Рок-н-роллын тӱнямбал кечыже

Рок-н-роллын тӱнямбал кечыже
Тӱрлылык	Тӱнямбал
Официал	World Rock-n-roll Day
Ыҥ	рок-н-ролл музык жанрлан да тӱнямбал тӱвыраште тудын вержылан пӧлеклалтын
Палемдат	ий еда
Кече	13 вӱдшор
Пайремлымаш	концерт ден фестиваль-влак

Рок-н-роллын тӱнямбал кечыже (англ. World Rock-n-roll Day) — ий еда эртыше пайрем, 13 апрельыште палемдалтеш да сем сымыктышын рок-н-ролл жанрын тӱнямбал тӱвырам вашталтымаште вержым палемдашлан пӧлеклалтын. Тиде кечын тӱрлӧ концерт, ончер, да моло мероприятий-влак эртат, тушко сем мастар-влак да рок-н-роллым йӧратыше-влак погынат.

Рок-н-роллын тӱнямбал кечыже 1955 ий гыч палемдалтеш. Пайремлан негызым пышташ амалым 1954 ий 12 апрельыште лийше событий пуэн. Билл Хейли «Rock Around The Clock» синглым возен, тиде сем сымыктышыште у йогыным почшо тамга семын лийын. Композиций писын США-ын чекше гоч вончен да вес эллашке шарлен, ту жапысе пеҥгыде сем йӱлалан у ончалтышым темлен.

Пайремын шочмо историйже

У сем йогынын шочмыж деч ончыч Кокымшо тӱнямбал сар мучашлалтын. XX курым кыдалне США-се мер калыкын кумылжо шӱлыканрак да ласка сем аршаш гоч ончыкталтын. Туге гынат, тудын пеленак, йылт ваштарешлыше сем жанр вийым налын — ритм-н-блюз — пералтышан, кугу йӱкан, да чолган илаш кумылаҥдыше.

1951 ийыште Кливленда радиостанцийын вӱдышыжӧ Алан Фрид ойырен налме ритм-н-блюз сем аршашым эфирыш луктын, нуным кажне арнян лекше программыж шотеш темлен. Тунамак диджей тиде семым рок-н-ролл манын. Семын оҥайын йоҥгымыжо колыштшо-влаклан келшен, Алан Фридын программыже утыр чапланен.

Рок-н-роллым мурышо-влак коклаште икымше шӱдыр мурызо-гитарист Билл Хейли лийын. Тудын тӱҥалтыш композицийже-влак ритм-н-блюз, кантри да уремысе сленг-влакым иктеш ушеныт. 1954 ийыште тудо у йогынын жанрже дене «Rock Around The Clock» икымше синглым возен. Кугу кышам кодышо событий 12-шо гыч 13-шо апрель гыч йӱдым лийын. Композиций тӱнясе ятыр эллаште вигак культ тамганыш савырнен.

Жанрыште у укш рок-н-ролл шочмо дене у куштымо сем савыртыш, у йогын-влак нерештыныт. Рок-н-ролллан тӱҥалтышым пыштыше-влак коклаште тыгак Элвис Пресли лийын. Тудын чийыме вургем сынже, койыш-шоктышыжо, тарванылмыже моло-влаклан оҥараш пример лийын.

1960-шо ийла тӱҥалтыште рок-семыште у стиль — поп-рок — шочын. «The Beatles» ливерпульысе тӱшка семлык жанр ден йӧн-влакым вияҥдымаште у тенденцийым почын.

1970-ше ийласе мучаш панк-рок жанрын шочмыж дене палемдалтын. Простаҥдыме сем аршаш вокал ден сем композицийын мутшым икымше верыш луктын. Тудо жапыште «Sex Pistols», «The Clash», «Stooges» да Игги Поп утларак чапланеныт.

Фотокартычкыште Элвис Пресли ончыкталтын, «Тюрьмасе рок» фильмым рекламироватла.

Российыште

СССР-ыште руш рок касвел музыклан кӧра шочын. Тиде жанрыште мурышо тӱшка коклаште Александр Градскийын чумырымо «Сокол» (1964), «Скифы» (1967), «Cкоморохи» (1966) да «Славяне» (1964) лийыныт.

