Кугу вӱргече

Кугу вӱргече
«Симон Фарисейын пӧртыштыжӧ йӱмаш-кочмаш» (Рубенсын сӱретше)
Тӱрлылык	Шым кече
Кече	Кугече деч ончычсо арнян вӱргечыже
2025	16 вӱдшор (католицизм) 3 вӱдшор (16 вӱдшор) (православий)
2026	1 вӱдшор (католицизм) 26 ӱярня (8 вӱдшор) (православий)
2027	24 ӱярня (католицизм) 15 вӱдшор (28 вӱдшор) (православий)
РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Кугу вӱргече (грек. Μεγάλη Τετάρτη), Кон вӱргече — Кон арнян вӱргечыже, тидын годым Симонын пӧртыштыжӧ сулыкан ӱдырамашын Иисус Христосым ӱй дене йыгалтымыжлан ӧкынымыжым да тидын дене Иисусым тояш ямдылымыжым, тыгак Иудан Христосым икымше шнуйеҥлан кумло шийлан ужалаш келшымыжым шарналтат.

Евангелийысе ойлымаш

…тунемшыжлан ойлен: те паледа мо, кок кече гыч Кугече лиеш, да Айдемын Эргыже ыресеш пудален сакалташ пуалтеш. Тунам икымше шнуйъеҥ, книжник да калыкын кугыракше-влак Каиафа лӱман тӱҥ шнуйъеҥын полатыш погыненыт, да Иисусым чояланен руалтен налаш да пушташ пунчалыныт; но ойленыт: пайрем годым гына огыл, уке гын калык ваштареш шогалеш. Кунам Иисус Вифанийыште, Симонын пӧртыштыжӧ лийын, Тудын деке проказе черан ӱдырамаш шергакан алавастр ате дене ӱйым (мира) конден, да Тудын вуйышкыжо йоктарен.

— Мф. 26:1-7

Лукан да Иоаннын Иисусым ӱй дене йыгымыже нерген ойлымашыже Кугу Вӱргечылан келшен ок тол, Маркын ойлымыжо Матфейын ден икгай.

Тидын деч вара, Иудаш сотана пурен (Лк. 22:3) да тудо икымше шнуйъеҥ-влак деке каен ««Тудым нунылан кучыкташ. Нуно тидым колын, куаненыт да тудлан шийым пуаш сӧреныт. Да тудо кычалын, могай йӧнанрак жапыште Тудым кучыкташ» (Мк. 14:10-11).

Юмылан кумалмаш

Православий черке

Эрдене

Иуда ужалымыжлан оксам налеш (Джотто, Скровеньи каппела)

Эрденсе кумалтыш Кугу пӱтӧ годсыла эрта, але кудымшо псалом деч вара почеламутан Аллиллуиа муралтеш. Вара хор Кон кечын икымше кум кечысе посна тропарьжым кум гана мура:

Се Жени́х гряде́т в полу́нощи, / и блаже́н раб, его́же обря́щет бдя́ща: / недосто́ин же па́ки, его́же обря́щет уныва́юща. / Блюди́ у́бо душе́ моя́, / не сном отяготи́ся, / да не сме́рти предана́ бу́деши, / и Ца́рствия вне затвори́шися, / но воспряни́ зову́щи: / Свят, Свят, Свят еси́ Бо́же, / Богоро́дицею поми́луй нас.

Кусарымаш

Вот, Жених (то есть Христос) приходит в полночь. Блажен тот раб, которого Он найдёт бодрствующим, и недостоин тот, которого Он найдёт спящим. Будь внимательна, душа моя, чтобы не быть отягощённой сном, быть преданной смерти и остаться за затворёнными дверями Царства. Но восстань, взывая: Свят, свят, свят еси Боже, молитвами Богородицы помилуй нас.

Тиде тропарь, лу ӱдыр нерген туштен ойлымым шарныктара, ӱшаныше-влаклан Асамат судым ушештара да нуным кӧргӧ чон дене чолган аруэшташ ӱжеш. Тропарьым мурымо годым йӱла почеш (Типиконышто тиде уке) храмым да кумал шогышо-влакым тӱрыснек почкалтарымаш (каждение) ышталтеш.

