Семенюк, Захар Владимирович

Захар Владимирович Семенюк
З. В. Семенюк, 1957—1958 ийла
Шочмо кече	1919 ий 24 ӱярня(1919-03-24)
Шочмо вер	Бейзимовко села Чуднов район Житомир кундем, Украине
Колымо кече	1958 ий 17 ага(1958-05-17) (39 ий)
Колымо вер	Йошкар-Ола, РСФСР, СССР
Пурымаш	СССР
Войскан родшо	ВВС
Службо жап	1938—1958
Званий
Часть	153 ИАП, 512 ИАП, 220 ИАД, 1 ГИАД
Кредалмаш/сар	Совет-финн сар Кугу Ачамланде сар
Награде да премий	Класс квалификаций

Захар Владимирович Семенюк (24 март 1919; Бейзимовко села, кызыт Украинысе Житомир кундем, Чуднов район — 17 май 1958) — Совет Ушемын Талешкыже (28 январь 1943), полковник (1949); 1956 ийыште подполковникыш волтымо, 1957 ийыште уэш пӧртылтымӧ. 1-ше классан сарзе лётчик (1954).

Илыш корныжо

1919 ий 24 мартыште Бейзимовко селаште, кызыт Украинысе Житомир кундемын Чуднов районыштыжо, шочын. Украин. 1933 ийыште Карповцы селаште 7 классым тунем пытарен (Чуднов район), 1935 ийыште — тунемше-влакын фабрике-завод школым. Бердичев олаште «Прогресс» заводышто котельщик-сборчиклан пашам ыштен (Житомир кундем). 1937 ийыште Винницысе аэроклубым тунем лектын.

Армийыште 1938 ий март гыч. 1938 ийыште лётчик-влаклан Одессысе сарзе авиаций школым тунем пытарен. ВВС-ын строевой частьлаштыже (Моско ден Ленинград сарзе округлаште) служитлен.

Совет-финн сарын участникше: 1940-ше ий февраль-мартыште — 153-шо истребитель авиацийысе полкын командирже. Истребитель И-153 дене икмыняр гана сар паша дене чоҥештылын, «Лӱддымылыклан» медаль дене суапландаралтын.

1941 ийыште ВВС-ын штурман-влакым ямдылыше Полтавысе курсым тунем лектын.

Кугу Ачамланде сарын салтакше: 1941 ий июль-октябрьыште — Полтавысе авиакурсышто истребитель авиаэскадрилийын звено командирже; 1941 ий октябрь — 1943 ий январьыште — авиаэскадрилий командирын алмаштышыже да 512-шо истребитель авиаций полкын штурманже. Кечывалвел—Касвел, Донысо да Сталинград фронтлаште кредалын. Украиныште, Ростов-на-Дону, Харьков кундемлаште аралалтме вашпижмаште кредалын, Сталинград кредалмаште лийын. 1942 ий 5 августышто юж бойышто самолётшо лӱйылтын, фронтын ончыл линийышкыже волен шинчын. 1943 ий январь жаплан 357 гана сар вашпижмашке чоҥештылын, нунын кокла гыч штурмовик ден бомбардировщик-влак пелен — 149, разведкыш — 67, аэродром ден войска-влакым штурмоватлаш — 22, молыжо — кредалмаш пасушто шке войскам кава гыч аралымаш лийын. 95 юж кредалмашым эртарен, тыгодым тушманын 14 самолётшым шкетынак волтен шуэн, тӱшкан 4 самолётым пытарымаште лийын. 23 гана разведкыш, поснак кӱлешан объектым шымлаш чоҥештылын.

СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын 1942 ий 28 январьысе «Йошкар Армийын Сарзе-юж вийжым вуйлатыше-влаклан Совет Ушемын Талешкыже чаплӱмым пуымо нерген» кӱштыкшӧ почеш «немыч захватчик-влак дене кучедалме фронтышто командованийын кӱштымыжым шот дене шуктымылан да тыгодым патырлыкым, талылыкым ончыктымыжлан Совет Ушемын Талешкыже чаплӱмым пуымо, Ленин орден ден «Шӧртньӧ Шӱдыр» медаль дене суапландарыме.

