Сар-юж вийын кечыже

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Тергыме статья
Сар-юж вийын кечыже
12 августа День ВВС России.jpg
Тӱрлылык РФ ВС-ыште шарнымаш кече
Вес семын «Российысе сар-юж вийын кечыже»
Ышталтын

РФ-ысе ВС-ын Сар-юж вий лӱмеш

(РФ-ын президентше
В.Путинын 2006 ий 31 майыште лекше 549 №-ан «Россий Федерацийысе Сарзе вийыште профессионал пайрем ден шарнымаш кечым пеҥгыдемдыме нерген» кӱштыкшӧ почеш)
Палемдат  Россий
Кече 12 сорла (ий еда)
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак
МиГ-29, Су-27 да Су-25 экипаж-влак Россий ВВС-ын шӱдӧ ияш лӱмгечыж годым 100 цифрым моделироватлат. 2012 ий 12 август.

«Сар-юж вийын кечыже» («ВСС кече») — Сар-юж вий лӱмеш шарнымаш кече; Россий Федерацийын элым аралыше-влакше, тыгак эл мучко авиацийым йӧратыше-влакат палемдат, чӱчкыдынак тидын дене кылдалтше пайремле мероприятий-влак августын 3-шо рушарняшкыже куснат. ПВО-н южо войскажат ВВС-ыш пура да ты пайремым нунат палемдат[1]. Пайрем кече — 12 август[2].

Историй

ВВС кечым палемдыме кече, 12 август, эше кугыжан Российыштак лукмо кӱштык дене рашемдалтын, туштыжо южышто ийын коштшо посна частьым почаш кӱштымӧ[1][2].

Тидын дене келшышын да «Россий Федераций президент Владимир Путинын 2006 ий 31 майысе 549-ше №-ан «Россий Федерацийын сарвийлаштыже профессионал пайремым да шарныктыш палемдыме нерген» кӱштыкше дене келшышын, пайрем ий еда 12 августышто палемдалтеш[3]. Тидын годым, кӱштыклан келшышын, пайрем шарныме кече статусым сулен, а пайремлымаш 1997 ий гыч тӱҥалын, кунам келшен толшо кӱштыкым Россий президент Борис Ельцин луктын[2].

Шуко жап Российыште да Совет Ушемыште сарзе-юж флотын посна палемдыман кечыже лийын огыл, да сар авиаций шке пайремжым авиацийын моло йогынысо кечыла дене пырля палемден[4]. Шкевуя войскан статусшым 1932 ийыште налыныт, ик ий эртымеке, Юж флотын кечыже шочын, тудын кышкарыште пайремле мероприятий-влак эртаралтыныт, тыште сар авиацийат ушнен[5].

Россий Федерацийыште Сар-юж вий-влакын кечышт ВВС Главком Петр Дейнекинлан кӧра палемдаш тӱҥалыныт, тудыжо президентлан тыгай пайремым ышташ кӱлмӧ нерген темлен. Сар-юж вий кечым пайремлаш кӱлмӧ нерген историй могырым «Авиаций да космонавтике» шанче-популярный журналыште (1996 ий 6 №) негызлен савыктыме. Статьяште 397-ше №-ан приказ нерген ойлымо, тудым Россий империйысе сар министерствыжын вуйлатышыже инженер-генерал А.П. Вернандер 1912 ий 30 июльысо тошто стиль дене, а у стиль дене — 12 август пеҥгыдемден. Пӱтынь Российысе император Николай II-ын 1911 ий 22 ноябрьысе кӱштымыжлан келшышын, армийысе южышто ийын коштмо шотышто чыла йодыш Тӱҥ штабын тӱҥ управленийыштыже чумыралтеш да Генштаб вӱдымӧ частьын штатшым пеҥгыдемда, тиде кӱштымаш дене келшышын, сар авиаций шкевуя пашам ыштыше направлений лиеш[6].

Совет жапыште

Тӱҥ статья: Россий Юж Флотын кечыже

Совет Ушемыште «ССР Союзын юж флот кечыже» (кокымшыжо лӱмжӧ — авиаций Кече) ий еда палемдалтын, тидын годым тӱрлӧ саманыште тудым пайремлыме кече вашталтын, а шке пайремже пӱтынь авиацийым авалтен. Юж парадын эн оҥай татше-влак лийыныт: партий ден правительствын ончылъеҥ-влакын портретыштым юж шар дене нӧлтымаш, самолёт-влакын «ЛЕНИН», «СТАЛИН» мутым ончыктен радамлын чоҥештымаш... Парадын икымше ужашыште ОСОАВИАХИМ-ын лётчик ден планеристше-влак шке мастарлыкыштым ончыктеныт, шке техникыштым Граждан Юж Флотын лётчик-влакшат моктеныт. Кокымшо, утларак волгыдо ужашыже Сарзе-юж Вийлан пуалтын. Мутат уке, утларак вучымо чапланыше «Йошкар визытан» пилотаж лийын. Но эн куатлын сарысе сӱретым модын ончыктымаш (имитаций) лийын.

Юж флотын кечыже икымше гана кугу кӱкшытыштӧ эртен да тӱшка калыкын тӱткышым авалтен. Пайрем кок ужаш дене эртен — мланде ӱмбалне статистике ончер да чоҥештылше авиацийын парадше. Юж парадыште В.В. Сталинын вуйлатыме Совет правительствын да ВКП(б) Рӱдӧ комитетын еҥже-влак, тыгак йотэл делегаций еҥже-влак лийыныт. Юж флотын кечыже СССР-ын авиацийжым пӱтыньек авалтыше лийын гынат, РККА сар-юж вийже чот шот дене утларак ончылно лийын, шуктышаш пашамат лач сарзе лётчик-влак вӱденыт[7].