Псалтирь гыч тыглай кафизмым лудмо деч вара кумалше-влаклан Евангелие гыч Христосын сулыкым касарыше колымашыж нерген да язычник-влак коклаште тудын Черкым негызлымыж нерген ончылгоч каласкалыше ужашым темлат (Ин. 12:17-50). Кугу Вӱргечын эрденысе канон шотеш куммуро Косма Маюмский гыч темлалтеш (вес семынже, индеш муо гыч кум муро гына: кумшо, кандашымше да индешымше). Канонын индешымше мурыж деч вара кум гана Кон арнян икымше ныл кечын мурымо ексапостиларий (светилен) йоҥга (мужыраҥме йӱмаш нерген шарныктара):

Черто́г Твой ви́жду, Спа́се мой, украше́нный, / и оде́жды не и́мам, да вни́ду в Онь: / просвети́ одея́ние души́ моея́, / Светода́вче, и спаси́ мя.

Кусарымаш

Вижу Твой украшенный (брачный) Чертог, Спаситель, но не имею (достойной) одежды, чтобы войти в Него. Просвети одежды души моей, Дарующий свет, и спаси меня.

Умылтарен пуышо-влакын шонымышт почеш, Ексапостиларийыште ончыктымо полат Шолып йӱын-кочмо ошпӧртлан шотлалтеш, да кумалше-влаклан тыге утларак келгын шоналташ темлалтеш: чынак мо нуно Кон шымкечын таныкъеҥже лияш да ты йӱлам шукташ ямде улыт. Шот-радамым ончылгоч возымаште (уставыште) тиде пеш кӱлешан ексапостиларийым канонарх храм покшелне, кидыште сортам кучен эртарышаш, а кумалше-влак мланде марте вуйым сават.

Шагат-влак

Кугу Вӱргечын (Кугу шочмо да Кугу кушкыжмо семынак) шагат-влакым кугу пӱтӧ годсылак эртарат — кажне шагатын тропарьыштыже да Ефрем Сиринын кумалтышмутыштыжо мланде марте вуй савымаш шукталтеш. Тиде кум кечысе шагатын ойыртемже:

• Кажне шагатын Евангелийым лудыт. Типикон ты кум кечыште ныл Евангелийым тӱрыснек лудаш темла (Христосын Орланымыж нерген каласкалыме деч посна). Кызытсе приход илышыште шагат почеш Евангелийым лудмаш ондакрак тӱҥалалтеш — Кугу пӱтын кокымшо шымкечыштыже, тыге Кугу Вӱргечыште уже Иоаннын Евангелийжым лудыт.
• Кудымшо шагатын пророк Исайын книгажым огыл (кузе ончычсо куд арнясе шым кечештыже), а Иезекииль пророкын икымше ужаше-влакым лудеш.Кугу Вӱргечыште Иез. 2:3-10 да Иез. 3:1-3 ужашым лудыт — Иезекииль Юмо калык деке проповедь ойлаш колта, «чоштыра чурий да торжа чон дене» да «шортын, кычкырен, ойгырен» шомак-влак дене вӱдылкам кочкеш.

9-ше шагатын Кугу касыштыла Кугу колтымаш (отпуст) лиеш, тидын годым Типикон лӱмынак ончыкта, кумалше-влак колтымашым вуй савен колыштыт. Отпуск деч вара нелеш налаш огыл йӱлам шуктат, кузе Нелеш налдыме рушарня кастенысылак, тушто ончылно шогышо да кумалше-влак икте-весышт деч Пытартыш нылле кече жапыште нелеш налаш огыл йодыт. XVII курымысо руш чиновник-влак нелеш налаш огыл йодмо йӱлам поро шӱлыш архиерейысе юмылан кумалмаште шукташ темленыт, кызытсе илышыште тиде чин гукталтеш, но поснак огеш палемдалт.

Литургий

Кугу Вӱргечын пытартыш гана Кугу пӱтӧ годым ончыч сотемдарыме пӧлекын литургийжым шуктат. «Господи, воззвах» ӱмбалан 10 стихир кок темылан пӧлеклалтыныт: Утарышын йолжым шинчавӱд дене мушшо сулыкым касарышылан да Иудан шонен пыштыме ужалымашлан. Яжар ӱдырамашын шкенжым чаманыдымыже да эн лишыл тунемшын шийым йӧратымыже, иктым утарымаш да весым йомдарымаш икте-весыштлан ваштареш ончыкталтыт, тыге, мутлан, кумшо стихир ойла:

Егда грешная приношаша миро, тогда ученик соглашатеся пребеззаконным. Овая убо радовашеся, истощающи миро многоценное; сей же тщашеся продати Безценнаго. Сия Владыку познаваше, а сей от Владыки разлучашеся. Сия свобождашеся, а Иуда раб бываше врагу. Люто есть леность, велие покаяние, еже мне даруй, Спасе, пострадавый о нас, и спаси нас.

