Кугу Ачамланде сарыште Сеҥымашлан 80 ий темме кечым пайремлымаш
| Кугу Ачамланде сарыште Сеҥымашлан 80 ий темме кечым пайремлымаш | |
|---|---|
 | |
| Кече | 2024—2025 ийла |
| Вер |
 Россий |
| Сайт | may9.ru |
Кугу Ачамланде сарыште Сеҥымашлан 80 ий темме кечым пайремлымаш — Россий мучко да йот эллаште КАС-ыште (ВОВ) Сеҥымашлан 80 ий темме лӱмеш ыштышаш кугу паша (программе). 2024—2025 ийлаште 170 утла мероприятийым ышташ палемдыме[1].
Палемдыме радам
2023 ий 31 июльышто Российын президентше Владимир Путин Кугу Ачамланде сарыште Сеҥымашлан 80 ий темме да тудым эртарыме нерген кӱштыкеш кидпалым пыштен. Правительствылан «Сеҥымаш» комитет дене пырля кугу вашпижмашлан пӧлеклалтше мероприятийлам ямдылыме да эртарыме планым ышташ кӱштымӧ, тыгак йотэлласе кугыжаныш вуйлатыше-влак дене вашлиймаш-влакымат ямдылаш да пеҥгыдемдаш кӱшталтын. РФ МИД-лан пайремым эртарыме шотышто политике дипломатий йӧным ышташ, а федерал ден кундемысе орган-влаклан ямдылалтмашке ушнаш, ветеран-влаклан полышым пуаш да сар шӱгарлам шот дене кучымо шотышто верысе кучемлан йӧным ышташ[2].
2023 ий августышто президент Сеҥымашлан ямдылалтме да тудым эртарыме шотышто комитетым ыштыме нерген указеш кидпалым пыштен[3].
2024 ий 18 майыште РФ виктер Сеҥымашлан ямдылалтме да тудым эртарыме шотышто паша планым пеҥгыдемден[4].
2024 ий 19 ноябрьыште актёр да меръеҥ Владимир Машков Москосо Сеҥымаш тоштерыште 80 ияш лӱмгечын официал тамгаж (логотип) дене палдарен. «1942 ий 19 ноябрьыште, 82 ий ончыч, шым шагат эрдене «Катюша» артиллерий тул дене Йошкар Армий «Уран» операцийым тӱҥалын. Операций Сталинград воктене кредалмаште немыч войска-влакым кырен шалатымылан тӱҥалтышым пыштен» тиде Кугу Ачамланде сарын кугу йыжыҥже лийын", — шарныктен Машков презентацийыште[5]. Тамгаште Евгений Вучетичын «Эл-ава ӱжеш!» / «Родина-мать зовёт!» скульптуржо ончыкталтын, тиде чапкӱ, Волгоградысе Мамаев курганыште улшо, «Сталинградысе кредалмашын талешкыже-влаклан» сар чап ансамбльын рӱдӧ ужашыжлан шотлалтеш[6].
2025 ий январьыште Сеҥымашлан 80 ий темме вашеш Кугу Ачамланде сарыште лийше, тыгак РФ ВС СВО кумдыкыштыже улшо сарзе-влакышт лӱмеш Якутск олам ий скульптур-влак дене сылнештареныт[7].
- Кугу Ачамланде сарыште Сеҥымашлан 80 ий темме лӱмеш Якутскын ий скульптурыжо-влак (2025)
Программе
Сеҥымашлан 80 ий темме да пайремлыме шотышто шуктышаш планыште 171 пашам ончыктымо. Нунын коклаште пӱтынь российысе калыкле акций-влак:
- «Шарнымаш сорта»,
- «Георгиев тасма»,
- «Сеҥымаш лудмаш»,
- «Сеҥымаш диктант»,
- «Сеҥымаш чылаланна икте»,
- «Медицине полк»,
- «Сеҥымашын жапше»,
- «Шарнымаш поезд».
2025 ийыште «Мыйын элем — мыйын Россием» авторлык проект-влак конкурс лач 1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште сеҥымашлан 80 ий теммылан пӧлеклалтын.
Тыгак концерт, театр ончыктымаш да моло вашлиймаш-влакат лийыныт.
Акций-влак Россий мучко эртат[8].
Ты пашам ворандарымаште да эртарымаште волонтер ден ветеран ушем-влак чолган тыршат: «Сеҥымашын волонтержо-влак», Росмолодежь, «Икымше-влакын толкынышт», «Шинчымаш» российысе мер ушем да шуко молат. Нуно 2025 ий мучко йоча ден самырык-влаклан сотемдарыше акций ден вашлиймаш-влакым эртараш тӱҥалыт[9].
Йотэлысе уна-влак
Сеҥымашын 80 ияш лӱмгечыж лӱмеш Москосо парадыш 20 утла кугыжаныш ден правительство вуйлатыше-влак толыт[10]. Официал ӱжмашым Белоруссийын президентше Александр Лукашенко, КНР-ын председательже Си Цзиньпин, Словакийын премьер-министрже Роберт Фицо, Сербийын президентше Александр Вучич, Бразилийын президентше Луис Инасиу Лула да Силва, Босний ден Герцеговиныш пурышо Серб Республикын вуйлатышыже Милорад Додик да молат налыныт[11].
Йотэллаште пайремлымаш
Сеҥымашын 80 ий теммым СНГ-н шуко эллаштыже кумдан пайремлаш палемдыме. Россий Федераций президент 2023 ий декабрьыште СНГ виктер-влак вуйлатышышт дене видео гоч мутланыме годым палемден: Россий «пырля эртыме илышна нерген шарнымашым аралыме шотышто ондаксе семынак йодыш-влакым тӱшкан каҥашен илаш темла, историйым да нацизмын талылыкшым ондален мокташ тӧчымӧ (фальсификаций) ваштареш улеш»[12].
РФ виктерым вуйлатыше Михаил Мишустин палемден, «Курымашлык полк» (руш. «Бессмертный полк») Тӱнямбал толкынын вӱдымӧ акций ден таҥтошкал эртымаш илышыште поснак кугу куатан улеш[13].
Лӱмгече идалыкыште сарысе тойымо вер-влакым тӱзаташ палемдыме, тидын шотышто йотэлласымат шотыш налме[14].
Сеҥымашлан 80 ий темме вашеш шарнымаш тамга-влак
Россий президентын кӱштыкшӧ дене «1941–1945-ше ийласе Кугу Ачамланде сарыште Сеҥымашлан 80 ий темме лӱмеш» лӱмгече медальым тӧнежлыме.
КАС-ыште (ВОВ) лийше-влаклан тӱлымаш
2025 ий 15 январьыште «Сеҥымаш» комитетысе мутланымаште Российын президентше Владимир Путин Кугу Ачамланде сарын чыла ветеранже, тулык ватыштлан да изи ийготан концлагерьыште лийше йоча-влаклан 80 тӱжем теҥгем пуымо нерген кӱштыкеш кидпалым пыштыме нерген увертарен. Тылысе пашазе, Ленинград блокадыште илыше, концлагерьысе узник, аралыше сооруженийым чоҥышо да ПВО-што, теҥыз да авиабазыште тыршыше-влак Кугу Ачамланде сарыште Сеҥымашлан 80 ий темме лӱмеш 55 тӱжем теҥге дене налыт[15].
Тыныслыкым ончыктымаш (перемирие)
2025 ий 28 апрельыште Российын президентше Владимир Путин Сеҥымашын 80 ияш лӱмгечым пайремлыме кечылаште тыныслыкым (перемирием) увертарен. Российын армийже кредалме пашам Москосо жап дене 7 май гыч 8 майыш 00:00 шагат гыч 10 май гыч 11 майыш 00:00 шагат марте чара[16].
Палемдымаш
- ↑ Правительство утвердило план мероприятий по подготовке и проведению празднования 80-й годовщины Победы в Великой Отечественной войне 1941–1945 годов (руш.). government.ru (18 ага 2024). Тергыме кече: 19 кылме 2024.
- ↑ Путин подписал указ о создании оргкомитета по подготовке празднования 80-летия Победы, 2023-08-09, <https://www.vedomosti.ru/society/news/2023/08/09/989312-putin-podpisal-ukaz-o-podgotovke-prazdnovaniya>. Тергыме: 19 кылме 2024.
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 09.08.2023 № 602 ∙ Официальное опубликование правовых актов (руш.). publication.pravo.gov.ru (9 сорла 2023). Тергыме кече: 19 кылме 2024.
- ↑ Распоряжение от 17 мая 2024 г. № 1174-р. Правительство России (17 ага 2024).
- ↑ В Музее Победы представили логотип 80-летия Победы | Победа РФ | Новость от 19.11.2024, 2024-11-19, <https://pobedarf.ru/2024/11/19/v-muzee-pobedy-predstavili-logotip-80-letiya-pobedy/>. Тергыме: 19 кылме 2024.
- ↑ В "Музее Победы" представили логотип празднования 80-летия победы в Великой Отечественной войне, 2024-11-19, <https://profile.ru/news/society/v-kremle-predstavili-logotip-prazdnovaniya-80-letiya-pobedy-v-velikoj-otechestvennoj-vojne-1624211/>. Тергыме: 20 кылме 2024.
- ↑ Ледовые скульптуры, посвященные 80-летию Победы (руш.). AiF (17 шорыкйол 2025). Тергыме кече: 17 шорыкйол 2025.
- ↑ 80-летие Победы отметят масштабно | Победа РФ | Новость от 19.11.2024, 2024-11-19, <https://pobedarf.ru/2024/11/19/80-letie-pobedy-otmetyat-masshtabno-2/>. Тергыме: 19 кылме 2024.
- ↑ Мероприятия к 80-летию Победы стартуют уже с января | Победа РФ | Новость от 19.11.2024, 2024-11-19, <https://pobedarf.ru/2024/11/19/meropriyatiya-k-80-letiyu-pobedy-startuyut-uzhe-s-yanvarya/>. Тергыме: 19 кылме 2024.
- ↑ Кто приедет в Москву на Парад Победы в 2025 году, 02.04.2025, <https://vz.ru/information/2025/4/2/1323488.html>. Тергыме: 9 вӱдшор 2025.
- ↑ На параде Победы в Москве ожидают более 20 глав государств и правительств, 15.04.2025, <https://regnum.ru/news/3959542>. Тергыме: 16 вӱдшор 2025.
- ↑ Россия продолжит борьбу с фальсификацией истории | Победа РФ | Новость от 18.12.2023, 2023-12-18, <https://pobedarf.ru/2023/12/18/rossiya-prodolzhit-borbu-s-falsifikacziej-istorii/>. Тергыме: 19 кылме 2024.
- ↑ Победу над нацизмом отметят с размахом | Победа РФ | Новость от 19.12.2023, 2023-12-19, <https://pobedarf.ru/2023/12/19/pobedu-nad-naczizmom-otmetyat-s-razmahom/>. Тергыме: 19 кылме 2024.
- ↑ Правительство утвердило план мероприятий по подготовке и проведению празднования 80-й годовщины Победы в Великой Отечественной войне 1941–1945 годов (руш.). government.ru (8 ага 2024). Тергыме кече: 19 кылме 2024.
- ↑ Ветераны Великой Отечественной войны получат по 80 тыс. рублей | Эксперт (руш.). Эксперт. Тергыме кече: 15 шорыкйол 2025.
- ↑ Путин объявил перемирие в дни 80-летия Победы, 2025-04-28, <https://www.kommersant.ru/doc/7692395?ysclid=ma0zjco7jg384600727>. Тергыме: 28 вӱдшор 2025.