Кугу шочмо

Кугу шочмо
«Смоковницын каргалтмыже» (Дионисийын фрескыже, Ферапонтов монастырьын Юмынава Шочмын соборжо, 1502 ий)
Тӱрлылык	Шым кече
Кече	Кугече деч ончычсо арнян шочмыжо
2025	14 вӱдшор (католицизм) 1 вӱдшор (14 вӱдшор) (православий)
2026	30 ӱярня (католицизм) 24 ӱярня (6 вӱдшор) (православий)
2027	22 ӱярня (католицизм) 13 вӱдшор (26 вӱдшор) (православий)
РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Кугу шочмо (грек. Μεγάλη Δευτέρα), Кон (Страстной) шочмо — Кон арнян шочмыжо. Тиде кечын тоштосугыньысо патриарх Иосифым шарналтат, тудым изаже-влак Египетыш ужаленыт, Иисус Христосын орланымыжым ончыктышо еҥ (прообраз) семын, тыгак Иисусын саскадыме смоковницым (кушкыл) каргымыж нерген евангелийысе ойлымашым шарнат, ты кушкыл чонын тамгаже семын улеш, чон саскам огеш пу — чынже денак касарымым, ӱшаным, кумалтышмутым, поро пашам ок кондо.

Евангелийысе ойлымаш

Эрдене, олаш пӧртылмыж годым, кочмыжо шуын; да корно воктене тёрным ужынат, тудын деке лишемын, лышташ деч молым нимом муын огылат, кушкыллан ойла: тек ончыкыжымат курымеш тыйын саскат огеш лийын.Мф. 21:18-19

— Мф. 21:18-19

Тидын деч вара Иисус Иерусалимысе храмыш толын, тыште кок эрге нерген да осал виноградарь-влак нерген туштен ойлен.

Юмылан кумалмаш

Православий черке

Эрдене кумалмаш

Лу ӱдыр нерген туштен каласкалымаш — Россанысе Евангелий гыч изисӱрет

Кугу Шочмо гыч Типиконын палемдымыж почеш Псалтирьын чыла книгажым (17-ше кафизм деч посна) лудмаш тӱҥалеш, тудо Кон арнян икымше кум кече мучко шуйна. Эрден кумалтыш кугу пӱтысӧ семын эрта, але кудымшо псалом деч вара почеламутан Аллилуиа муралтеш. Вара хор Кон арнян икымше кум кечын лӱмын йоҥгалтарыме тропарьым кум гана мура:

Се Жени́х гряде́т в полу́нощи, / и блаже́н раб, его́же обря́щет бдя́ща: / недосто́ин же па́ки, его́же обря́щет уныва́юща. / Блюди́ у́бо душе́ моя́, / не сном отяготи́ся, / да не сме́рти предана́ бу́деши, / и Ца́рствия вне затвори́шися, / но воспряни́ зову́щи: / Свят, Свят, Свят еси́ Бо́же, / Богоро́дицею поми́луй нас.

Кусарымаш

Вот, Жених (то есть Христос) приходит в полночь. Блажен тот раб, которого Он найдёт бодрствующим, и недостоин тот, которого Он найдёт спящим. Будь внимательна, душа моя, чтобы не быть отягощённой сном, быть преданной смерти и остаться за затворёнными дверями Царства. Но восстань, взывая: Свят, свят, свят еси Боже, молитвами Богородицы помилуй нас.

Тиде тропарь лу ӱдыр нерген туштым шарналташ тарата, юмылан ӱшаныше-влаклан Асамат (страшный) судым ушештара да нуным чон дене чулымешташ ӱжеш. Тропарьым мурымо годым йӱла почеш (Типиконышто тиде уке) храмым да кумалше-влакым тӱрыснек шикш дене аруэштарыме (каждение) шукталтеш.

