Смирнова, Прасковья Алексеевна

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Прасковья Алексеевна Смирнова
Смирнова, Прасковья Алексеевна.jpg
Шочмо кече 17 шыжа 1909(1909-10-17)
Шочмо вер
Колымо кече 13 кылме 1947(1947-11-13) (38 ий)
Колымо вер
Гражданстве
Профессий актрисе
Усталык жап 1928—1947
Амплуа трагик, комик
Театр М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театр
Суаптар Орден «Знак Почёта»  — 1946 SU Medal For Valiant Labour in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg
Марий АССР-ын калык артисткыже (1946)

Прасковья Алексеевна Смирнова (1909 ий 17 октябрь, Коҥганур ял, Марий АССР1947 ий 13 ноябрь, Йошкар-Ола) — марий совет театр актрисе. Марий кугыжаныш театрын вӱдышӧ актрисыже (кызыт — М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театр) (1928—1947). Сымыктыш пашаеҥ-влакын Марий профсоюз обкомын председательже (1946—1947). Марий АССР-ын икымше калык артисткыже (1946)[1].

Илыш корныжо

1909 ий 17 октябрьыште кызытсе Кужэҥер кундем Конганур ялысе кресаньык ешеш шочын[2][3].

Тошто Торъял шымияш школым тунем пытарымеке, Чарласе педагогике техникумыш тунемаш пурен[4][5].

1928 ий шыжым Марий сем-драме сымыктыш студийыш тунемаш пурен. 1930 ийыште, Марий кугыжаныш театрын Москош, СССР калык-влакын театр да сымыктыш шотышто I Пӱтынь ушемысе олимпиадыш миен толмеке, Театр сымыктышысе рӱдӧ техникумын (ЦЕТЕТИС) актёр пӧлкашкыже тунемаш пурен, но писын гына, тунеммым коден, Йошкар-Олаш пӧртылын. Илышыжын пытартыш кечыж марте Марий кугыжаныш театрын сценыштыже модын[4][5][6].

Мер пашаштат тыршен: 1946 ийыште сымыктыш пашаеҥ-влакын Марий профушем обком председательлан сайлалтын[4][5][6].

1947 ий 13 ноябрьыште трагически колен, Йошкар-Оласе Марково шӱгарлаште тойымо[7].

Актёр пашаже

Марий кугыжаныш театрыште пашам ыштыме жапыште 30 утла рольым модын. Актрисын модмо рольжо-влак тунамсе жапын шижмашыж дене темше лийыныт, герой-влакын кӧргӧ тӱняштым келгын почын пуымо дене ойыртемалтыныт[6].

Актрисын пӱтынь усталык пашаже гоч айдемым йӧратымаш, тудын айдемылык чапшым аралыме йодыш эртен. Марий драматург-влакын пьесылаштышт модшыла, Прасковья Алексеевна марий ӱдырамашын кумылжым, ныжылгылыкшым, шӱм-чон моторлыкшым да яндарлыкшым почын пуэн: С. Николаевын «Салика» сем комедийыштыже Салика да Марина, Саскавий (С. Николаев «Вӱдшӧ йога», 1940), Ануш да Чачавий (Н. Арбан «Янлык Пасет», 1944), Кансыл (И. Смирнов «Асан ден Кансыл», 1944) да молат. Шкешотан драме усталыкше классике репертуарысе роль-влакым модмаште раш почылтын: Варвара (А. Н. Островский «Кӱдырчан йӱр», 1934), Агафья Тихоновна (Н. Гоголь «Ӱдырым налмаш», 1935), Кеккина (К. Гольдони «Коклазе-влак», Бабьи сплетни, 1939), Амалия (Ф. Шиллер «Разбойник-влак» / «Разбойники», 1939), Татьяна да Наташа (М. Горький «Мещан-влак» / «Мещане», 1940) да «Пундаште» («На дне», 1941) да молыштат. Актрисе А. Островскийын «Лумӱдыр» («Снегурочка», 1946) шошо йомакыштыже Купаван рольыштыжо кӱкшӧ драме усталыкым ончыктен[6].

Кусарыме пьесе-влак почеш икмыняр постановкышто шке жапысе ӱдырамаш-влакын сыныштым чоҥен, 1930–1940-ше ийласе ӱдырамашын чонкӧргӧ тӱняжым ӱшандарен почын пуэн: Бочкарёва (А. Корнейчук «Платон Кречет», 1935), Тоня Туманова (Н. Островский «Кузе вурс шуаралтын» / «Как закалялась сталь», 1937), Женя (К. Симонов «Мемнан оласе рвезе» / «Парень из нашего города», 1946) да молат[6].

1946 ийыште тудлан «Марий АССР-ын калык артистше» чаплӱмым пуымо. «Чап Тамга» орден да «1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште тыршен пашам ыштымылан» медаль дене суапландарыме[4][5][6].

