Новиков, Владимир Гаврилович

Владимир Гаврилович Новиков
Владимир Гаврилович Новиков
Шочын	28 пеледыш 1928; Бакунинский[d], Сердобский уезд[d], Ӱлыл-Волжск край[d];
Колен	22 ӱярня 2002 (73 ий); Советский, Марий Эл Республик, Россий;
Тойымо вер	Турун шӱгарла[d];
Партий	КПСС

Владимир Гаврилович Новиков (28 пеледыш 1928, Бакунинский^[d], Сердобский уезд^[d], Ӱлыл-Волжск край^[d] — 22 ӱярня 2002, Советский, Марий Эл Республик) — Марий АССР Советск вел «Ӱжара» / «Рассвет» колхозын председательже, Социалист Пашан Талешкыже (1973). РСФСР ялозанлыкын сулло инженерже (1984)^[1].

Илыш корныжо

1928 ий 28 июньышто кызыт пытыше Ӱлыл-Волжск кундемысе Ртищевсий районышто верланыше Бакунинский посёлкышто, кызытсе Саратов областьын кумдыкыштыжо шочын. Руш^[2]^[1].

1952 ийыште Саратовысе ялозанлык механике институтым тунем пытарымек, Марий АССР-ыш (кызыт — Марий Эл Республик) толын^[2].

1952—1956 ийлаште — Марий АССР-ысе Кужеҥер вел Йӱледӱр машина да трактор станций (МТС) директорын пашажым шуктышо тӱҥ инженер. 1956—1957 ийлаште — Саратов оласе неле машинчоҥышо заводын инженер-технологшо. 1957—1960 ийлаште — Совестк вел Алексеевскысе МТС директор, вара Роҥгысо ачалыше-трактор станций (РТС) — директоржо. 1959 ийыште КПСС йыжъеҥ лийын^[2].

1960 ий февральыште «У корно» изирак колхозын председательжылан сайлалтын, а икмыняр тылзе гыч, Советский районын 6 сельхозартельым ушен ыштыме «Волгыжаш» / «Рассвет» колхоз председательлан сайлалтын, тудым 35 ий наре вуйлатен^[2].

Лач тыште тудын вуйлатыме усталыкше, профессий шинчымашыже да еҥ-влак дене пашам ыштен моштымашыже утларак раш почылтын. Тугай озанлык-влак ушемын председательже лийын, могайыштыже ты жаплан 8090 гектар мланде шотлалтын да 738 еҥ тыршен. Колхозышто тунам 29 трактор, 16 шурно комбайн, 20 автомашина лийын. 1960 ийыште колхоз ик гектар гыч 7,9 центнер шурным налын, пареҥгым — 51 центнерым. Колхозышто 1055 вуй тӱкан шолдыра вольык, тышеч 442 ушкал, 932 сӧсна, 1190 шорык, 1942 чыве, 198 имне лийын. Ик ушкал деч шӧрым лӱштымаш 2188 литр лийын. Кугыжанышлан 724 тонн шурным, пареҥгым — 152, шӧр — 768, шыл — 212 тонным ужалыме. Председательын вуйлатымыже, специалист-влакын, колхоз правлений йыжъеҥ-влакын тыршымышт дене почеш кодшо колхоз Марий АССР-ын, РСФСР-ын ончыл озанлыкше лийын, ончыл опытым илышыш шыҥдарыше школыш савырнен^[2]. 1967 ийыште «Ӱжара» колхоз Ленин орден дене суапландаралтын, а Ушемгӧргысӧ социалист таҥасымаште чумыр озанлык 12 гана сеҥышылан шотлалтын^[2].