Кусарымаш

Когда грешница приносила миро, тогда ученик сговаривался с беззаконными. Она радовалась, растрачивая драгоценное миро; он же пытался продать Бесценного. Она приближалась к Владыке, он убегал от Него. Она освободилась (от власти греха), а он стал рабом врагу. Ужасная леность, но велико покаяние, его же даруй и мне Спаситель, пострадавший за нас, и спаси нас

Тиде стихир-влак циклыште эн палымылан пытартышыже шотлалтеш. Ончычсо стихир-влак дене таҥастарымаште, кудыштын автор лӱмышт аралалт кодын огыл, тудын авторжо уло — Преподобная Кассия (IX курым). Тиде стихирыште яжар ӱдырамаш Ева дене таҥастаралтеш:

Иисусым шӱрымаш (Уильям Холл)

Господи, яже во многия грехи впадшая жена, Твое ощутившая Божество, мироносицы вземши чин, рыдающи миро Тебе прежде погребения приносит: увы мне глаголющи! яко нощь мне есть разжжение блуда невоздержанна, мрачное же и безлунное рачение греха. Приими моя источники слез, иже облаками производяй моря воду. Приклонися к моим воздыханием сердечным, приклонивый небеса неизреченным Твоим истощанием: да облобыжу пречистеи Твои нозе, и отру сия паки главы моея власы, ихже в раи Ева, по полудни, шумом уши огласивши, страхом скрыся. Грехов моих множества, и судеб Твоих бездны кто изследит? Душеспасче Спасе мой, да мя Твою рабу не презриши, иже безмерную имеяй милость

Кусарымаш

Женщина, предавшаяся многим грехам, Твое, Господи, ощутившая Божественное естество, как мироносица, рыдая, приносит Тебе миро прежде погребения, говоря: О, горе мне! Огонь невоздержанного блуда, мрачное и безлунная ночь греха. Приклонись к моим сердечным воздыханиям, Приклонивший небеса несказанным Твоим истощанием, да облобызаю пречистые Твои ноги и отру их своими волосами — те самые ноги, шаги которых Ева в раю услышав, в страхе скрылась. Множество грехов моих и бездну судеб Твоих кто увидит? Спаситель души моей, имеющий безмерную милость, не презри Твою рабу.

Моисей египетяным сеҥа (Тиссо)

Паремий семын тыгай тоштосугыньысо возымаш темлалтеш:

• Моисейын обижатлыше египетяным пуштмыжо, тудын Египет гыч куржмыжо да мадианитянин Иофорын пӧртыштыжӧ илымыж нерген ойлымаш (Исх. 2:11-22),
• Иовын кокымшо гана алгаштаралтмашыже — проказе дене черланымыже, тудын Юмылан ӱшанымыже (Иов. 2:1-10)

Икымше паремий тамга семын ончылгоч Христосым ончыкта, Шке калыкшым сулык ончылно (обидчик-египтянин) тарзе лийме деч утара, тудым Шке калыкше шӱкалын, («Кӧ тыйым мемнам вуйлаташ да мемнан ӱмбаке судья олмыш шогалтен?») (Исх. 2:14)) да у калыкым мумыжо — Черке. Кокымшо паремий, Иовын чытен тергалтмыж нерген ойлышыла, Христосын орланымыж нерген шонкалаш ямдыла, тудо тӧрлаш лийдыме черан лиймекыжат, Юмылан ӱшанле кодын. Палемдаш кӱлеш, Юмылан кумалме годым Иов книган ужашыжым лудыт, тыште Иов ватын кумылым савырен ӧрыктарыше мутшо уло, кудо славян Библийыште веле уло (Септуагинтыштат, Вульгаташтат, кызытсе Синодал кусарымаштат уке):

Иов да тудын йолташыже (И. Е. Репин))

Времени же многу минувшу, рече к нему жена его глаголющи: доколе терпиши, се пожду время ещё мало, чающи надежди спасения моего. Се бо потребися от земли память твоя, сынове твои и дщери, моего чрева болезни и труды, имиже вотще трудихся с болезньми: ты же сам в гнои червей седиши, обнощевая вне без покрова, и аз скитающися и служащи, место от места преходящи, и дом от дому, ожидающи солнца, когда зайдет, да почию от трудов моих, и от болезней, яже мя ныне обдержат. Но рцы глагол некий ко Господу, и умри