Псалтирь гыч кафизмым лудмо деч вара кумалше-влаклан саскадыме каргыме пушеҥге да кок притче (кок иза нерген да осал виноградарь-влак нерген) евангелий ойлымашым темлалтеш (Мф. 21:18-43). Кугу Шочмын эрден канонжо куммурым (трипеснец) ончыкта (вес семынже,лийын кертше индеш муро гыч кум мурыжым гына йонга: икымшым, кандашымшым да индешымшым) Косма Маюмский гыч. Канон пытыме деч вара хор Кон арнян икымше ныл кечын мурымо ексапостиларийым (светиленжым) кум гана мура (сӱан йӱла нерген туштен ойлымым шарныкта):

Черто́г Твой ви́жду, Спа́се мой, украше́нный, / и оде́жды не и́мам, да вни́ду в Онь: / просвети́ одея́ние души́ моея́, / Светода́вче, и спаси́ мя.

Кусарымаш

Вижу Твой украшенный (брачный) Чертог, Спаситель, но не имею (достойной) одежды, чтобы войти в Него. Просвети одежды души моей, Дарующий свет, и спаси меня.

Ексапостиларийыште шарныктыме кугыжан полат, умылтарыше-влакын шонымышт почеш, Шолып (Тайный) касын кӧрынчаже, ошпӧртшӧ (горница) улеш, тыге кумалше-влакым шонаш таратат: кунаррак нуно Кон шым кече жапыште таныкъеҥ лияш да ты йӱлам шукташ ямде улыт. Шот-радам (устав) тыге кӱшта: ексапостиларийым каноным мурышо еҥ храм покшелне сортам кучен эртарышаш, а кумал шогышо-влак мланде марте вуйым сават.

Грек черкылаште Кугу Шочмын, Кугу Кушкыжмын, Кугу Вӱргечын эрден кумалмым «Качын эрже» / «Утреней Жениха» маныт, тыгак шочмын черкын тӱҥ верже гыч (алтарь) черке покшеке пайремлын «Черкын качыже» /«Жених Церкви» юмоҥа лукталтеш, оҥаште тёрн лышташ дене пиддме вуйшӱдышан Христосым сӱретлыме.

Шагат-влак

Иезекиилын ужмыжо (Гюстав Доре)

Кугу Шочмын да эше толшо кок кече годым шагат-влак кугу пӱтӧ годсо семын эртат, — кажне шагатысе тропарь годым мландылан вуй савымаш да Ефрем Сиринын кумалтышмутшо. Нине кум кечысе шагат-влакын ойыртемышт:

• Кажне шагатын Евангелийжым лудмаш. Типикон нине кум кечыште ныл Евангелийым тӱрыснек лудаш темла (Христосын орланымыж нерген ойлымаш деч посна). Кызытсе приходлаште Евангелийысе шагат-влакым лудмаш утларак ончыч тӱҥалеш — Кугу пӱтын кокымшо арняштыжак (шым кече), тыге Кугу Шочмын, Кугу Кушкыжмын, Кугу Вӱргечын шагатлаштыже Иоаннын Евангелийым лудыт.
• Кудымшо шагатыште Исайя пророкын Книгажым огыл (ончычсо куд арняласе (седмица) семын), а Иезекииль пророкын икымше ужашыжым лудыт. Кугу Шочмын Иез. 1:1-20 ужашым лудыт — Юмын чапшым ужмаш, умылен шукташ лийдыме херувим дене келаныше (ныл чуриян да куд шулдыран янлык).

Литургий

Ончылгоч шнуй шӱлышым пуртымо пӧлекым кумалмаш. «Господи, воззвах» стихир-влак кумал шогышо-влакым Иерусалимыш пурымо деч ончычсо сӱретыш пӧртылта: Христосын толшаш колымашыже да уэш шочмыжо, Саломеян да тудын эргыже-влакын ончыкылык Кугыжаныште посна ойырен налме верым йодмыжым, лишыл-влаклан служиен ончыкылык нерген апостол-влак дене мутланымаш жапым шарныкта. Нине стихир-влак ончыкылык илышым ончыктат: ыресеш орландарен пуштмым, тойымым да ылыжмым. Нине стихир кокла гыч икымшыже пример шотеш лийын кертеш (тудак эрденысе моктымаште «на хвалитех» шукталтеш):

Грядый Господь к вольней страсти, апостолом глаголаше на пути: се восходим во Иерусалим, и предастся Сын Человеческий, якоже писано о Нем. Придите убо и мы, очищенными смыслы, сшествуим Ему, и сраспнемся, и умертвимся Его ради житейским сластем, да и оживем с Ним, и услышим вопиюща Его: не ктому в земный Иерусалим за еже страдати, но восхожу к Отцу Моему и Отцу вашему, и Богу моему и Богу вашему, и совозвышу вас в горний Иерусалим, в Царство Небесное.