1943 ий январь гыч 1945 ий март марте (1944 ий октябрь гыч тазалыклан кӧра чоҥештылын огыл) — 220-шо истребитель авиаций дивизийын (1943 ий февраль гыч — 1-ше гвардейский) пилотироватлыме шотышто лётчик-инспекторжо. Кечывалвел, Степь, Рӱдӧ да 1-ше Белорус фронтлаште кредалын. Курскысо кредалмаште лийын, Украинын шола сержым, Белоруссийым утарымаште кредалын. Сар жапыште И-16, ЛаГГ-3, Як-1, Як-7 и Р-39 «Аэрокобра» самолёт-влак дене 453 гана кавашке нӧлталтын, 107 вашпижмаште тушманын 16 самолётшым шкетынак, тӱшкан 5 самолётым волтен шуэн (награде документ-влак дене келшышын, но М. Ю. Быковын «Все асы Сталина» шымлымыж почеш оперативле да отчёт документ-влак почеш асын шкет сеҥымашыже 12, тӱшкан 5 ман пеҥгыдемдалтын).

1945 ий март гыч Сарзе-юж академийыште (Монино) тунемын, но 1945 ий октябрьыште тазалыклан кӧра тунеммаш гыч кораҥденыт. 1945—1947 ийлаште — Таврический сар округысо ВВС штабын управленийыште чоҥештылме шотышто пӧлкам вуйлатыше.

1947 ийыште чоҥештылме пашашке пӧртылын, истребитель авиаполк командирын алмаштышыже (Таврический сарзе округышто). 1949 ийыште офицер-влаклан Липецкысе чоҥештылме тактике кӱшыл курсым тунем лектын. ПВО авиацийын истребитель авиаполкшо дене (Мӱндыр Эрвелне) командоватлен. 1954 ий гыч — командирын алмаштышыже, а 1955 ий гыч — 254-ше истребитель авиадивизийын командирже (ПВО-н Амурысо армийже). 1956 ий июнь гыч — авиадивизийын командирже олмо гыч (Амурысо армий, Хабаровск) Йошкар-Олашке 82-шо истребитель авиадивизийысе командирын чоҥештылме шотышто алмаштышыжлан кусарыме.

Хабаровскышто илен, 1956 ий гыч — Куйбышевыште (кызыт Самара), пытартыш ийлажым — Йошкар-Олаште. Полковник З. В. Семенюк 1958 ий 17 майыште истребитель МИГ-15 дене чоҥештылмыж годым колен. Йошкар-Оласе (Марий Эл Республике) Марково шӱгарлаш тойымо.

Суаптарже

• Совет Ушемын Талешкыже (28.01.1943);
• кок Ленин орден (18.07.1942, 28.01.1943);
• кок Йошкар Тисте орден (6.11.1941, 9.11.1942);
• 1-ше степенян Ачамланде сар орден;
• кок Йошкар Шӱдыр орден (21.08.1953, 22.02.1955);
• «За отвагу» медаль (1940);
• «Сарзылык суаплан» медаль (1948);
• моло медаль-влак;
• «Китай-совет келшымаш» китай медаль (19.10.1955).

Шарнымаш

1947 ийыште сӱретче М. П. Крошицкий тудын портретшым сӱретлен — «Совет Ушемын Талешкыже С. В. Семёнюк».

Тудын лӱмжӧ дене Йошкар-Оласе (Марий Эл Республик) уремым лӱмдымо.

Йошкар-Олаште Волков уремысе 164-ше пӧрт пырдыжыште Шарныктыш оҥа кеча.

Палемдымаш

Литератур

• Андреев С. А. Совершённое ими бессмертно. Книга 1. М.: Высшая школа, 1976.
• Бодрихин Н. Г. Советские асы. М., 1998. — 272 с. ISBN 5-89883-001-4.
• Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
• Золотые Звёзды Полесья. 3-е изд., Киев, 1985.
• Иду на таран. Волгоград: Нижне-Волж. кн. изд., 1978.
• Наши Герои. 2-е изд., перераб. и доп. Йошкар-Ола, 1985.
• Советские асы 1941—1945. Автор-составитель М. Ю. Быков. М.: Яуза Эксмо, 2008. — 608 с. ISBN 978-5-699-30919-1.
• Сталинградская битва. Хроника, факты, люди. 2 кн. — Москва: ОЛМА-ПРЕСС, 2002.

Кылвер-влак

Захар Владимирович Семенюк (руш.). Сайт «Герои страны».