Кусарымаш

По прошествии долгого времени сказала ему жена: доколе будешь терпеть? Еще подожду немного, ожидая надежды спасения моего. Уничтожена с земли память твоя, сыновья и дочери твои, болезни моего чрева и труды, которыми напрасно я трудилась в болезни. Ты сидишь в гною с червями, не имея крова даже ночью. Я скитаюсь и служу, переходя от места к месту, из дома в дом, и ожидаю заходящего солнца, когда усну от трудов и болезней, мучающих меня. Но похули Бога и умри.

Литургийыште Иисусым проказан Симонын пӧртыштыжӧ уӥ дене йыгалтыме да Иудан ужалымыж нерген евангелийысе ойлымашым лудыт (Мф. 26:6-16)). Литургийыште апостолым огыт луд.

Литургийыште колтымаш деч ончыч пытартыш гана Ефрем Сиринын «Господи и Владыко живота моего» кумалтышмутым лудыт (Кугу Вӱргече деч вара тудым Кугу Кугарня марте келейысе монах-влаклан гына лудаш лиеш). Кумалтыш мучашыште посна колтымашым лудыт: «Грядый Господь на вольную страсть нашего ради спасения, Христос, истинный Бог наш, молитвами Пречистыя Своея Матере, святых славных и всехвальных апостол, святых праведных Богоотец Иоакима и Анны и всех святых…».

Католик черке

Литургий мутым икымше лудмаш — Исайя книга гыч (Ис. 50:4-9), тиде кечын евангелий лудмаш (Мф. 26:14-25) Иудан ужалымыже да Христосын Шолып Касыште тудын ужалалтмыж нерген ончылгоч шижтарен ойлымыжо. Кугу Вӱргечын (але Кугу Изарнян) посна юмылан — «Tenebrae» кумалмаш эрта, (пычкемыш йӱдомыдымо), тиде пеле пычкемыш храмыште эрта да библийысе, Черкын Ача лудмаш-влак гыч шога.

Римысе йӱлаште Кугу Вӱргечын иктеш кумалтышыже:

Боже, Ты возжелал, чтобы Сын Твой ради нас взошёл на крест и тем победил враждебные нам силы. Дай нам, рабам Твоим, обрести благодать воскресения. Через Господа нашего Иисуса Христа, Твоего Сына, Который с Тобою живёт и царствует в единстве Святого Духа, Бог, во веки веков.

Павел VI-ын литургий реформыж деч ончыч Амвросиан йӱласе Мессыште Мф. 26:1-5 ужашым лудынытМф. 26:14-16, икымше шнуйъеҥ да книжник-влакын планышт нерген каласкалымаш «Иисусым чоялык дене кучаш да пушташ», реформо деч вара тиде ужаш деке Мф. 26:14-16 ешаралтеш, тыште Иуда ужалымыжлан 30 шийым налаш келша.

Тоштоэрвел черке

Касвел-сирысе, эрвел-сирийысе, коптысо, армян йӱлаште Кугу Кугарнян юмылан кумалмаш, Кугу шочмо да Кугу кушкыжмо семынак эрта, библийысе лудмашын шуко улмыж дене ойыртемалтеш. Тыге эрвел-сирысе йӱлаште Кугу Вӱргече годым Быт лудалтеш Быт. 40:1-23 (Фараонын киндым кучыктышыжо, аракам темышыжын омышт да ты омым Иосифын умылтарымыже), Нав. 23:1-16 (Иисус Навинын израильзе-влаклан пытартыш сугыньжо). Армян черке, Кугу вӱргечын, ондаксе кок кече семынак, чот ойган улмыжым шотыш налын, литургийым ок шукто. Касвел да эрвел-сирийысе йӱлаште тиде кум кечыште ондак шнуяҥдыме пӧлекын литургийжым кумалыт.

Палемдымаш

Кылвер-влак

• Богослужение православной церкви (репринтное издание 1912 года). — М.: Даръ, 2005. — С. 367-368.
• Великая Среда Страстной седьмицы Великого поста
• Текст службы Великой среды на Православие.Ru
• Великие понедельник, вторник, среда // Православная энциклопедия