Матвеев, Иван Сергеевич

РУВИКИ-ште тыгай тукымлӱм дене вес еҥ нерген статьям лудаш лиеш: Матвеев.

Иван Сергеевич Матвеев
Шочмо кече	16 шорыкйол 1925(1925-01-16)
Шочмо вер	Кугу Пызак, Чӱксола ял шотан илем[d], У Торъял кундем, Марий автоном область, РСФСР, СССР
Колымо кече	30 вӱдшор 1994(1994-04-30) (69 ий)
Колымо вер	Йошкар-Ола, Россий
Гражданстве	СССР  Россий
Профессий	актёр
Усталык жап	1954 — 1990
Театр	М. Шкетан лӱмеш марий кугыжаныш драме театр
Суаптар	Марий АССР-ын калык артистше (1970)

Ива́н Серге́евич Матве́ев (16 шорыкйол 1925, Кугу Пызак, Марий автоном область — 30 вӱдшор 1994, Йошкар-Ола) — совет марий театр актёр. РСФСР-ын сулло артистше (1978), Марий АССР-ын калык артистше (1970).

Илыш корныжо

1925 ий 16 январьыште У Торъял вел Кугу Пызак ялысе кресаньык ешеш шочын. Изинек тулыкеш кодын, куд йочам аваже шкет ончен-куштен. 1939—1942 ийлаште, шымияш школым тунем пытарымеке, У Торъял педучилищыште тунемын. 1942—1945 ийлаште Йошкар Армий радамыште служитлен: пехото училищым тунем пытарен (Скопин ола), сар кредалмаште лийын огыл. 1945 ийыште, демобилизаций деч вара, сельпошто кевытчылан, йочапӧртыштӧ воспитательлан пашам ыштен (Тинский ст., Красноярский край).

1950 ийыште МАССР Министр-влак каҥаш пеленысе Сымыктыш паша виктерын колтымыж почеш И. Матвеев А. Н. Островский лӱмеш Ленинградысе театр институтын актёр пӧлкашкыже (2-шо курсыш), РСФСР-ын сулло сымыктыш пашаеҥже, профессор Л. Ф. Макарьевын мастаргудышкыжо, тунемаш пурен. 1954 ийыште, тунем пытарымеке, М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш театрын труппышкыжо ушнен, тудын сценыштыже нылле ий пашам ыштен, шӱдӧ утла рольым модын.

Икымше роль-влак гычак И. Матвеев героике-романтике шӱлышан актёр семын палемдалтын. Тудын сценысе пашаже сай герой-влакын, калыкын пиалже верч идейный кредалше-влакын, чын да виян еҥ-влакын сыныштым ончыктымо дене кылдалтын. Тыгай образ-влакым чоҥаш, чон кӧргӧ койышын вашталт кушмыжым почаш, актёр посна сценысе йӧн-влакым палышаш, тӱжвал сын кучыш (выдержанность) шеҥгелне шолшо шонымашын вӱршержым ончыкташ, кӱкшӧ мастарлык лийшаш. Актёр И. Матвеевын куатле кӧргӧ темпераментше марий повстанец-влакын вуйлатышышт Акпатырын (С. Чавайнын тыгаяк лӱман драмыштыже (1956), йошкарармеец Эчейын (С. Чавайн «Марий рото», 1957), Иосиф Макаровын (Н. Ильяковын тыгаяк лӱман драмын геройжо (1957)), бунтарь Сакарын (М. Шкетан «Эреҥер», 1967) да моло образыштат почылтын.

Актёрын илышым кумдан ончымыжо, усталык моштымашыже, тӱрлӧ койышым модын ончыктымо мастарлыкше тӱрлӧ айдемын волгыдо ойыртемжым сценыште модын ончыкташ полшеныт: чоядыме ялысе проста рвезе-влакым — колхоз механик Аркадий (А. Волков «Илыш йолташ», 1961), комбайнёр Камаев (Н. Арбан «У муро», пост. 1953); кулак-влакым — Самсонов Пётр (С. Чавайн «Мӱкш отар»), Ози Кузи (С. Николаев «Салика») да молат; мланде пелен илыше, неле пӱрымашан кресаньык-влакын — Савлий (М. Шкетан «Ачийжат-авийжат!..», 1981), Муканай (С. Чавайн «Акпатыр», 1987) да молат.