Колхозышто кӱкшӧ лектышан озанлык чоҥалтын. Тошто села воктене ола шотан у посёлко нӧлтын, тушто ныл шӱдӧ утла ик, кок, кум ныл пӧлеман пачер лийыныт. Селаште 500 веран чыла шот денат сай кыдалаш школ, 140 веран йочасад, 40 веран эмлымвер, лавыра дене эмлымаш, тӱвыра пӧрт, торгайыме рӱдер (кок кевыт да кочмывер), монча чоҥалтын. Колхозышто тӱкан шолдыра вольыкым, сӧснам ашнаш да ончен кушташ шуко йӧндартыш объект-влакым чоҥымаш каен шоген. Опанассолаште да Колянурышто 1200 вуйлан кок шӧр комплексым, 10-12 тӱжем вуйлан сӧсна комплексым, пырчым аралаш клатым, автомашиналан да тракторлан гаражым чоҥымо^[2].

СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын 1973 ий 6 сентябрьысе кӱштыкше дене Пӱтынь ушемысе социалист таҥасымаште кӱкшӧ сеҥымашыш шумылан да 1972—1973 ийласе теле жапыште тӱшка чотан вольыкым ашнен лукташ манын, вольыклан кургым ситарыме шотышто сӧрымым шуктымылан, тыгодым паша усталыкым да тыршымашым ончыктымылан Новиков Владимир Гавриловичлан Социалист Пашан Талешкыже чаплӱмым пуымо, Ленин орден ден «Сорла да Чӧгыт» шӧртньӧ медальым кучыктымо^[2].

1985—1990 ийлаште колхоз тыгай паша лектышан лийын: шурно лектыш — 31 центнер, тӱкан шолдыра вольык — 3717, тидын шотыштак 1200 ушкал, сӧснан чотшым 8800 марте шуктеныт. Ик ушкал деч лӱштыш 5130 литр лийын. 100 гектар ялозанлык мландеш шылым — 215 центнерым, шӧр — 815 центнерым ыштен налыныт. Кугыжанышлан 1574 тонн шылым да 5817 тонн шӧрым ужаленыт^[2].

СССР Кӱшыл Каҥашын депутатше 7-ше да 8-ше созыв (1966—1974). РСФСР-се Кӱшыл Каҥашын депутатше (1985—1990). Марий АССР-ысе Кӱшыл Каҥашын депутатше 6-шо, 9-ше да 10 созыв (1963—1967, 1975—1985).

Советский районын Чапланыше гражданинже (17.01.2000)^[2]^[1].

1994 ий декабрьыште сулло канышыш лектын^[2].

Марий Эл Республикын Советский посёлкыштыжо илен. 2002 ий 22 мартыште колен. Йошкар-Оласе Турун шӱгарлаште тойымо^[2]^[1].

Чаплӱм да суаптар

Социалист Пашан Талешкыже (1973)
РСФСР ялозанлыкын сулло инженерже (1984)
Марий Эл Республикысе Советский районжын Чапланыше гражданинже (2000)Вся жизнь была в труде (неопр.). Тергыме кече: 17 идым 2025.
Ленин орден (26.11.1965; 06.09.1973; 29.08.1986)
Октябрь Революций орден (08.04.1971)
ВДНХ-ан 3 шӧртньӧ, 1 ший, 1 той медальже-влак
«Паша патырлыклан» медаль
«Чапле пашалан» медаль В. И. Ленинын шочмыжлан 100 ий темме вашеш
«Пашан ветеранже» медаль
РСФСР Кӱшыл Каҥаш Президиумын чап грамотшо (1988)
Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чап грамотшо (1978)

Шарныктыш

Советский районысо Вятский селаште Талешкын лӱмжӧ дене уремым лӱмденыт.
Вятский селаште 24-ше №-ан пӧртыштӧ мемориал оҥам вераҥдыме^[1].

Палемдымаш

↑ ¹ ² ³ ⁴ ⁵ Марийская биографическая энциклопедия-2, 2017, с. 310.
↑ ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ¹⁰ ¹¹ ¹² Сайт «Герои страны».

Кылвер-влак

Каримов Т. Новиков, Владимир Гаврилович (руш.). Сайт «Герои страны». Тергыме кече: 12 вӱдшор 2020.

[_5235b9ecd4470c16-1] ¹ ² ³ ⁴ ⁵ Марийская биографическая энциклопедия-2, 2017, с. 310.

[Герои_страны-2] ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ¹⁰ ¹¹ ¹² Сайт «Герои страны».

[1]

[2]