Кусарымаш

Идя на добровольные страдания, Господь говорил на пути апостолам: вот, восходим в Иерусалим, и Сын Человеческий, как написано о Нём, будет предан. Очистив наши помыслы, и мы да придём, и последуем вместе с Ним, и распнёмся, и во имя Его умертвим наши житейские сладости, чтобы ожить с Ним и услышать Его слова: Я восхожу в земной Иерусалим не только для того, чтобы пострадать, но восхожу к Отцу Моему и Отцу вашему, к Богу Моему и Богу вашему. И вместе со Мной Я возведу вас в горний Иерусалим, в Царство Небесное.

Паремий семын темлалтыт:

• Египетыште еврей-влакын орланымыштым да фараонын сырымыжым, тудо шочшо еврей рвезе-влаклан колымашым тыланен, шарныктыше Исход книган 1-ше ужашыже (Исх. 1:1-20);
• Иовын книга тӱҥалтышыже (Иов. 1:1-12), тыште Иовын чынлыкшылан ваштареш, чӱҥгалаш тӧчышӧ иян осалже ончыкталтеш.

Умбакыже Евангелийысе кокымшо гана толмаш нерген лудалтеш (98 зачало: Мф. 24:3-35). Апостол литургийыште ок лудалт. Службо мучаште посна колтымашым (отпуст) лудыт: «Грядый Господь на вольную страсть нашего ради спасения, Христос, истинный Бог наш, молитвами Пречистыя Своея Матере, святых славных и всехвальных апостол, святых праведных Богоотец Иоакима и Анны и всех святых…».

Иосифын темыже

Изаже-влак Иосифым кул шотеш ужалат
(Фридрих Овербек, 1816—1817)

Кугу Шочмын Юмылан кумалмаш тоштысугыньысо Иосиф нерген шарнымаш дене шыҥдаралтын. Тудым ужмышудымын ончышо изаже-влак деч орланымаште, тудын шӱмчон пудыртымаште да титакдымым пычкемышыш петырымаште Черке Христосын орланымыж семынак ужеш. Иосифын пытартыш чапланымаштыже да тудым Египетыште кӱшкӧ нӧлтмашыште Христосын ылыжмыже да Тӱням сеҥымашыже ончылгоч сӱретлалтеш. Изаже-влакым проститлыше да нуным мландысе шулык дене сийлыше Иосиф семынак Христос йырныкыш савырныше айдеме тукымым проститла да ӱшаныше-влакым шке капше да вӱржо дене шытештара. Иосифын да ватыже Потифаран пӱрымашышт кугезе ача-аван сулыкыштлан ваштареш ончыкталтеш: Потифара ватыже Ева семынак кайлазе (лукавый) кишкын атыже (сосудшо) лийын, но Иосиф Адам дене таҥастарымаште, чоным алгаштарыме деч аралалт кертын, сулыкеш амырген огыл; сулыкан Адам Юмо ончылно шке чара капшылан кӧра вожылын, а тичмаш мунло Иосиф шке чон арулыкшым арален кодышаш верч, чара кодаш келшен. Иосифын пӱрымаштыже евангелийысе илыш сӱретым апостолысо жап марте ужаш лиеш да тидым Деянийыште муаш лиеш (Деян. 7:9-16).

Иосифын темыжым пеҥгыдемдыше пример шотеш Кугу Шочмын икосшо лийын кертеш:

На рыдание ныне приложим рыдание, и излием слезы со Иаковом, плачущеся Иосифа приснопамятнаго и целомудреннаго, порабощеннаго убо телом, душу же непорабощену соблюдшаго, и Египтом всем царствовавшаго: Бог бо подает рабом Своим венец нетленный.