Актёрын волгыдо сынан ойыртемже усталык шӱлышан кызытсе марий драматург-влакым кычалаш таратен. Шукыж годым актёр драматуг пелен авторыш савырнен, рольын кумдыкшым келгемден шарен, пьесын шонымашыжым да режиссёрын кычалме ойыртемжым утларак кӱлешаным да чыным ыштен. Тыгай роль-влак радамыште композитор Андрей Бобров («Кӱрылтшӧ сем», 1964), Ялантай («Аксар ден Юлавий», 1975) — К. Коршуновын пьесылаштыже, Эшкинин («Тошто таҥ», 1965), Карпов («Онтон», 1972) — М. Рыбаковын драмылаштыже, Пакий — В. Регеж-Гороховын «Кугезе муро» драмыштыже (1979) да молат.

Театрыште пашам ыштыме жапыште И. Матвеев шуко неле драме койыш-шоктышым ончыктен, нунын кокла гыч кажныже шкешотан. Маргостеатрын репертуарыштыже ик спектакльат лийын огыл, кушто И. Матвеев (чӱчкыдын тӱҥ рольышто) модын огыл. Имре Шебёкын образыштыже (И. Шаркади «Йомдарыме пиал», 1971) актёр кугу ийготан венгер интеллигентын кӧргӧ тӱня поянлыкшым да айдемын тӱрлӧ шӧрынжым ончыктен. Брехтысе театрын посна приёмжо-влакым кучылтын, шнуйъеҥын образыштыже тудо сарыште айдемылыкым йомдарыме сӱретым ончыктен (Б. Брехт «Вуянче ава ден шочшыжо-влак», 1975). Актёрлан тыгак мудреч грузин кресаньык Агабо Бокверадзен койышыжо (О. Иосселиани «Орва кумыкталтын», 1985) умылаш лийше да лишыл лийын.

Оза (А. Кицберг «Вувер ӱдыр», 1969), Павлин (М. Горький «Егор Булычов и другие», 1968), Вожак (Вс. Вишневский «Оптимистическая трагедия», 1980), Илья (А. Пудин «Пыжаш», 1990), У. Шекспирын Король Лирже тыгаяк лӱман трагедийыштыже (1984) да моло роль-влак актёр мастарлыкын чарныде кушкын толмыж нерген ойлат.

1994 ий 30 апрельыште, кужу жап черле лийме деч вара, колен.

Пагалымаш

• 1960 ийыште марий театр сымыктышым вияҥдымаште надырлан И. Матвеевлан «Марий АССР-ын сулло артистше», а 1970 ийыште «Марий АССР-ын калык артистше» чаплӱмым пуымо.
• 1978 ийыште И. Матвеев «РСФСР-ын сулло артистше» чаплӱмым сулен.
• Актёрын пашаже МАССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын, РСФСР ден МАССР-ын Тӱвыра министерстве-влакын Чаптаныкышт дене палемдалтын.

Палемдымаш

Литератур

• Добронравова Л. Один из многих // Марийская правда. 1960. 6 марта.
• Георгина М. Марийский драматический театр: Страницы истории (1917—1978). Йошкар-Ола, 1979.
• Георгина М. Творческий тул огеш йӧрӧ (Не угасает творческий огонь) // Марий коммуна. 1982. 10 март.
• Георгина М. Всегда в поиске // Марийская правда. 1982. 28 июля.
• Поморцева Б. В горении страстей // Марийская правда. 1984. 26 апр.
• Поморцева Б. Прозрение // Театральная жизнь. 1985. № 7. С.7.
• Георгина М. Путём познания героя // Марийская правда. 1985. 14 апр.
• Георгина М. Оҥай рольжо шуко (Много интересных ролей) // Илышын воштончышыжо. Йошкар-Ола, 1994. С.207—211.
• Егошин Б. Гармония поиска // Сельская новь. 1995. 14 янв.
• Иванов С. Марий театрын онар патырже (Онар-богатырь марийского театра) // Марий Эл. 2000. 15 янв.