Тӱҥ роль-влак

Актриса П. Смирнован тӱҥ рольжо-влак[4][5][6]:

  • Варвара (А. Н. Островский «Кӱдырчан йӱр» / «Гроза», 1934)
  • Агафья Тихоновна (Н. Гоголь «Ӱдырым налмаш» / «Женитьба», 1935)
  • Бочкарёва (А. Корнейчук «Платон Кречет», 1935)
  • Тоня Туманова (Н. Островский «Кузе вурс шуаралтын» / «Как закалялась сталь»), 1937
  • Кеккина (К. Гольдони «Коклазе-влак» / «Бабьи сплетни», 1939)
  • Амалия (Ф. Шиллер «Разбойник-влак» / «Разбойники», 1939)
  • Татьяна, Наташа (М. Горький «Мещан-влак» / «Мещане», 1940; «Пундаште» / «На дне», 1941)
  • Салика, Марина (С. Николаев] «Салика»)
  • Саскавий (С. Николаев «Вӱдшӧ йога» / «Воды текут», 1940)
  • Ануш и Чачавий (Н. Арбан «Янлык Пасет» / «Чёрный Волк», 1944)
  • Кансыл (И. Смирнов «Асан ден Кансыл» / «Асан и Кансыл», 1944)
  • Купава (А. Островский «Лумӱдыр» / «Снегурочка», 1946)
  • Женя (К. Симонов «Мемнан оласе рвезе» / «Парень из нашего города», 1946)

Чап

  • Марий АССР-ын калык артисткыже (1946)[6]
  • Марий АССР-ын сулло артисткыже (1941)[6]
  • «Чап Тамга» орден (1946)[6]
  • «1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште тыршен пашам ыштымылан» медаль (1946)[6]
  • Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чапкагазше (1941, 1945)[6]

Шарнымаш

Марий калык артистка П. А. Смирновалан палыме марий поэт-влак Миклай Казаков да Анатолий Бик «Ужатыме мут» да «Чеверын, йолташна!» почеламутыштым пӧлекленыт[8].

Палемдымаш

  1. 100 лет Марий Эл. Славная звезда земли марийской: Смирнова Прасковья Алексеевна (1909-1947 гг.) | Национальная библиотека имени С.Г. Чавайна Республики Марий Эл (руш.). nbmariel.ru. Тергыме кече: 21 ӱярня 2025.
  2. Конганур | Родная Вятка. rodnaya-vyatka.ru. Тергыме кече: 14 сорла 2024.
  3. Известные деятели искусства Куженерского района 2020г презентация, доклад (неопр.). theslide.ru. Тергыме кече: 14 сорла 2024.
  4. 1 2 3 4 5 Мочаев, 2017, с. 408.
  5. 1 2 3 4 5 Энциклопедия Республики Марий Эл, 2009, с. 717.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 театр, Шкетан Смирнова Прасковья Алексеевна • М.Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театр (неопр.). М.Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театр (25 вӱдшор 2021). Тергыме кече: 14 сорла 2024.
  7. Они тоже гостили на земле... Смирнова Парасковия Алексеевна (1909-1947). nec.m-necropol.ru. Тергыме кече: 14 сорла 2024.
  8. 100 ЛЕТ МАРИЙ ЭЛ. Славная звезда земли марийской: Смирнова Прасковья Алексеевна (1909-1947 гг.) | Национальная библиотека имени С.Г. Чавайна Республики Марий Эл. nbmariel.ru. Тергыме кече: 14 сорла 2024.

Литератур

  • Клюкин П. Первый калык артистка П. А. Смирнова: Шочмыжлан 50 ий темме лӱмеш (Первая народная артистка П. А. Смирнова: К 50-летию со дня рождения) // Марий коммуна. 1959. 27 декабрь.
  • Савельев С. Жизнь, отданная служению искусству // Марийская правда. 1960. 4 января.
  • Коряков К. Самырык коклаште: Шарнымаш гыч (Среди молодёжи: Из воспоминаний). ― Йошкар-Ола, 1968. ― С. 17—21.
  • Беспалова Г. Калык артистка: МАССР-ын первый калык артисткыже П. А. Смирновалан 60 ий темме лӱмеш (Народная артистка: К 60-летию со дня рождения первой народной артистки МАССР П. А. Смирновой) // Марий коммуна. 1969. 17 октябрь.
  • Клюкин П. Коло ий сценыште: Шарнымаш (Двадцать лет на сцене: Воспоминания) // Марий коммуна. 1970. 16 апрель.
  • Георгина М. Марийский драматический театр: Страницы истории (1919—1978). ― Йошкар-Ола, 1979.
  • Чокмар Э. Марий мландын чапле шӱдырна (Славная звезда земли марийской) // Кугарня. 1994. 14 октябрь.
  • Волков А. Калык артистка: Писательын дневникше гыч (Народная артистка: Из дневника писателя) // Илышын воштончышыжо. ― Йошкар-Ола, 1994. ― С. 146—149.
  • Айплатов Г. Прасковья Алексеевна Смирнова (1909—1947): К 90-летию со дня рождения // Марий Эл: время, события, люди: Календарь знаменательных и памятных дат на 1999 год. ― Йошкар-Ола, 1998. ― С. 82—84.
  • Зайниев Г. Эпоха марийской драмы // Марийская правда. 1999. 3 декабрь.
  • Кульбаева Н. И. Артисты Марийского театра: биобиблиографический справочник. ― Йошкар-Ола, 2005. ― 288 с.
  • Кульбаева Н. И., Мочаев В. А. Смирнова Прасковья Алексеевна // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 336. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Смирнова Прасковья Алексеевна // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 717. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
  • Кульбаева Н. И., Мочаев В. А. Смирнова Прасковья Алексеевна // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 408. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
  • Энциклопедия театров Республики Марий Эл: иллюстрированное научно-популярное издание / [Министерство культуры, печати и по делам национальностей Республики Марий Эл и др.; редкол.: |К. А. Иванов (пред.) и др.; авт.-сост.: Белецкая Е. С. и др.]. — Йошкар-Ола, 2019. — 259 с.: ил., портр.

Ссылки