 2025 ийыште илышыш шыҥдараш тӱҥалме[1]. Тудо Россий Федерацийын спутник тӱшка-влакым, калыкле орбитал станцийым чоҥымо, космос кыл сервисым, ядерный сандалык энергетикым вияҥдыме, тора сандалыкым негызлен шымлыме да пашаеҥым ямдылыме шотышто кужу жаплан палемдыме паша радамым рашемда[2].
Историй
2025 ий 16 апрельыште Бауман лӱмеш МГТУ-што Сандалык паша радамым вияҥдыме йодыш шотышто каҥашымаште Владимир Путин «Космос» калыкле проектым ямдылаш кӱлмӧ нерген увертарен:
...тиде аланыште мемнан палемдыме шуктышаш пашана сандалыкысе ончыл державе семын мемнан элнан историй статусшылан келшен толшаш[2].
Российын Президентын палемдымыж почеш калыкле проект лишыл да кужу жаплан ты аланым вияҥдыше паша радамым авалтышаш:
- тӱрлӧ пашам шукташлан шуко спутникан шкетӱшка-влакым ыштымаш;
- калыкле орбите станцийым чоҥымаш;
- ядерный сандалык энергетикым вияҥдымаш;
- «сандалык буксирым» ыштымаш;
- тора космосым негызлен шымлымашым эртарымаш;
- «Спектр-РГ» орбите обсерваторий негызеш Сандалыкын эн раш картшым ямдылымаш[2].
Калыкле проектын технологий сеҥымашыже-влак экономикым уэмдаш да граждан-влакын илышыштым саемдаш таратыше вий лийшаш манын, палемденыт[2].
2025 ий 3 июньышто Роскосмосын генеральный директоржо Дмитрий Баканов увертарен: нацпроект «Рассвет» интернетын 886 спутникым да Мландым тора гыч эскерыме 114 аппаратым колташ палемда[3].
2025 ий 17 августышто РАН-ысе Сандалыкым шымлыше институтын планет-влакын физике пӧлкажым вуйлатыше Олег Кораблёв увертарен: сандалыкым шымлыме шотышто калыкле проектыш «Венера-Д» автоматике планете кокласе станцийым ямдылыме да колтымо паша пурен. Эскиз проектированийым 2026 ий январьыште тӱҥалаш палемдыме[4].
Шийвундым ойырымаш
2025 ий 17 июньышто нацпроектым Россий президент Владимир Путин пеҥгыдемден[5]. Документ почеш 2036 ий марте чумыр финансирований 4,4 трлн теҥгеш шуэш[6].
Федерал проект-влак
«Космос» калыкле проектыш тыгай федерал программе-влак пурталтыныт:
- «Сандалыкысе увер технологийым пӱтынек вияҥдымаш»;
- «Сандалыкысе кышкарын ончыкылыкшо да сервис-влак»;
- «Российын сандалыкысе ядерный энергетикыжым вияҥдымаш»[7].
Лектыш
Калыкле проектын тӱҥ ужашыже-влакым каҥашыме годым тыгай пунчалым лукмо:
- 2030 ий марте орбитал тӱшкаласе спутник-влакын чотыштым 1,2 тӱж. единицыш шукташ;
- российысе космодромла гыч идалык жапыште колтымо чотым 56 марте кугемдаш;
- 2027 ийыште шке ачамландысе орбитал станцийым вераҥдаш тӱҥалаш;
- 2030 ий марте ты аланысе пашаеҥ-влакын чотыштым 40 тӱж. еҥ марте кугемдаш;
- ты аланысе паша лектышым 1,5 пачаш кугемдаш[7].
Палемдымаш
- ↑ Путин анонсировал скорое утверждение нового нацпроекта по космосу - Газета.Ru | Новости, 16.04.2025, <https://www.gazeta.ru/science/news/2025/04/16/25575230.shtml?updated>. Тергыме: 17 вӱдшор 2025.
- ↑ 1 2 3 4 Совещание по вопросам развития космической деятельности, 16.04.2025, <http://www.kremlin.ru/events/president/news/76692>. Тергыме: 17 вӱдшор 2025.
- ↑ "Роскосмос" раскрыл содержание нацпроекта по космосу, 2025-06-03, <https://ria.ru/20250603/proekt-2020714057.html>. Тергыме: 3 пеледыш 2025.
- ↑ Миссия "Венера-Д" вошла в нацпроект по космосу, <https://tass.ru/kosmos/24802381>. Тергыме: 17 сорла 2025.
- ↑ "Роскосмос" рассказал подробности космического нацпроекта, 17.06.2025, <https://ria.ru/20250617/roskosmos-2023300145.html>. Тергыме: 18 пеледыш 2025.
- ↑ Путин утвердил нацпроект «Космос» с бюджетом 4,4 трлн рублей до 2036 года, 2025-06-18, <https://www.kommersant.ru/doc/7800640>. Тергыме: 18 пеледыш 2025.
- ↑ 1 2 Михаил Мишустин провёл стратегическую сессию по национальному проекту «Развитие космической деятельности Российской Федерации на период до 2030 года и перспективу до 2036 года» (руш.). government.ru (13 сорла 2024). Тергыме кече: 17 вӱдшор 2025.
| Российын 2025—2030 ийласе калыкле проектше-влак | |
|---|---|
| Айдеме капитал |
|
| Йӧнан алан |
|
| Экономике вияҥмаш |
|
