Келеев, Николай Трофимович

РУВИКИ-ште тыгай тукымлӱм дене вес еҥ нерген статьям лудаш лиеш: Келеев.

Николай Трофимович Келеев
Шочмо кече	1921 ий 21 вӱдшор(1921-04-21)
Шочмо вер	Алисола, Советский район, Марий автоном область, РСФСР
Колымо кече	1957 ий 18 сӱрем(1957-07-18) (36 ий)
Колымо вер	Кужмарий, Советский район, Марий АССР, РСФСР, СССР
Пурымаш	СССР
Званий
Кредалмаш/сар	Кугу Ачамланде сар
Награде да премий

Николай Трофимович Келеев (21.04.1921, Марий Эл — 18.07.1957) — 75-ше гвардейский штурмовой авиаций полкын юж стрелок-радистше. 1-ше гвардейский штурмовой авиаций дивизий. 1-ше степенян Чап орден дене суапландараш палемдыме татлан — гвардий сержант; вара — младший лейтенант.

Биографий

1921 ий 21 апрельыште Марий Эл Республик Советский районысо Алисола шочын. Марий. Шымияш школым Кужмарий селаште тунем пытарен, туныктышо профессийым ойырен налын. 1941 ийыште Йошкар-Оласе педагогике училищым тунем пытарен. Тунемме деч вара шочмо ялышкыже пӧртылын, Кужмарий школышто математикым туныктышылан пашам ышташ тӱҥалын.

1942 ий апрельыште Роҥго райвоенкомат Йошкар Армийыш налын да пехотный училищыш колтымо. 1942 ий кеҥежым фронтын кечывалвел участкыштыже лийше неле сар обстановко тунем пытараш пуэн огыл. Училищын курсантше-влакым званийым пуыде фронтыш колтеныт. 1943 ий 20 августышто Сталинград фронтышто йошкарармеец Келеев нелын сусырген. Икмыняр тылзым госпитальысе койкышто эртарен, вара шочмо кундемыштыже эмлалтын. Тиде жапыште изишак Кужмарий школышто военруклан пашам ыштен.

1943 ий июльышто йӧршеш эмлалт шумек, сай чумыр тунеммашан улмыжлан, авиаций школыш колтеныт, туштыжо сӧйлык самолётлан стрелок-радистым ямдыленыт.

1943 ий декабрьыште фронтыш пӧртылын. Тиде жап гыч Сеҥымаш марте 75-ше гвардейский штурмовый авиаций полкышто кредалын. 1944 ий октябрьыште икымше сӧй наградым — «Лӱддымылыклан» медальым налын.

1945 ий февральлан гвардий сержант Келеев 37 сӧй чоҥештымаште лийын. Неле юж обстановкышто ӧрмалген огыл, кеч-кунамат чын пунчалым луктын. 16 ден 18 январьыште Бракуненен ден Герелишки илыме вер кундемыште юж сӧйыштӧ тушман истребитель-влакын 3 атакыштым чактарен, тыге сӧйлык задачым шукташ йӧным ыштен.

1-ше гвардейский штурмовой дивизийын частьше-влак мучко 1945 ий 21 февральысе приказше дене гвардий сержант Келеев Николай Трофимович 3-шо степенян Чап орден дене суапландаралтын.

1945 ий февраль — мартыште гвардий сержант Келеев, пехотылан ончык каяшг йӧным ыштышыла, бомбым кышкаш да тушманын аралтыш рубежшым штурмоватлаш 24 сӧйлык чоҥештымаште лийын. 22 ден 25 февральыште юж сӧйыштӧ тушман истребитель-влакын 5 атакыштым чактарен, тыге лётчиклан сӧйлык задачым шукташ йӧным ыштен.

1-ше юж армийын сарзывийже мучко 1945 ий 19 апрельысе приказ дене гвардий сержант Келеев Николай Трофимович 2-шо степенян Чап орден дене суапландаралтын.

1945-ше майлан гвардий сержант Келеев юж стрелок семын тушманын техникыжым да илыше вийжым штурмоватлаш да бомбым кышкаш экипаж пелен 96 сӧйлык чоҥештымаште лийын. Гвардий капитан Брындасын кидпалым прыштыман награде лаштыкыште палемдалтын: «Сӧйлык заданийыш кугу кумыл дене чоҥештен лектеш да нуным „сайын“ да „моткоч сайын“ шукта. Юж кредалмаште лӱддымӧ да патыр сарзе. Тушманын истребительже-влак дене кредалмаште лӱдмым ок пале. Шкеже мландыштат, южыштат дисциплинан. Примерым ончыктышо юж стрелок-сержант».

СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын 1946 ий 15 майысе Указше дене немыч Кугу Ачамланде сарыште захватчик-влак дене кредалме годым лӱддымылык да патырлыкым ончыктымылан гвардий сержант Келеев Николай Трофимович 1-ше степенян Чап орден дене суапландаралтын. Чап орденын тичмаш кавалерже лийын.

1945 ийыште демобилизоватлалтын.

Шочмо ялыш пӧртылын. Уэш Кужмарий 7-ияш школышто математикым туныктышылан пашам ыштен. 1949 ий гыч ВКП/КПСС член. 1956—1957 ийлаште — С. М. Киров лӱмеш колхозысо партий организацийын секретарьже. Сарын ветержын илышыже трагедий дене 1957 ий 18 июльышто кӱрылтын. Кужмарий селасе шӱгарлаш тойымо, 2008 ий июньышто шӱгар ӱмбаланже у шарныктышым шогалтыме.

Награде-влак

Запасысе младший лейтенант. 1-ше (), 2-шо () да 3-шо () степенян Чап орден, медаль-влак дене, тидын шотыштак «Лӱддымылыклан» дене суапландаралтын.

Шарныш

• 2002 ий майыште Кужмарий селаште Н. Т. Келеевлан мемориал оҥам почмаш лийын.
• Кужмарий ял шотан илем администрацийын 2006 ий 21 июльысо пунчалже дене ик урем Чап орденын кавалержын лӱмжым нумалаш тӱҥалын.

Литератур

• Кавалеры ордена Славы трёх степеней: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии Д. С. Сухоруков. — М.: Воениздат, 2000. — 703 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-203-01883-9.
• Келеев Николай Трофимович // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 424. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
• Полные кавалеры ордена Славы. Биографический словарь. Т. 1. М.: Воениздат, 2010
• Келеев Николай Трофимович // История Марийского края в лицах. 1941—1945 гг. Великая Отечественная война. — Йошкар-Ола: МарНИИЯЛИ, 2015. — С. 96—98. — 374 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-94950-070-5.
• Мочаев В. А. Келеев Николай Трофимович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 197. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак