Кугу кушкыжмо
| Кугу кушкыжмо | |
|---|---|
 Шучко суд да лу ӱдыр нерген туштен каласымаш. Фламандийысе палыдыме сӱретче, XV курым кыдал | |
| Тӱрлылык | Шым кече |
| Кече | Кугече деч ончычсо арнян кушкыжмыжо |
| 2025 |
15 вӱдшор (католицизм) 2 вӱдшор (15 вӱдшор) (православий) |
| 2026 |
31 ӱярня (католицизм) 25 ӱярня (7 вӱдшор) (православий) |
| 2027 |
23 ӱярня (католицизм) 14 вӱдшор (27 вӱдшор) (православий) |
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
Кугу кушкыжмо (грек. Μεγάλη Τρίτη), Кон кушкыжмо — Кон арнян кушкыжмыжо, тунам Иисусын фарисей да книжник-влакын чын чурийыштым ончыктымыжым шарнат, тыгак тудын Иерусалим Храмыште ойлымо туштыжым шарналтат: кесарьлан йозакым пуымо нерген (Мф. 22:15—22) да колышо-влакын ылыжмышт нерген (Мф. 22:23—33), Асамат суд нерген (Мф. 25:31—46) да тӱнян пытышашыж нерген (Мф. 24:3—42), лу ӱдыр да уста-влак нерген[1].
Евангелийысе ойлымаш
Кушкыжмын эрдене Иисус Вифаний гыч Иерусалимыш толын да калыкым туныктен. Тиде кечынак тудо тунемшыж-влаклан кокымшо толмаш нерген ойлен (Мф. 24), лу ӱдыр нерген (Мф. 25:1—13), уста-влак нерген туштен ойлен (Мф. 25:14—30). Тӱҥ священник-влак да кугырак-влак тудым йодыш дене толаштареныт (Мк. 11:27—33), тудым арестоватлаш ямде лийыныт, но калык деч лӱдыныт, тудо Иисусым пророклан шотлен (Мф. 21:46), тудын туныктымашыж дене куаненыт (Мк. 11:18) да тудым тӱткын колыштыныт (Мк. 12:37).
Юмылан кумалмаш
Православий черке
Эр кумалтыш
(Петер фон Корнелиус, 1813 ийла)
Эр кумалтыш кугу путӧ годсо семын эрта, вес семынже, кудымшо псалом почеш Аллилуйя почеламут муралтеш. Тунам Кон арнян икымше кум кечын посна тропарьжым кум гана муралтат «Се Жених грядет в полунощи»:
Се Жених грядет в полунощи, и блажен раб, егоже обрящет бдяща: недостоин же паки, егоже обрящет унывающа. блюди убо душе моя, не сном отяготися, да не смерти предана будеши, и Царствия вне затворишися, но воспряни зовущи: Свят, Свят, Свят еси Боже, Богородицею помилуй нас[2].
КусарымашВот, Жених (то есть Христос) приходит в полночь. Блажен тот раб, которого Он найдёт бодрствующим, и недостоин тот, которого Он найдёт спящим. Будь внимательна, душа моя, чтобы не быть отягощённой сном, быть преданной смерти и остаться за затворёнными дверями Царства. Но восстань, взывая: Свят, свят, свят еси Боже, молитвами Богородицы помилуй нас.
Тиде тропарь, лу ӱдыр нерген туштым шарныктара, ӱшаныше-влаклан Асамат судым ушештарен, нуным чолганрак чон дене аруэштаралташ ӱжеш. Тропарьым мурымо годым йӱла почеш (Типиконышто тиде уке) храмым да кумал шогышо-влакым пӱтынек шикш дене почкалтарыман (каждение).
Псалтирь гыч кафизмым лудмо деч вара кумалше-влаклан иродиан-влакын йодышыштлан Иисусын вашмутшо нерген ойлымаш темлалтеш (кесарьлан йозакым тӱлымӧ нерген), саддукей (колышын ылыжмаш нерген) да фарисей-влакын (Тӧртыкыште эн кугу сугынь нерген), тыгак Иисусын фарисей да книжник-влакын чын чурийыштым почын ончыктымыж нерген (Шым пачаш «осал тыланда, книжник ден фарисей, кок тӱран кӱзӧ-влак!») (90 зачало: Мф. 22:15 — 23:39).
Кугу Кушкыжмын эрденсе канон кокмуран улеш (вес семынже индеш муро гыч кок мурым гына пурта: кандашымшым да индешымшым) Косма Маюмский гыч. Канонын индешымше мурыж деч вара шым кечын икымше ныл кечынже йоҥгышо ексапостиларийжым кум гана мурат: «Чертог Твой вижду Спасе мой» (сӱан йӱмашым туштен ойлымым шарныктыше).
Чертог Твой вижду Спасе мой, украшенный, и одежды не имам, да вниду в онь: просвети одеяние души моея Светодавче, и спаси мя.
КусарымашВижу Твой украшенный (брачный) чертог, Спаситель, но не имею (достойной) одежды, чтобы войти в него. Просвети одежды души моей, Дарующий свет, и спаси меня.
Возен пуышын мутшо почеш, Ексапостиларийыште шарныктыме кӧрынча (чертог), Шолып касын ошпӧлемжылан шотлалтеш, да кумал шогышо-влаклан шонаш таратышын каласалтеш: суленыт мо нуно Кон арнян таныкъеҥже да кумал шогышыжо лияш? Шот радамым палемдымаште ончылгоч каласыме: ексапостиларийым канонарх храм покшелне кидыште сортам кучен шуктышаш, а кумалше-влак мланде марте вуйым сават.
Шагат-влак
Кугу Кушкыжмо годым (тыгак Кугу Шочмын да Кугу Вӱргечын) шагат-влакым кугу пӱтӧ годсылак шуктат — кажне шагатын тропарьыштыже да Ефрем Сиринын кумалтыш мутыштыжо мланде марте вуйым сават. Тиде кум кечысе шагатын ойыртемже:
- Кажне шагатын Евангелийым лудмаш. Типикон дене ты кум кечыште ныл Евангелийым тӱрыснек лудаш темла (Христосын орланымыж нерген каласкалыме деч посна). Кызытсе приходлаште шагат еда Евангелийым лудмаш ондакак, Кугу пӱтын кокшо шымкечыштыже тӱҥалеш, тыге Кугу кушкыжмын Иоаннын Евангелийже лудалтеш.
- Кудымшо шагатыште пророк Исайын книгажым огыл (кузе ончычсо куд седмицыласе кечылаште), а Иезекииль пророкын икымше ужашыжым лудыт. Кугу кушкыжмо годым Иез. 1:21-28 ужаш лудалтеш — Юмын чапше сапфир тронышто тулшинчан шолыпъеҥ Шинчышыла конча, вуй ӱмбалныже кристалл гай койшо юмыжа (свод).
Литургий
Ончылгоч шнуйяҥдыме пӧлекын литургийже лиеш. Паремий семын темлалтыт:
Кок паремийжат ӱшаныше-влакын шӱлыкышт да тергалмышт нерген ойлат, тыгак кумалше-влакым Христосын орланымыж нерген шонаш ямдылат. Черкыште ӱшаныше-влакым туныктен пеҥгыдемдашлан Иов книгам лудмым апостолысе жап марте эртареныт, тидым апостол Иаков Соборный серыштыже ончыкта (Иак. 5:11). Тоштосугыньысо Кугече историй нерген каласкалыше Исход книга, туран усугыньысе Кугечым почын ончыкта.
Вара кокымшо толмаш нерген Евангелийым лудыт, лу ӱдыр нерген туштан ойлымашым, уста-влак нерген да Асамат суд нерген (102 зачало: Мф. 24:36 — 26:2). «Господи, воззвах» стихир-влак (нунымак эрдене «на хвалитех» да «на стиховне» муралтыт) кумалше-влакым тиде туштен ойлымым шке чонлан кучылташ да нуным шкан тунемме семын аклаш ӱжыт. Утларак палымылан икымшыже да пытартыш стихир шотлалтыт:
Во светлостех святынь Твоих, како вниду недостойный? Аще бо дерзну совнити в чертог, одежда мя обличает, яко несть брачна, и связан извержен буду от ангелов. Очисти, Господи, скверну души моея, и спаси мя яко Человеколюбец
Се тебе талант Владыка вверяет, душе моя. Страхом приими дар, заимствуй давшему ти, раздавай нищим, и стяжи друга Господа, да станеши одесную Его, егда приидет во славе, и услышиши блаженный глас: вниди в радость Господа твоего. Тоя достойна мя сотвори, Спасе, заблудившаго, великия ради Твоея милости.КусарымашКак войду я, недостойный, в Твой светлый и святой чертог? Если даже и осмелюсь войти туда, то буду связан ангелами, так как моя непраздничная одежда обличит меня. Очисти, Господи, скверну души моей и спаси меня, о Человеколюбец!