Кусарымаш

Присоединим рыдание к рыданию и изольем слезы вместе с Иаковом, оплакивающим целомудренного и приснопамятного Иосифа. Он (Иосиф) был порабощен телом, но сохранил свободной душу, и воцарился в Египте. Так Бог дарует Своим рабам венец нетленный.

Католикысе черке

Литургий тыглай радам денак эрта. Литургийысе мутын икымше лудмашыже — Мессий нерген Исайян книгаж гыч пӱршык (пророчество) (Ис. 42:1-7), тиде кечын евангелийысе лудмаш (Ин. 12:1-11) Лазарьын акаже Мария Иисусын йолжым ӱй (миро) дене йыгалтыме нерген каласкала. Иоанн деч Евангелийлан келшышын, тиде Юмын Иерусалимыш пурымыж деч ик кече ончыч лийын, но тиде мутым Кугу Шочмын лудыт, молан манаш гын, шуматкечын Лазарьын ылыжмыж нерген каласкалыше Евангелийын ужашыжым лудыт.

Кугу Шочмын причастийысе мурым мурымаш 101 Псалом гыч налме — «Не скрывай лица Твоего от меня; в день скорби моей приклони ко мне ухо Твоё; в день когда воззову к Тебе, скоро услышь меня» (Пс. 101:3)

Амвросиан йӱлаште Павел VI литургий реформыж деч ончыч мессыште Лк. 21:34-38 ужашым лудыныт (Иисусын Асамат Суд нерген ончылгоч шижтарен ойлымыжо), реформ деч вара — Ин. Ин. 12:27-36 (Христосын Иерусалимыште калык ончылно пытартыш ойжо).

Тоштоэрвел черке

Касвел-сирысе, эрвел-сирийысе, коптысе, армян йӱлалаште Кугу Шочмын Юмылан кумалмаш Кугу Кушкыжмо, Кугу Вӱргече семынак библийысе лудмашын лыҥ улмыж дене ойыртемалтеш. Тыгайрак эрвел-сирысе йӱлаште Кугу Шочмо годым Быт лудаштеш Быт. 37:1-23 (кӧраныше иза-влак Иосифым пушташ тӧчат), Нав. Нав. 22:21-30 (Иисус Навин Рувимын да Гадын тукымжым Иордан вес могырыш колта), тиде кечынак Лазарьын ылыжмыжым шарнат.

Касвел-сирысе юмылан кумалме йӱлаште Кугу Шочмын йӱдшӧ годым посна чиным (лӱмпале) пуымаш шуктылеш «Кавашке нӧлтмаш» / «Восхождения на небеса» (вес семын «10 изике» але «10 ӱдыр»). Пресвитер да диакон-влак 117 псаломым да «Се, Жених грядет в полунощи» гай лӱмын пӧлеклыме чапмурым мурен, храм йыр (але йӱдвел гыч кечывалвел капкаш) эртат. Вара пич пычкемышыште касарыме 50 псаломым мурат, библийысе лудмаш радамым шуктат (ты шотышто лу ӱдыр нерген туштен ойлымо (Мф. 25:1-13)), вара кумал шогышо ектении ырес дене кум гана алтарьысе шарчам, кугыжаныш капкам логалеш, шарча почылтеш, храмысе чыла тул ылыжеш, да шнуй служышо-влак тӱшка алтарьыш пурат. Армян черке, Кугу Шочмын, тыгак вес кок кечыжынат поснак ойган улмыжым палемден, литургийым огыт эртаре. Касвел да эрвел-сирысе йӱлаште тиде кум кечыште ончылгоч святитлыме пӧлек-влак литургийым служиат.

Палемдымаш

Кылвер-влак

• Богослужение православной церкви (репринтное издание 1912 года). — М.: Даръ, 2005. — С. 366—367.
• Понедельник Великой седмицы. Песнопения Триоди Постной на сайте Православие.Ru
• Великие понедельник, вторник и среда // Православная энциклопедия