«The Beatles-ын усталык чап толкынжо кажне гаяк совет школышто шке рок-тӱшкам чумыраш таратен. Нине коллектив гыч южыжо 70-ше ийласе рокын тӱҥ чурийже лийын, нунын коклаштак «Машина времени».

1980-шо ийла тӱҥалтышлан Советский Ушемыште тичмаш рок-толкын чумырген: нуно «ню-вэйв» стиль дене музык группым ышташ негыз лийыныт, — «Кино», «Алиса», «АукцЫон», «Оберманекен», «Странные игры» да молат.

1985 ийыште Москосо рок-лабораторий почылтын, тиде рӱдоласе артист-влаклан шке усталык пашаштым официалне возыкташ йӧным ыштен. Ту жапыште чапланыше тӱшкалан «Nautilus Pompilius», «Зоопарк» да «Бригада С» шотлалтыныт. 1980-ше ий мучаш руш рокын кумдан шарлымыж дене палемдалтын.

Пайрем йӱла

Рок-н-ролл тӱнямбал кечым пайремлыме официал йӱла укелыкым шотыш налде, пӱтынь тӱня мучко калык тудым ик семынак палемда. Шукышт чоным сымыстарыше верлаште, тидын шотыштак йӱд клублаште, рок-н-ролл стилян куштымо касым эртарат. Тыгак ятыр сценысе кумдыклаште ты жанрын у ден эртыше ийласе композиций-влакым йоҥгалтарыме концерт-влак эртаралтыт. Тылеч посна музыкант ден куштызо-влак коклаште ий еда конкурс-влак эртат.

Трюк Рок-н-роллын акробатике трюкшо

Оҥай факт

• Тӱшкан лукмо, «Rock Around the Clock» сем сингл Гиннесын рекорд книгашкыже рок-н-роллын эн чот ужалалтше трэкше семын пуртымо, да пӱтынь тӱнямбал поп-музыкын историйыштыже ужалыме шот дене кокымшо лийын. Тиде пластинкым 25 миллион утла экземплярым ужалыме..
• 1995 ийыште Кливлендыште рок-н-роллын тематике тоштерже негызлалтын.

Тоштерын оралтыже ойыртемалтше кайык сынан, шаралтыше шулдыран, у сем стильын эрыкшым палемден ончыктышо тамга. Тоштер кажне ийын пӱтынь тӱня гыч рок-музыкым йӧратыше шуко еҥым уша.

• Рок-н-роллын тӱнямбал кечынже тыгай музыкант-влак шочыныт: Сергей Шнуров, Эл Грин, Пибо Брайсон, Брюс Спрингстинын барабанщикше Макс Вайнберг, бас-гитарист Jefferson Airplane Джек Кэсэди, клавишник Blondie Джимми Дестри да вокалист Staind Аарон Льюис.
• Эн куатле рок-н-ролл концертлан 2003 ийыште Rolling Stones британ тӱшкан Торонтышто мурымо концертше шотлалтеш. Тиде коммерций мероприятийыш 490 000 утла еҥ толын.

Тыгак ончо

• Рок-музык
• Рок-н-ролл
• Шыргыжалмын тӱнямбал кечыже
• Порылыкын тӱнямбал кечыже

Палемдымаш

Литератур

• Соловьёва Екатерина Валентиновна. Социокультурный аспект трансформаций рок-н-ролла в 1960-е гг // Ярославский педагогический вестник. — 2014. — № 2. — С. 234—238.
• Дюкин Сергей Габдульсаматович. Официальный советский рок-дискурс: исторические этапы и смысловое наполнение // Общество. Среда. Развитие (Terra Humana). — 2019. — № 3. — С. 57—65.
• Празднова О.С. Специфика проникновения рок-культуры в СССР // Ценности и смыслы. — 2017. — С. 111—118.
• О. Широков. Рок-н-ролл — танец бесноватых (Заметки по поводу) // Советская культура : газета. — 1956. — 4 шыжа (№ 117). — С. 4.
• Усманов, О. В. Герои рок-н-ролла. — ОЛМА Медиа Групп, 2004. — 288 p. — ISBN 5-2240-4606-8.

Кылвер-влак

• Bill Haley & His Comets — Rock Around The Clock (1955) HD
• Выступление британской группы Rolling Stones в Торонто, 2003
• Телевизионный сюжет «Всемирный день рок-н-ролла»
• Видеоролик с историей появления Всемирного дня рок-н-ролла