Душа моя, твой Владыка вверяет тебе талант . Со страхом прими этот дар как заем и раздай его нищим, чтобы обрести в Господе друга, стать по Его правую руку и услышать Его блаженный голос: войди в радость Господа твоего! Меня, заблудшего, сделай достойным этой чести, по Твоей великой милости.
Кумалтыш мучаштыже посна колтымашым (отпуст) лудыт: «Грядый Господь на вольную страсть нашего ради спасения, Христос, истинный Бог наш, молитвами Пречистыя Своея Матере, святых славных и всехвальных апостол, святых праведных Богоотец Иоакима и Анны и всех святых…».
А. Жоберын шонымыж почеш[3], тидым В. М. Лурьеат пеҥгыдемда[4], Кугу кушкыжмо Юмын Шолып эртарыме кече лийын да тошто христиан кечышотышто Кугечын икымше тӱҥ кечыже лийын. Кугу кушкыжмо нерген тыгай умылымашын кышаже Мефодий Олимпскийын «Лу ӱдырын касше, але Ӱдырлык нерген» туштен возымаштыже ужаш лиеш, а келгынрак святой Фёклы Иконийскийын гимныштыже. Диакон Владимир Василик семын ойлаш гын, «Кугу кушкыжмын кокмурыжо Кугече годсо евхаристике шонымашан, ала-могай Кугече пайрем йӱла семын Кугу кушкыжмын тошто христиан йӱлаж дене кылдалтын. Тушто ойгын кокымшо мурын укелыкше — у огыл, а архаика»[5].
Католик черке
Шомакын Литургийын икымше лудышыже — Мессий нерген Исайян книга гыч пророчествыже (Ис. 49:1—6), тиде кечын евангелий лудмаш (Ин. 13:21—33, 36—38) Иудан ужалалтмыжым да Петрым кораҥдыме нерген ончылгоч ойлен пуа. Кугу кушкыжмо эрдене, пастырьын посна шонымыж почеш Кугу Изарнян служитлаш ок лий гын, мирам шнуяҥдыме да елейым сугыньлен ойлымо месса шукталтеш (Missa Chrismatis).
Амвросиан йӱласе мессыште (Павел VI литургий реформо деч ончычат да варажат) Ин. Ин. 11:47-54 ужашым лудыт (икымше шнуйъеҥ-влак Иисусым арестоватлаш да пушташ шонат)[6].
Тоштоэрвел черке
Касвел-сирысе, эрвел-сирийысе, коптысе, армян йӱлалаште Кугу вӱргечын кумалмаш Кугу шочмын да Кугу кушкыжмын годсылак эрта, библийысе лудмаш улмо дене ойыртемалтеш. Тыгайрак эрвел-сирысе йӱлаште Кугу кушкыжмын Быт. Быт. 37:23-36 лудалтеш (иза-влак Иосифым Египетыш ужалат), Нав. Нав. 22:30-33 (Иордан гоч кайыше Рувимын, Гадын тукымжым да Манассиян пел-тукымжым Финеес сугыньла). Армян черке, Кугу кушкыжмын, тыгак ошсыгечын да почеш толшо кечын поснак ойган улмыжым шотыш налын, литургийым ок шукто. Касвел да эрвел-сирысе йӱлаште тиде кум кечыште ончылгоч шнуяҥдыме пӧлекын литургийжым служиат[6].
Палемдымаш
- ↑ Гермоген Шиманский. Особенности богослужения первых трех дней Страстной седмицы // Литургика. Архивысе копий 3 кылме 2016 гыч.
- ↑ В греческих Церквах последние слова тропаря переменны: «Предстательствы бесплотных спаси нас» (в понедельник), «Молитвами святаго (имя храмового святого) спаси нас» (во вторник), «Богородицею помилуй нас» (в среду)
- ↑ Jauber A. La date de la cene // Etudes bibliques. — Paris. — 1957.
- ↑ Лурье В. M. Три типа раннехристианского календаря. — С. 274-275.
- ↑ Диакон Владимир Василик. Происхождение канона (богословие, история, поэтика). Архивысе копий 5 теле 2018 гыч. — СПб., 2006. — С. 222—227.
- ↑ 1 2 Великие понедельник, вторник, среда. Архивысе копий 1 ага 2009 гыч // Православная энциклопедия
Кылвер-влак
- Богослужение православной церкви (репринтное издание 1912 года). — М.: Даръ, 2005. — С. 367.
- Великий Вторник Страстной седьмицы Великого поста
- Песнопения и чтения Триоди постной в Великий вторник на сайте Православие.Ru
- Великие понедельник, вторник, среда // Православная энциклопедия