СССР юж флотын икымше кечыжым 1933 ий 18 августышто палемдыме, ты кече Йошкар юж флотын 15 ий да ОСОАВИАХИМ-ын 10 ий темме дене келшен толын[8].

ВКС кече

2015 ий 1 августышто сарзе-юж войска-влакын у россий сарзе-космос войска радамыш пурымышт деч вара, ВКС-ым ыштыме лӱмеш армийысе шарныктыш кече шочын — ВКС кече, ий еда 1 августышто палемдалтеш[4].

ВКС-ыш авиатор-влак веле огыл, тыгак ондак шкевуя пашам ыштыше армийысе моло подразделений-влакат пуреныт, тиде пайрем кечым ойырен налме нерген йодышым шочыктен. Пытартышлан тыге пунчалыныт: ВКС кечым пайрем негызлан 12 августым ойырен налаш[9], тидлан кӧра сар авиаций шке историй пайремжым арален коден[10][4].

Тыгеракын, 1 август Российыште ВКС-ын шочмо кечыже, а 12 август ВВС (ВКС)-ын кечыже палемдалтеш, тудын лӱмыштыжӧ пайремын историй йӱлаже да факт йогынжо аралалтын[4].Тидын годым Космос войска-влакын кечышт тыгак посна палемдалтеш — 4 октябрьыште[11].

Пайремлымаш

Совет жапысе йӱла почеш Юж флот кечым йпайремлымаш юж парад дене эртаралтын. Тыге тудын дене кылдалтше парад-влак москосо Тушино аэродромышто 1935 ий гыч 1962 ий марте эртеныт[12]. ВВС кечым посна ыштыме деч вара тыгак тудын дене кылдалтше икмыняр кугу мероприятий эртен. Сар-юж вий кече лӱмеш концерт, тидын нерген ончер да кином ончымаш-влак эртат, икмыняр аэродромлаште экскурсий-влакым ыштат, ончыктымо чоҥештылмашым эртарат[13].

Кызытсе россий историйыште тиде кечылан пӧлеклалтше эн кугу пайремлан ВВС-лан 100 ий темме лӱмгече кече шотлалтеш. Тиде лӱмгечылан пӧлеклалтше пайрем-влак элын ятыр кундемлаштыже эртеныт[14]. ВВС-лан 100 ий темме лӱмеш тыгак шарныктыше медальым ыштеныт[15].Тыгак ВВС-лан 110 ий темме годымат кугу пайрем кумыл озаланен[16].

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 День военно-воздушных сил (ВВС) России в 2023 году: история и традиции праздника. Комсомольская правда. Тергыме кече: 16 сорла 2023.
  2. ↑ 1 2 3 День Военно-воздушных сил РФ. РИА Новости (12 сорла 2023). Тергыме кече: 16 сорла 2023.
  3. ↑ Указ Президента Российской Федерации В. Путина от 31 мая 2006 года № 549 «Об установлении профессиональных праздников и памятных дней в Вооружённых Силах Российской Федерации». Официальный интернет-портал правовой информации (9 сорла 2022).Архивысе копий 4 ӱярня 2016 гыч
  4. ↑ 1 2 3 4 Крылья свободы: отмечаем день ВВС 12 августа 2023-го и рассказываем о его традициях. Life (11 сорла 2023). Тергыме кече: 16 сорла 2023.
  5. ↑ 12 августа — День ВВС России: когда отмечается, история, мероприятия. Известия (11 сорла 2023). Тергыме кече: 12 сорла 2023.
  6. ↑ Сегодня День Военно-воздушных сил (День ВВС) России. Информационное агентство «Оружие России» (12 сорла 2018). Тергыме кече: 12 сорла 2015. Архивлыме 15 сорла 2015 ий.
  7. ↑ Елисеев С. П. О двух датах празднования Дня Военно-Воздушных Сил. Военно-исторический журнал. Тергыме кече: 16 сорла 2023.
  8. ↑ Лидия Костарева. Первое празднование Дня Воздушного Флота в СССР. Российский государственный военный архив. Тергыме кече: 16 сорла 2023.
  9. ↑ 12 августа – День Военно-воздушных сил России. Региональный центр патриотического воспитания (12 сорла 2023). Тергыме кече: 16 сорла 2023.
  10. ↑ Космические войска. Министерство обороны Российской Федерации. Тергыме кече: 16 сорла 2023.
  11. ↑ День Космических войск. Досье. ТАСС (3 шыжа 2017). Тергыме кече: 16 сорла 2023.
  12. ↑ День Военно-воздушных сил РФ: история праздника и «крылатых героев». РЕН ТВ (11 сорла 2023). Тергыме кече: 16 сорла 2023.
  13. ↑ 12 августа — День ВВС России: когда отмечается, история, мероприятия. Известия (11 сорла 2023). Тергыме кече: 16 сорла 2023.
  14. ↑ Празднование 100-летия ВВС России. РИА Новости (2012 год). Тергыме кече: 16 сорла 2023.
  15. ↑ Приказ Министра обороны Российской Федерации от 13 июля 2012 года N№1855. Правовой уголок офицера. Тергыме кече: 16 сорла 2023.
  16. ↑ «Крылом к крылу 110 лет». Праздник ВВС пройдёт 12 августа на Соборной площади Главного храма ВС РФ. Одинцовский городской округ Московской области. Тергыме кече: 16 сорла 2023.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Сар-юж_вийын_кечыже&oldid=1151729" гыч налме